دسته: آموزش های هنری

سنتور از زیباترین و کهن‌ترین سازهای ایرانی است. این ساز در دسته سازهای زهی-زخمه‌ای جای می‌گیرد. صدای آن روشن و شفاف است و هم برای نواختن به تنهایی و هم برای نواختن در کنار دیگر سازها بسیار مناسب می‌باشد. در ادامه، در این نوشته از وبلاگ آنبین، اطلاعات جالبی درباره سیم‌های سنتور خواهید خواند.

برای گسترش دانش خود، به مقاله روش های کاهش نشت صدا در استودیوی خانگی سر بزنید.

دانستی های جالب در مورد سیم های سنتور

محدوده صدای سنتور نزدیک به چهار اکتاو است و همین ویژگی، آن را به یکی از وسیع‌ترین سازهای ایرانی تبدیل کرده است. در نواختن سنتور، سیم‌ها با ضربه‌های یک جفت چوب نازک به نام «مضراب» یا «زخمه» به صدا درمی‌آیند.

سیم های سنتور

ساز سنتور در مجموع ۷۲ سیم دارد.
اطلاعات جالبی درباره این سیم‌ها وجود دارد.
سیم‌های سنتور از دو نوع فلز ساخته می‌شوند: برنج و فولاد. سیم‌های برنجی که رنگ زرد دارند، صدای بم تولید می‌کنند و سیم‌های فولادی که رنگ سفید دارند، صدای زیر را ایجاد می‌کنند.
پیشینه استفاده از این سیم‌های فلزی به شروع قرن بیستم میلادی بازمی‌گردد. قبل از آن، چون سیم فلزی رایج نبود، نوازندگان و سازندگان سنتور از نخ‌های ابریشمی تابیده به جای سیم استفاده می‌کردند.
قطر سیم‌های سنتور معمولاً بین ۰.۴۰ تا ۰.۴۵ میلی‌متر است که بسته به کیفیت و رنگ صدای مورد نظر می‌تواند کمی تغییر کند.

توصیه می‌شود به مطالعه مقاله تفاوت‌های آواز سنتی و آواز پاپ ادامه دهید.

قطعاً جنس این سیم‌ها نقش بسیار مهمی در صدای ساز ایفا می‌کند و به همین دلیل در سنتورهای تخصصی و حرفه‌ای، برای سیم‌های زردرنگ یا بم (که به آنها سیم برنجی می‌گویند) از آلیاژ برنز (مس) استفاده می‌شود.

سیم‌های سنتور معمولاً به صورت دسته‌های چهارتایی نصب می‌شوند و هر چهار سیم داخل یک دسته، دقیقاً یک نت و صدای مشابه ایجاد می‌کنند.

در این مقاله با خالق اثر ماندگار مرغ سحر آشنا شوید اطلاعات مفیدی آمده است.

برای اطلاعات بیشتر، به مقاله منظور از اورتور در موسیقی چیست؟ مراجعه کنید.

برای درک عمیق‌تر این موضوع، مطلب کاپو یا باره بند گیتار چیست؟ را بخوانید.

اطلاعات جامع‌تری در مورد این موضوع را در آشنایی کامل با فرم واریاسیون پیدا کنید.

در این مقاله فرم پرلود در موسیقی به چه فرمی گفته می شود؟ اطلاعات مفیدی آمده است.

برای گسترش دانش خود، به مقاله محبوب ترین ساز ها از نظر کودکان سر بزنید.

اگر سوالاتی دارید، مقاله میکروفن های مناسب برای ضبط صدا و ساخت استودیوی خانگی به شما کمک خواهد کرد.

در صورتی که حتی یکی از سیم‌های سنتور از کوک خارج باشد، صدای حاصل از آن دسته ناهماهنگ و ناخوشایند خواهد بود.

برای مطالعه بیشتر، به نت شاهد چیست ؟ سری سر بزنید.

اگر سوالاتی دارید، مقاله آشنایی با انواع سایز ها و مدل‌های مختلف یوکللی به شما کمک خواهد کرد.

برای گسترش دانش خود، مقاله ساز گوژنگ ساز سنتی چین و آسیای شرقی را مطالعه کنید.

همانطور که در نوشته‌های قبلی اشاره کردیم، تحریر بخش بسیار مهمی از آواز ایرانی است و اجرای درست آن نیازمند مهارت و دقت ویژه‌ای است. در ادامه این مطلب در وبلاگ آنبین، بیشتر با شیوه‌های اجرای تحریر در آواز آشنا خواهید شد.

جایگاه تحریر در آواز

پیوندی ژرف میان تحریر در آواز و شعرهای عارفانه‌ای مانند حافظ، مولانا و سعدی برقرار است. در حقیقت، آنچه آوازهای اصیل و باشکوه اجراشده توسط استادان موسیقی ایرانی را برجسته می‌کند، هماهنگی شگفت‌انگیز میان شعر، آواز و تحریر است. با نگاهی دقیق می‌توان دید که استادان معمولاً تحریر را در بخشی از شعر به کار می‌برند که با مفهوم و حس آن قسمت هماهنگی کامل داشته باشد.

