همانطور که در نوشتههای قبلی اشاره کردیم، تحریر بخش بسیار مهمی از آواز ایرانی است و اجرای درست آن نیازمند مهارت و دقت ویژهای است. در ادامه این مطلب در وبلاگ آنبین، بیشتر با شیوههای اجرای تحریر در آواز آشنا خواهید شد.
جایگاه تحریر در آواز
پیوندی ژرف میان تحریر در آواز و شعرهای عارفانهای مانند حافظ، مولانا و سعدی برقرار است. در حقیقت، آنچه آوازهای اصیل و باشکوه اجراشده توسط استادان موسیقی ایرانی را برجسته میکند، هماهنگی شگفتانگیز میان شعر، آواز و تحریر است. با نگاهی دقیق میتوان دید که استادان معمولاً تحریر را در بخشی از شعر به کار میبرند که با مفهوم و حس آن قسمت هماهنگی کامل داشته باشد.
احساساتی مانند غم، شادی، حسرت، عشق، اعتراض و اندوه، درونمایه اصلی شعرهای کهن فارسی هستند. شاعر، بیان عاطفی خود را در زیباترین شکل ممکن ارائه میدهد. در اوج این گونه شعرها که حافظ سرآمد آنهاست، غزلها مانند یک داستان، مسیری مشخص را دنبال میکنند و اوج و فرودهای احساسی دارند. حال اگر خواننده و آهنگساز درک عمیقی از موسیقی و ادبیات داشته باشند، میدانند که نقطه اوج یک غزل یا قطعه موسیقی، جای مناسبی برای آوردن تحریر است. احساساتی مانند غم و حسرت در بخشی از شعر، بهترین موقعیت برای اجرای یک تحریر زیبا و تأثیرگذار است.
اما تحریر چگونه باید اجرا شود؟
در اجرای تحریر، خواننده باید دقت کند که معنی شعر را دگرگون نکند و فهم کلام را دشوار نسازد. به همین خاطر، تحریر معمولاً روی کلماتی اجرا میشود که به وضوح قابل بیان باشند و از انجام تحریر روی بخشهای میانی کلمات پرهیز میگردد. تحریر بیشتر روی هجاهای کشیده و نتهای با زمان طولانیتر انجام میشود و ترجیحاً در پایان هر بیت شعر جای میگیرد.
به عقیدهٔ داریوش صفوت، اگر خواننده آواز آشنایی مناسبی با ساز تنبک داشته باشد، میتواند به بهبود کیفیت تحریرهای خود کمک کند، زیرا بهتر میتواند هماهنگی بین ساز و آواز را رعایت نماید.
تأکید در تحریف به دو شکل صورت میپذیرد:
دو روش اصلی برای تاکید بر تحریر در آواز وجود دارد. روش اول، قرار دادن تحریر روی ضربهای قوی موسیقی (مانند ضرب اول هر میزان) است. روش دوم، قرار دادن هجای تأکیدی روی بلندترین یا زیرترین نت میباشد.
به عنوان نمونه، اگر به آثار ارزشمند استاد شجریان توجه کنیم، این موضوع به خوبی آشکار میشود. از آنجا که استاد شجریان هنرمندی کامل و مسلط به همه جنبههای لازم برای خلق یک اثر هنری است، بررسی کارهای او میتواند این بحث را روشنتر کند.
آلبوم «نوا و مرکبخوانی» ایشان بارها از نظر محتوا و زیبایی توسط متخصصان موسیقی بررسی شده است. اگر تنها تحریرهایی را که استاد در این آلبوم اجرا کرده است، به صورت موردی تحلیل کنیم، به الگویی مناسب برای درک این موضوع دست خواهیم یافت.
دیدگاهتان را بنویسید