موسیقی سنتی ایران، علاوه بر جذابیت عمیقی که برای ما ایرانیان دارد، برای شنوندگان از دیگر فرهنگها نیز بسیار ارزشمند و شنیدنی است. راز این همه زیبایی و گیرایی در موسیقی ایرانی به عوامل بسیاری مربوط میشود. یکی از این عوامل، اجرای دقیق و درست فواصل میان نتهاست که نقش مهمی در شکلگیری و گسترش این موسیقی داشته است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، قصد داریم نگاهی به این فواصل در موسیقی ایرانی بیندازیم. امیدواریم همراهی کنید.
در موسیقی، صداها در سطوح گوناگون زیر و بم قرار میگیرند. همانطور که میدانیم، هرچه نتها بالاتر روند، صدای آنها زیرتر و هرچه پایینتر بیایند، بمتر میشوند.
از این تعریف میتوان دریافت که میان هر دو نت، یک فاصله وجود دارد. بدیهی است که هرچه این دو نت از نظر زیر و بمی از هم دورتر باشند، فاصله میان آنها نیز بزرگتر خواهد بود.
فاصله موسیقی چیست؟
در موسیقی ایرانی، درک امروزی ما از فاصلههای موسیقی با گذشته کمی تفاوت پیدا کرده است. امروزه منظور از فاصله، میزان تفاوت در زیر و بمی (فرکانس) بین دو نت موسیقی است. این تفاوت دقیقاً همان چیزی است که بین دو صدای مختلف در موسیقی وجود دارد و گوش انسان توانایی درک آن را دارد. به عنوان نمونه، گوش ما میتواند تفاوت بین نت «دو» و نت «ر» را به خوبی تشخیص دهد.
به زبان سادهتر، در موسیقی به میزان بالا یا پایین بودن (زیر یا بم بودن) دو نت نسبت به هم، فاصله یا اینتروال گفته میشود. هر فاصله همیشه از دو نت تشکیل میشود و میتواند روی خطوط حامل به سمت بالا یا پایین حرکت کند. برای محاسبه فاصله بین دو نت، کافی است تعداد نتهای بین نت اول و نت دوم را بشماریم.
از طرفی، تشخیص دستگاه مربوط به یک قطعه موسیقی سنتی ایرانی، همیشه برای دوستداران این سبک موسیقی، موضوعی بسیار جذاب و در عین حال چالشبرانگیز بوده است. این مهارت به دلیل کاربردهای گستردهاش در آموزش و ساختن آهنگ، از ارزش بالایی برخوردار است.
برای مطالعه بیشتر، به کلاویه در پیانو چیست ؟ سری سر بزنید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آشنایی با برخی از انواع پیکاپ های گیتار الکتریک و باس ادامه دهید.
انجام این کار تنها با گوش دادن به یک قطعه، بسیار سخت است و معمولاً تنها استادان بسیار باتجربه موسیقی یا کسانی که سالها به این موسیقی گوش دادهاند و ساختار همه دستگاهها را به خوبی میشناسند، میتوانند دستگاه آن قطعه را به درستی تشخیص دهند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً ویژگی های پیش درآمد در موسیقی سنتی چیست؟ را بخوانید.
اندازه گیری فاصله:
برای محاسبه فاصله بین دو نت موسیقی، باید تمام نتهای موجود در آن محدوده را بشمارید. سپس عدد به دست آمده را به صورت پشتسرهم و مرتب بیان کنید.
فواصل موسیقی ایرانی را بشناسید!
فواصل در موسیقی ایرانی به فاصلههای میان نتها گفته میشود که بر اساس ریزپردهها مشخص میگردند. برای نشان دادن این فواصل از علامتهای تغییردهنده و سرکلید استفاده میشود. این علامتها با نامهای سری و کرن شناخته میشوند.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با علامت دیز، هشتگ نت ها.
چرا فواصل موسیقی در موسیقی سنتی ایرانی اهمیت دارند؟
اهمیت فاصلههای موسیقی به این دلیل است که بر احساس شما هنگام شنیدن پشت سر همِ نتها تأثیر میگذارند. همچنین، این فاصلهها احساس شما را هنگام شنیدن همزمانِ نتها نیز تحت تأثیر قرار میدهند. به عنوان نمونه، اگر فرکانس بین دو نت تغییر نکند و نسبت آنها ثابت باقی بماند، مسلماً احساس شما نیز تغییری نخواهد کرد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله قمرالملوک وزیری، ام کلثوم ایران ادامه دهید.
برای یادگیری پیشرفته، به نخستین خواننده مرد در رادیو ملی ایران که بود؟ مراجعه کنید.