احساساتی مانند غم، شادی، حسرت، عشق، اعتراض و اندوه، درون‌مایه اصلی شعرهای کهن فارسی هستند. شاعر، بیان عاطفی خود را در زیباترین شکل ممکن ارائه می‌دهد. در اوج این گونه شعرها که حافظ سرآمد آن‌هاست، غزل‌ها مانند یک داستان، مسیری مشخص را دنبال می‌کنند و اوج و فرودهای احساسی دارند. حال اگر خواننده و آهنگساز درک عمیقی از موسیقی و ادبیات داشته باشند، می‌دانند که نقطه اوج یک غزل یا قطعه موسیقی، جای مناسبی برای آوردن تحریر است. احساساتی مانند غم و حسرت در بخشی از شعر، بهترین موقعیت برای اجرای یک تحریر زیبا و تأثیرگذار است.

اما تحریر چگونه باید اجرا شود؟
در اجرای تحریر، خواننده باید دقت کند که معنی شعر را دگرگون نکند و فهم کلام را دشوار نسازد. به همین خاطر، تحریر معمولاً روی کلماتی اجرا می‌شود که به وضوح قابل بیان باشند و از انجام تحریر روی بخش‌های میانی کلمات پرهیز می‌گردد. تحریر بیشتر روی هجاهای کشیده و نت‌های با زمان طولانی‌تر انجام می‌شود و ترجیحاً در پایان هر بیت شعر جای می‌گیرد.

به عقیدهٔ داریوش صفوت، اگر خواننده آواز آشنایی مناسبی با ساز تنبک داشته باشد، می‌تواند به بهبود کیفیت تحریرهای خود کمک کند، زیرا بهتر می‌تواند هماهنگی بین ساز و آواز را رعایت نماید.

تأکید در تحریف به دو شکل صورت می‌پذیرد:

دو روش اصلی برای تاکید بر تحریر در آواز وجود دارد. روش اول، قرار دادن تحریر روی ضرب‌های قوی موسیقی (مانند ضرب اول هر میزان) است. روش دوم، قرار دادن هجای تأکیدی روی بلندترین یا زیرترین نت می‌باشد.

به عنوان نمونه، اگر به آثار ارزشمند استاد شجریان توجه کنیم، این موضوع به خوبی آشکار می‌شود. از آنجا که استاد شجریان هنرمندی کامل و مسلط به همه جنبه‌های لازم برای خلق یک اثر هنری است، بررسی کارهای او می‌تواند این بحث را روشن‌تر کند.
آلبوم «نوا و مرکب‌خوانی» ایشان بارها از نظر محتوا و زیبایی توسط متخصصان موسیقی بررسی شده است. اگر تنها تحریرهایی را که استاد در این آلبوم اجرا کرده است، به صورت موردی تحلیل کنیم، به الگویی مناسب برای درک این موضوع دست خواهیم یافت.

احتمالاً کلمه آرپژ به گوشتان خورده، اما شاید دقیقاً ندانید معنی آن چیست. برای پیشرفت در زمینه هنری، آشنایی با اصطلاحات پرکاربرد و رایج بسیار مهم است. در این نوشته، آرپژ را به طور کامل توضیح داده‌ایم. پس اگر کنجکاو هستید که این مفهوم را بهتر درک کنید، در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا با آرپژ آشنا شوید.

آرپژ به چه معناست؟

هارمونی یا آکورد، بخش بسیار مهمی از دانش موسیقی است. تا به حال، آکورد را به صورت گروهی از صداهایی که با هم نواخته می‌شوند یا یک بسته صوتی می‌شناختیم. اما آرپژ در واقع به معنای نواختن تک‌تک نت‌های یک آکورد به صورت پشت سر هم، به جای نواختن همزمان آن‌هاست. این روش در نواختن سازهایی مانند پیانو، گیتار و چنگ بسیار پرکاربرد و مهم است.
وقتی نت‌های یک آکورد جداگانه و پشت سر هم نواخته شوند، به آن آکورد شکسته یا آرپژ می‌گویند. آرپژ هم می‌تواند در بخش ملودی و هم در بخش همراهی یک قطعه موسیقی استفاده شود.

برای اطلاعات بیشتر، به مقاله بیوگرافی علی مولایی مراجعه کنید.

تعریف آکورد شکسته

وقتی که نت‌های یک آکورد در موسیقی به صورت جداگانه و پشت سر هم نواخته می‌شوند، به آن حالت «آکورد شکسته» می‌گویند. در این حالت، صداها یکی پس از دیگری شنیده می‌شوند و احساسی از حرکت و سیالیت ایجاد می‌کنند.

برای گسترش دانش خود، مقاله آشنایی با موسیقی جنوبی (بندری) را مطالعه کنید.

در اینجا می‌توانید اطلاعات کامل‌تری درباره زندگینامه حسین گل‌گلاب،شاعر ترانه ای ایران بیابید.

با این حال، هر آکورد شکسته‌ای را نمی‌توان آرپژ نامید. در آرپژ، نحوه چینش نت‌ها اهمیت زیادی دارد و معمولاً به ترتیب مشخصی مانند نت پایه، نت سوم، نت پنجم و گاهی نت اکتاو نواخته می‌شوند.

تفاوت دیگر این است که هر آکورد سه‌صدایی می‌تواند به شکل شکسته اجرا شود، اما آرپژ اغلب از الگوی مشخصی در گام موسیقی پیروی می‌کند.

