گیتار، تار، سهتار و دیگر سازهایی که سیم دارند، در دستهی سازهای مضرابی قرار میگیرند. اما شاید ندانید که در میان این سازها، سازی به نام دوتار نیز وجود دارد. دوتار تنها دو سیم دارد و معمولاً با ناخن نواخته میشود. در این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با ساز دوتار آشنا خواهیم شد.
برای گسترش دانش خود، به مقاله اردشیر کامکار ،رونق دهنده هنر کمانچه نوازی معاصر سر بزنید.
دوتار ،سازی با فقط دو تار
دوتار یک ساز ایرانی است که با زخمه زدن به سیمهایش صدا تولید میکند. همانطور که از نامش پیداست، این ساز دو سیم دارد. نوازندگان معمولاً به جای مضراب، با ناخنهای خود به سیمها زخمه میزنند. شکل کاسهٔ دوتار شبیه گلابی است و دستهای بلند دارد. روی دستهٔ آن معمولاً بین ۱۷ تا ۲۰ دستان (پرده) بسته میشود.
البته در بعضی مناطق جنوب ایران، دوتارهای محلی وجود دارند که بدون دستان هستند. رویهٔ کاسهٔ ساز از چوب ساخته شده است. این ساز به خاطر داشتن دو سیم، دوتار نام گرفته است. این دو سیم معمولاً با فاصلههای صوتی متفاوت نسبت به هم کوک میشوند.
دوتار، یک ساز موسیقی است که تنها دو سیم دارد.
تاریخچه
دوتار یکی از سازهای بسیار مهم و اصیل در موسیقی محلی خراسان شمالی به شمار میرود. هنر دوتارنوازی و بخشیگری در این منطقه، به عنوان گنجینهای ارزشمند از میراث فرهنگی ایران، در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده است.
برای یادگیری پیشرفته، به روش صحیح مضراب زدن در سه تار مراجعه کنید.
دوتار در نوشتههای قدیمی مربوط به موسیقی ایران، گاهی با نامهای تنبور یا تمبور نیز معرفی شده و از سازهای رایج در ایران باستان محسوب میشود که هنوز هم در برخی مناطق کشور نواخته میشود. این ساز تاریخچهای چند هزار ساله دارد و در دسته سازهای زهیای قرار میگیرد که با زخمه زدن انگشتان دست به سیمهای آن به صدا درمیآید.
امروزه دوتار در مناطق شمال و شرق خراسان، نواحی ترکمننشین و منطقه کتول در استان گلستان و همچنین بخشهای شرقی استان مازندران رواج دارد. به این ترتیب میتوان گفت قلمرو اصلی رایجشدن و نواختن دوتار، شمال شرق ایران است.
برای مطالعه بیشتر، به تاریخچه ساخت اولین پیانو سری سر بزنید.
ساختمان ساز
دوتار کاسهای به شکل گلابی و دستهای بلند دارد که روی آن دو سیم (یا تار) قرار گرفته است. دستهی ساز حدود ۶۰ سانتیمتر و طول کلی آن نزدیک به یک متر است. بخش گلابیشکل دوتار را معمولاً از چوب درخت شاهتوت میسازند و دستهی آن از چوب زردآلو یا گردو ساخته میشود. در گذشته به جای سیم از رشتههای ابریشم در این ساز استفاده میکردند.
تکنیک نواختن
نواختن دوتار به این شکل است که ابتدا سیمها را بدون مضراب میکِشند و سپس با حرکاتی به سمت پایین و بالا، تقریباً از همه انگشتان دست برای نوازندگی استفاده میکنند.
سرشناسترین نوازندگان پیشین دوتار
از نوازندگان نامدار و قدیمی ساز دوتار میتوان این افراد را نام برد: حاج قربان سلیمانی، استاد نظرمحمد سلیمانی، عباسقلی رنجبر، نظرلی محجوبی، محمدحسین یگانه و الیاقلی یگانه. همچنین در میان نوازندگان امروزی نیز میتوان از دکتر مجید تکه، علیرضا سلیمانی و عثمان محمدپرست یاد کرد.
دیدگاهتان را بنویسید