برای یادگیری پیشرفته، به تاثیر موسیقی بر درک ریاضی مراجعه کنید.

اگر به این موضوع علاقه دارید، آهنگساز جنگ ستارگان کیست ؟ را از دست ندهید.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه چه افرادی از کاپو استفاده می‌کنند؟.

در اینجا می‌توانید اطلاعات کامل‌تری درباره بالاترین عمل پرستش در کلیسای غرب با فرم مس بیابید.

توصیه می‌شود به مطالعه مقاله مسابقه یلدایی آنبین ادامه دهید.

به بیان دیگر، آرپِژ یا چنگ‌سان، گونه‌ای از آکورد شکسته است که در آن نت‌ها پشت سر هم و معمولاً از پایین به بالا یا از بالا به پایین نواخته می‌شوند.
نکته کلیدی در اجرای آرپژ این است که هر انگشت به طور مستقل عمل می‌کند و مسئول زدن یک سیم مشخص است. در قطعات سریع، نت‌های آرپژ نباید درهم و مبهم شنیده شوند، بلکه هر نت باید با وضوح و با فاصله‌های زمانی منظم به گوش برسد.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً فرت گیتار چیست؟ را بخوانید.

همانطور که می‌دانید، رعایت زمان و دقت در اجرای نت‌های موسیقی اهمیت زیادی دارد. برای اینکه کسی بتواند در نواختن ساز به مهارت افراد حرفه‌ای برسد، لازم است با اصول و قواعد موسیقی آشنا شود. یکی از این مفاهیم مهم، «میزان» در موسیقی است. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، با معنای میزان در موسیقی بیشتر آشنا خواهید شد.

آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی

در موسیقی، قطعه‌ها از نظر زمان به بخش‌های مساوی تقسیم می‌شوند. به هر یک از این بخش‌ها یک «میزان» می‌گویند. خط عمودی که این میزان‌ها را از هم جدا می‌کند نیز «خط میزان» نام دارد. همچنین، هر میزان خود از دو یا سه قسمت کاملاً مساوی تشکیل شده است که به هر کدام از آن قسمت‌ها یک «ضرب» گفته می‌شود.

تعریف میزان‌

آشنایی با مفهوم میزان در موسیقی
میزان در موسیقی نشانه‌هایی است که برای مشخص کردن بخش‌های زمانی و تعداد ضرب‌ها در هر بخش به کار می‌رود. این نشانه‌ها کمک می‌کنند تا ریتم و ساختار قطعه به خوبی درک شود. هر بخش توسط یک خط عمودی که روی خطوط حامل کشیده می‌شود، از بخش‌های قبل و بعد خود جدا می‌گردد. فضای بین هر دو خط عمودی را میزان و خود خط‌های عمودی را خط میزان می‌نامند.

به زبان ساده، میزان فاصله‌ی زمانی بین دو ضرب قوی در یک قطعه موسیقی است. در نت‌نویسی، این بخش‌ها با خط‌های عمودی نشان داده می‌شوند که روی خطوط حامل قرار می‌گیرند و آنها را قطع می‌کنند. این خطوط عمودی در واقع جایگاه نت‌ها را روی حامل از هم جدا می‌کنند.

انواع میزان در موسیقی

بسته به ریتم و سرعت یک قطعه موسیقی، آن را در قالب‌های مختلفی به نام «میزان» می‌نویسند. این میزان‌ها معمولاً در چهار گروه اصلی دسته‌بندی می‌شوند که شامل موارد زیر است:

۱ –  میزان‌های ساده

میزانی است که هر بخش آن بتوان به ۲، ۴، ۸ و … تقسیم کرد. به زبان ساده، در میزان‌های ساده فقط یک جور واحد زمانی به کار می‌رود و این واحد فقط به ۲ یا به عددهای زوجِ دو (مثل ۴، ۶، ۸ و …) بخش‌پذیر است.
در میزان‌های ساده، ارزش زمانی هر بخش، یکی از شکل‌های معمولی نت‌ها مانند چنگ، سیاه یا سفید است.
برای تبدیل میزان‌های ساده به میزان ترکیبی، کافی است جلوی ارزش هر بخش یک نقطه قرار دهیم (مثلاً نت سیاه را به سیاه نقطه‌دار تغییر دهیم).

۲– میزان‌های ترکیبی

میزانی است که هر ضرب آن را بتوان به سه قسمت مساوی تقسیم کرد، یا به عبارتی مضربی از سه باشد. به زبان ساده، میزان ترکیبی در واقع همان میزان ساده‌ای است که هر ضرب آن به جای دو قسمت، به سه قسمت کوچک‌تر تقسیم شده است.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز.

در میزان‌های ترکیبی، طول هر ضرب معادل یک نت نقطه‌دار است؛ مانند نت چنگ نقطه‌دار، نت سیاه نقطه‌دار یا نت سفید نقطه‌دار.

۳- میزان لنگ

هر میزان ترکیبی، مخلوطی از ضرب‌ها و جمع‌های اعداد ۲ و ۳ است. به بیان دیگر، هر ضرب در آن را نمی‌توان به بخش‌هایی که فقط مضرب ۲ هستند یا فقط مضرب ۳ هستند، تقسیم کرد. برای مثال میزان ۵/۴ (پنج چهارم) ممکن است از ترکیب یک میزان ۳/۴ (سه چهارم) و یک میزان ۲/۴ (دو چهارم) یا برعکس به وجود آمده باشد.
برای نشان دادن جایگاه بخش‌های یک میزان ترکیبی، معمولاً با استفاده از یک خط عمودی نقطه‌چین یا علامت کسر، آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کنند.

توصیه می‌کنیم حتماً مقاله موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز را مطالعه کنید.

۴–  میزان‌های مختلط

میزان‌های ترکیبی از ترکیب میزان‌های ساده به وجود می‌آیند و به دو شکل دیده می‌شوند:

میزان‌های ترکیبی در طول قطعه: در میانه یک قطعه موسیقی، با تغییر کسر میزان یا سایر علامت‌ها، ریتم و تقسیم‌بندی میزان‌ها تغییر می‌کند.

میزان‌های ترکیبی هم‌زمان: در موسیقی چندصدایی، ممکن است یک یا چند خط ملودیک با تقسیم‌بندی دوتایی (مثل دو نت برابر در یک ضرب) و خط یا خطوط دیگر با تقسیم‌بندی سه‌تایی (مثل سه نت برابر در یک ضرب) هم‌زمان اجرا شوند.

نکته: برای تبدیل یک میزان ساده به میزان ترکیبی، کسر میزان آن را در ۳/۲ ضرب می‌کنیم.

کسر میزان         

کسر میزان در موسیقی، معیاری است که وزن و ریتم یک قطعه را مشخص می‌کند. این نشانه شبیه یک کسر معمولی نوشته می‌شود و از دو عدد تشکیل شده که یکی در بالا و دیگری در پایین قرار دارد. به کسر میزان در انگلیسی Time Signature گفته می‌شود.

توصیه می‌کنیم حتماً مقاله سوالات رایج در مورد سیم سنتور و زمان تعویض آن را مطالعه کنید.

عدد بالایی کسر میزان، تعداد ضرب‌هایی را که در هر میزان وجود دارد نشان می‌دهد. برای مثال، عدد ۲ به معنای میزان دوضربی و عدد ۳ به معنای میزان سه‌ضربی است.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مرصع خوانی چیست ؟.

عدد پایینی کسر میزان، نوع نتی را که ارزش هر ضرب را تشکیل می‌دهد مشخص می‌کند. این عدد نسبت به نت گرد سنجیده می‌شود. به عنوان نمونه، عدد ۴ در مخرج کسر میزان نشان می‌دهد که هر ضرب معادل یک نت سیاه (که ارزش آن یک‌چهارم نت گرد است) در نظر گرفته می‌شود.

توصیه می‌کنیم حتماً مقاله بیوگرافی استاد نصرالله زرین پنجه را مطالعه کنید.

برای اطلاعات بیشتر، به مقاله دانستی های جالب در مورد سیم های سنتور مراجعه کنید.

مرتضی حنانه، آهنگساز سرشناس ایرانی، با تلاش‌های هنری ارزشمندش نقش چشمگیری در پیشرفت موسیقی ایران ایفا کرد. در ادامه این نوشته از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام، بیشتر با زندگی و آثار این هنرمند آشنا خواهید شد.

بیوگرافی مرتضی حنانه

مرتضی حنانه در یازدهم اسفندماه سال ۱۳۰۱ در تهران به دنیا آمد. او از همان سال‌های کودکی به موسیقی علاقه‌ی زیادی داشت، تا جایی که هر وسیله‌ای که می‌توانست صدا تولید کند را برمی‌داشت و با آن ابزارهایی می‌ساخت که صداهای مختلفی ایجاد کنند.
خودش در این مورد می‌گوید:
«شاید در آن زمان توانایی من در این حد که آلات ساده و مبتدی موسیقی را بسازم نبوده اما به هر حال چیزهایی می ساختم که صداهایی همانند صدای باد، زوزه، صدای حیوانات و صدای عجیب و غریب تولید کنند.»

حنانه از سال ۱۳۱۳ به مدت چهار سال در هنرستان عالی موسیقی تحصیل کرد و زیر نظر غلام‌حسین مین‌باشیان، مبانی نظری و عملی موسیقی غربی را آموخت. در همان زمان، نواختن فلوت را نزد پیتر دولگف فرا گرفت.
در آن دوره، هنرستان موسیقی ده نوازنده از چکسلواکی را برای آموزش به هنرجویان استخدام کرده بود. مرتضی حنانه یادگیری ساز هورن را زیر نظر یکی از این استادان به نام رودولف اوربانتس آغاز کرد.

همکاری با ارکستر سمفونیک تهران

حنانه در ادامه فعالیت‌های هنری خود به عنوان نوازنده اصلی هورن در ارکستر سمفونیک تهران مشغول به کار شد.
در سال ۱۳۳۲ خورشیدی و همزمان با برگزاری جشن هزاره بوعلی سینا، او این فرصت را یافت تا ساخته‌های خود را با همراهی گروه هم‌سرایان و ارکستر سمفونیک، در برابر جمعی از شرق‌شناسان دعوت‌شده به جشن، اجرا کند. این اجرا مورد تحسین چرولی، سفیر ایتالیا در آن زمان، قرار گرفت و در پی آن، سفیر بورسیه هنری کشورش را در اختیار حنانه گذاشت. حنانه نیز برای ادامه تحصیل و پژوهش‌های موسیقایی، به مرکز عالی موسیقی واتیکان رفت.

پس از اتمام دوره تحصیل در انستیتوی موسیقی واتیکان، او به ایران بازگشت و آموزش سازبندی (ارکستراسیون) و همچنین مدیریت کلاس‌های هورن در هنرستان عالی موسیقی را بر عهده گرفت.
حنانه درباره دوران تحصیل در ایتالیا و بازگشتش به ایران چنین گفته است:
هنگامی که از ایتالیا به ایران آمدم، زیاد فکر کردم. حال زمانی بود که آن دانشی که آرزویش را داشتم به دست آورده بودم و فقط مانده بود، تصمیم بگیرم با آن دانش چه کار کنم و چه نوع موسیقی ارایه دهم.

اعزام به تریبون انترناسیونال آهنگسازان رادیو و تلویزیون

او در سال ۱۳۴۵ خورشیدی، با دعوت یونسکو و از سوی رادیوی ایران، به «تریبون انترناسیونال آهنگسازان رادیو و تلویزیون» فرستاده شد. در آنجا بخش‌هایی از یک اثر خود به نام ارتوریو را اجرا کرد که از رادیوهای ایرلند و سوئیس نیز پخش شد. پس از راه‌اندازی سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران، حنانه در جایگاه مشاور، کلاس‌هایی برای آموزش فنی به خوانندگان ایجاد کرد و همچنین ارکستری از سازهای ایرانی را بنیان گذاشت.

کتاب گام‌های گم‌شده

این پژوهشگر برجسته، در زمینه موسیقی نیز کارهای علمی و هنری ارزشمندی انجام داد. یکی از این کارها، تحقیق درباره‌ی ارتباط بین دستگاه‌های گوناگون موسیقی ایرانی و چگونگی ساختار آن‌ها بود.
او برای پی بردن به ساختار و نظام ردیف‌های موسیقی ایران، به مطالعه و واکاوی نوشته‌هایی مانند «مقاصدالالحان» و «جامع الالحان» از عبدالقادر مراغه‌ای پرداخت. همچنین، واژه‌های تخصصی موسیقی و نحوه‌ی پرده‌بندی سازهای ایرانی را به دقت بررسی کرد و حتی موسیقی ایران را با موسیقی مناطق‌ی مانند روم و یونان مقایسه نمود.
دستاورد این پژوهش‌های گسترده، در کتابی با عنوان «گام‌های گم‌شده» گردآوری و ارائه شده است.

وفات

این هنرمند بزرگ سرانجام در روز ۲۴ مهرماه سال ۱۳۶۷، پس از یک دوره مبارزه با بیماری سرطان، دار فانی را وداع گفت. پیکر او در کنار امامزاده طاهر در شهر کرج به خاک سپرده شد.

در این نوشته از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام، قصد داریم درباره‌ی عبارت‌ها و واژه‌های رایج موسیقی صحبت کنیم که هنگام شنیدن اجرای ارکستر ممکن است به گوشتان بخورند. تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.

برای گسترش دانش خود، مقاله مفهوم آنسامبل در موسیقی را مطالعه کنید.

اصطلاحات موسیقی در ارکستر

ارکِستر:

ارکستر یکی از شناخته‌شده‌ترین واژه‌ها در دنیای موسیقی است. به گروهی از نوازندگان و سازهای مختلف که با هم قطعه‌ای موسیقایی را اجرا می‌کنند، ارکستر گفته می‌شود. در هر ارکستر، فردی به عنوان رهبر حضور دارد. رهبر ارکستر، مسئولیت راهنمایی و هماهنگ کردن نوازندگان را بر عهده دارد تا همه با هماهنگی کامل به اجرای موسیقی بپردازند.

پارتیتور:

نت‌نویسی که در آن، نت‌های همه‌ی سازها و بخش‌های آوازی یک گروه بزرگ موسیقی، یک گروه کوچک‌تر یا هر مجموعه‌ی نوازندگان دیگر، نوشته شده باشد و در هنگام اجرا مقابل رهبر ارکستر قرار می‌گیرد.

رپرتوار:

رپرتوار در معنای اصلی خود به فهرست یا جدول گفته می‌شود، اما در دنیای موسیقی به مجموعه‌ای از قطعه‌ها اشاره دارد که یک نوازنده یا خواننده برای اجرای زنده مانند رسیتال یا کنسرت، آن‌ها را تمرین کرده و آماده کرده است. معمولاً تعداد آهنگ‌هایی که در این مجموعه وجود دارد، بیشتر از تعداد قطعه‌های اعلام‌شده در برنامه اصلی است. دلیل این است که گاهی پس از پایان برنامه، حضار با تشویق‌های خود درخواست اجرای قطعه‌های بیشتری می‌کنند و هنرمند باید آمادگی پاسخ به این درخواست‌ها را داشته باشد.

سمفونی:

در موسیقی کلاسیک، به قطعه‌ای که برای ارکستر نوشته می‌شود و از چند قسمت مستقل به نام موومان تشکیل شده، سمفونی می‌گویند. ساختار اصلی یک سمفونی معمولاً بر پایه‌ی قالب سونات است. این قالب در واقع به معنای چهار بخش یا چهار موومان مجزا می‌باشد. ریشه‌های این گونه موسیقی به سده‌ی هجدهم میلادی در اروپا برمی‌گردد. آهنگسازانی مانند یوهان سباستین باخ، موتزارت، هایدن و بتهوون نقش بسیار مهمی در پدید آوردن و تکامل آن ایفا کرده‌اند.
اصطلاحات موسیقی در ارکستر

سونات:

به قطعه‌ای موسیقایی گفته می‌شود که برای یک ساز یا تعداد محدودی ساز نوشته شده و در چند بخش جداگانه اجرا می‌گردد.

برای درک عمیق‌تر این موضوع، مطلب ۱۰ حقیقت جالب در مورد فلوت را بخوانید.

اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً مفهوم رزونانس در موسیقی را بخوانید.

سوئیت:

سوئیت یک قالب موسیقایی است که از چند قطعهٔ سازی یا ارکسترالی تشکیل شده که به هم پیوسته و مرتبط هستند. این فرم موسیقی در سدهٔ چهاردهم میلادی از ترکیب ملودی‌های رقص پدید آمد و به تدریج در آغاز سدهٔ هفدهم، به مجموعه‌ای از پنج قطعه رقص، گاهی همراه با یک مقدمه، تبدیل شد. قطعه‌های یک سوئیت معمولاً از نظر درون‌مایه یا حال‌وهوای موسیقایی با هم پیوند نزدیکی دارند.

اپرا:

اثری موسیقایی و آوازی که معمولاً در ابعادی گسترده اجرا می‌شود. در این نمایش، ارکستر، تک‌خوان‌ها، گروه همسرایان و رقصندگان باله همگی در صحنه حضور دارند.

اگر تا به حال نت‌های موسیقی را دیده باشید، احتمالاً متوجه علامت کمانی کوچکی زیر بعضی از نت‌ها شده‌اید. این علامت کوتاه را «خط اتصال» می‌نامند. اما خط اتصال در موسیقی چه معنایی دارد و چه کاربردی دارد؟ در ادامه می‌توانید پاسخ این پرسش‌ها را در این نوشته از وبلاگ آنبین بخوانید.

در این مقاله بیوگرافی یانی ، نابغه روانشناس اطلاعات مفیدی آمده است.

خط اتصال در موسیقی

خط اتصال که در موسیقی به آن Slur می‌گویند، یک علامت کمانی شکل است. این خط منحنی، شبیه به یک کمان است و معمولاً روی یا زیر دو یا چند نت با صدای متفاوت قرار می‌گیرد.

اطلاعات جامع‌تری در مورد این موضوع را در زندگینامه یوهان سباستیان باخ پیدا کنید.

اگر به این موضوع علاقه دارید، متن آهنگ ” آخ تو شب یلدای منی” را از دست ندهید.

همان‌طور که اشاره شد، این خط کمانی، وقتی روی یا زیر چند نت با صدای مختلف قرار می‌گیرد، صدای آن‌ها را به طور پیوسته و بدون وقفه به هم وصل می‌کند. در سازهای زهی‌ای که با آرشه نواخته می‌شوند، نت‌هایی که این خط اتصال را دارند، با یک حرکت آرشه و بدون تغییر جهت آن اجرا می‌شوند. در سازهای بادی و همچنین در آواز، این نت‌ها با یک نفس پیوسته نواخته یا خوانده می‌شوند.

خط اتصال می‌تواند نت‌های هم‌نام و هم‌صدا را نیز به هم وصل کند که در این حالت به آن خط حامل می‌گویند. تفاوت اصلی در اینجاست که این خط، زمان کشش آن دو نت را با هم ترکیب می‌کند و در واقع دو نت به یک نت واحد تبدیل می‌شوند. ارزش زمانی نت جدید، از جمع ارزش زمانی آن دو نت قبلی به دست می‌آید.

تفاوت خط اتصال و خط اتحاد

در خط اتحاد، دو نتی که در دو سوی این خط قرار می‌گیرند، دقیقاً همنام هستند و جای یکسانی روی خطوط حامل اشغال می‌کنند و هیچ نت دیگری میان آن دو وجود ندارد.
در این حالت، ما نت اول را می‌نوازیم و کلاویه را به اندازهٔ مجموع ارزش زمانی هر دو نت، پایین نگه می‌داریم.

اما خط اتصال، درخواست اجرای نتها به صورت پیوسته و بدون وقفه دارد، به طوری که در صدای ایجاد شده سکوت یا قطعی احساس نشود.
در این روش اجرا، هر کلاویه باید دقیقاً در لحظه‌ای که کلاویهٔ بعدی فشرده می‌شود، رها شود. خط اتصال علاوه بر این کاربرد، موارد استفادهٔ دیگری نیز دارد که در اینجا به آنها پرداخته نمی‌شود.

اگر سوالاتی دارید، مقاله بیوگرافی گوستاو ماهلر ،عاشق دلشکسته دنیای موسیقی به شما کمک خواهد کرد.

اگر به این موضوع علاقه دارید، مخترع گیتار کیست؟ را از دست ندهید.

برای اطلاعات بیشتر، به مقاله بیو گرافی امین بانی مراجعه کنید.

 

یکی از چیزهای مهم در یادگیری نت‌های موسیقی، شناخت نشانه‌هایی است که کنار نت‌ها قرار می‌گیرند. دیز که گاهی به آن هشتگ هم می‌گویند، یکی از این علامت‌هاست و برای نواختن درستِ نت‌ها باید آن را بشناسید. در این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با علامت دیز و کاربرد آن در نت‌های موسیقی آشنا می‌شوید.

اگر سوالاتی دارید، مقاله آیا جنس چوب گیتار بر صدای ساز تاثیر می گذارد؟ به شما کمک خواهد کرد.

علامت دیز، هشتگ نت ها

علامت دیز نشانه‌ای است که وقتی کنار یک نت نوشته می‌شود، صدای آن نت را نیم‌پرده زیرتر می‌کند. این علامت در نت‌نویسی به شکل «♯» نمایش داده می‌شود.
لازم است دقت کنید تا کاربرد علامت دیز را با علامت بمل اشتباه نگیرید. همان‌طور که گفته شد، دیز صدا را نیم‌پرده زیرتر می‌کند، در حالی که علامت بمل برعکس عمل کرده و صدای نت را نیم‌پرده بم‌تر می‌نماید.

علامت های مربوط به نیم پرده

علائم «بِمُل» و «دیز» برای تغییر نیم‌پرده‌ای صدا به کار می‌روند. شاید بپرسید این دو چه فرقی با هم دارند؟ تفاوت اصلی در زیر و بم شدن صداست.

این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه چرا گیتار از کوک خارج می شود؟.

وقتی کنار یک نت علامت بِمُل قرار می‌گیرد، صدای آن نت نیم‌پرده «بم‌تر» می‌شود. مثلاً اگر کنار نت «سی» علامت بمل باشد، آن را «سی بِمُل» می‌نوازیم.
اگر پیانو می‌زنید، کلید سی‌بمل (معمولاً کلید سیاه رنگ سمت چپ سی) را فشار می‌دهید و اگر سازهایی مانند تار یا سه‌تار می‌نوازید، پردهٔ «سی بمل» را می‌گیرید. به طور مشابه، اگر کنار نت «لا» علامت بمل باشد، باید نت «لا بمل» را اجرا کنید.

اما علامت دیز برعکس عمل می‌کند. مثلاً اگر کنار نت «فا» علامت دیز قرار گیرد، باید نت «فا دیز» را بنوازید.

برای گسترش دانش خود، به مقاله کوک استاندارد گیتار چیست؟ سر بزنید.

توجه داشته باشید که این علامت‌ها هم می‌توانند در ابتدای قطعه، کنار خطوط حامل قرار بگیرند و هم در طول قطعه، کنار یک نت خاص بیایند.
اگر در ابتدای قطعه باشند، تمام نت‌های مشابه در قطعه به آن شکل اجرا می‌شوند. اما اگر کنار یک نت خاص در میان قطعه قرار گیرند، فقط همان نت تغییر می‌کند.

ایران سرزمین بزرگان و هنرمندان نام‌آوری است که هر یک گوهری درخشان در تاریخ پرافتخار این سرزمین به شمار می‌آیند. در این میان، بانوان هنرمند نیز جایگاهی والا و بی‌همتا دارند. یکی از این چهره‌های ماندگار، قمرالملوک وزیری است. در ادامه، با زندگی و آثار این هنرمند بی‌نظیر ایران زمین بیشتر آشنا خواهیم شد.

بیوگرافی قمرالملوک وزیری

قمرالملوک وزیری که نام اصلی‌اش قمرخانم سید حسین‌خان بود، در سال ۱۲۸۴ در شهر تاکستان به دنیا آمد.
او قبل از دو سالگی، هم پدر و هم مادرش را از دست داد. پس از آن، مادربزرگش که در جمع بانوان دربار مراسم روضه‌خوانی برگزار می‌کرد، سرپرستی او را بر عهده گرفت. قمرخانم در کودکی همراه مادربزرگ به مراسم عزاداری می‌رفت و با شور و اشتیاق کودکانه و صدای دلنشین خود، فضای مجلس را چنان می‌کرد که گویی یک اجرای موسیقی است.

آغاز فعالیت حرفه ای

در دوران جوانی، در یک مهمانی، یکی از ثروتمندان تهران به نام آقای بحرینی صدای او را شنید و او را به مرتضی نی‌داود، نوازنده سرشناس تار معرفی کرد.
او به مدت سه سال نزد مرتضی نی‌داود ردیف‌های موسیقی ایرانی را فراگرفت و در سن نوزده سالگی در هتل گراند تهران به اجرای کنسرت پرداخت. این اولین باری بود که یک زن، آن هم بدون حجاب، در ایران کنسرت می‌داد. او در آن برنامه، ترانه “مرغ سحر” را که ساخته نی‌داود و شعرش از ملک‌الشعرای بهار بود اجرا کرد و برای آواز ماهور نیز شعری از ایرج میرزا را انتخاب نمود.
از آنجا که تمایلی به سفر به هند یا اروپا نداشت، شرکت‌های ضبط موسیقی از انگلیس و آلمان نمایندگانی به تهران فرستادند تا صدای او را روی صفحه‌های گرامافون ضبط کنند.

اجرای ترانه های سیاسی و اجتماعی

قمرالملوک وزیری نخستین خواننده زنی بود که ترانه‌های مرتبط با مسائل جامعه و سیاست را برای برنامه‌های زنده و ضبط انتخاب کرد. او برنامه‌های خیریه برگزار می‌کرد و درآمد حاصل از بیشتر اجراهایش را صرف زندگی دوازده فرزندی که به سرپرستی گرفته بود و نیز چندین مرکز نگهداری از کودکان می‌نمود.

داریوش پیرنیاکان در روزنامه اعتماد درباره قمرالملوک وزیری نوشته است: «اگرچه در گذشته خوانندگان زن بزرگی مانند ایران‌الدوله، روح‌انگیز، ملوک ضرابی و … داشتیم، اما واقعیت این است که هیچ‌یک از نظر کیفیت صدا و اجرا نتوانستند به جایگاه هنری قمر برسند. صدای او از هر جهت بی‌نقص است. بیان شعر، گزینش اشعار و تحریرهایش همه دقیق و به موقع است. تغییرهای ملودیکی که روی نت‌های گوناگون انجام می‌دهد بسیار سنجیده است و در کل صدایی کامل و گسترده دارد؛ یعنی هم محدوده صدای بم، هم محدوده میانه و هم محدوده زیر را به خوبی اجرا می‌کند.»

مقاله سی‌تار از سازهای زهی زخمه‌ای موسیقی هندی منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.

استاد غلامحسین بنان نیز درباره قمر گفته بود: قمرالملوک ام کلثوم ایران است.

برای درک عمیق‌تر این موضوع، مطلب آشنایی با دیوان،ساز کردی را بخوانید.

برای درک عمیق‌تر این موضوع، مطلب آخرین سازی که در ارکستر سمفونی مورد استفاده قرار گرفت را بخوانید.

وفات

قمرالملوک وزیری در چهاردهم مردادماه سال هزار و سیصد و سی و هشت، پس از یک سکته مغزی دار فانی را وداع گفت. پیکر او را در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپردند.

پیش‌درآمد، یک قطعه ریتمیک در موسیقی ایرانی است. این قطعه یکی از اصلی‌ترین قالب‌ها برای ساختن و اجرای موسیقی کلاسیک ایران به شمار می‌رود. پیش‌درآمد، یک اثر ضربی و موزون است که بدون کلام و تنها با ساز اجرا می‌شود. به طور سنتی، این قطعه آغازگر یک اجرای کامل موسیقی کلاسیک ایرانی است و فضای کلی دستگاه یا آوازی که قرار است اجرا شود را معرفی می‌کند. می‌توان گفت پیش‌درآمد نقش مقدمه و معرفی‌نامه را برای یک اجرای رسمی موسیقی ایرانی یا حتی ارکسترهای سمفونیک دارد. در ادامه این نوشته، با ویژگی‌های پیش‌درآمد در موسیقی سنتی بیشتر آشنا خواهید شد.

ویژگی های پیش درآمد در موسیقی سنتی چیست؟

پیش‌درآمد، قطعه‌ای موسیقایی است که از گذشته توسط استادان و آگاهان موسیقی برای نواخته شدن در آغاز یک اجرا ساخته شده است. همان‌طور که از نامش برمی‌آید، این قطعه پیش از بخش اصلی (درآمد) اجرا می‌شود.

نکته مهم دیگر درباره پیش‌درآمد این است که برخلاف بسیاری از قالب‌های معمول موسیقی ایرانی که در آن‌ها موسیقی بیشتر همراهی‌کننده آواز یا حرکات است، پیش‌درآمد به طور ویژه بر هنر نوازندگان تمرکز دارد.

پیش‌درآمد گاهی با قالب‌های موسیقی غربی مانند روندو و اورتور، و نیز با پیش‌پرده در نمایش‌های تئاتر مقایسه شده است. پیش‌درآمدها معمولاً سرعت آهسته‌ای دارند و وزن آن‌ها از الگوهای تکرارشونده تشکیل می‌شود.

ضرب‌آهنگ‌های رایج در پیش‌درآمد

در پیش‌درآمد معمولاً از وزن‌های شش‌چهار و شش‌هشت آهسته استفاده می‌شود. البته رکن‌الدین مختاری هم پیش‌درآمدهایی با ضرب‌آهنگ تندتر و در وزن دوضربی ساخته که به مرور زمان میان موزیسین‌ها رواج پیدا کرد. اگرچه محوریت اصلی پیش‌درآمد بر روی مد دستگاه اصلی است که قرار است اجرا شود، اما حرکت به سمت دستگاه‌ها و آوازهای دیگر نیز در آن مرسوم است.

اجرای پیش‌درآمد همیشه تنها قبل از درآمدِ اصلی انجام نمی‌شود؛ گاهی پیش از اجرای گوشه‌های دیگر نیز یک پیش‌درآمد ویژه برای آن گوشه نواخته می‌گردد. علاوه بر آثار فراوان درویش‌خان و رکن‌الدین مختاری در این قالب، از کارهای مشهور دیگر می‌توان به پیش‌درآمد اصفهان ساخته مرتضی نی‌داوود و پیش‌درآمد اصفهان اثر رضا محجوبی اشاره کرد. این دو قطعه به ترتیب الهام‌بخش موسیقی تیتراژ سریال‌های هزاردستان و کیف انگلیسی بوده‌اند.