در فرهنگ ما، ضربالمثلهای زیادی وجود دارند که در آنها از حیوانات استفاده شده است. این جملههای کوتاه و پرمعنی، معمولاً پندها و تجربههای زندگی را به شکلی ساده و قابل درک به ما منتقل میکنند.
مثلاً میگویند “از دل برود، هر آنکه از دیده برفت.” این مثل به ما یادآوری میکند که دوستی و محبت نیاز به حضور دائمی و توجه دارد. یا در مثلی دیگر میشنویم “نابرده رنج، گنج میسر نمیشود” که بر اهمیت تلاش و پشتکار برای رسیدن به موفقیت تأکید دارد.
حیوانات در این حکایتهای کوچک، نقش نمادین دارند و ویژگیهای انسانی مانند زیرکی، صبر، یا سادهلوحی را به نمایش میگذارند. این داستانهای کوتاه، گنجینهای از دانش و خرد مردمی هستند که از نسلی به نسل دیگر منتقل شدهاند.
در اینجا مجموعهای از حکایتهای کوتاه و پرمعنی با محوریت جانوران گردآوری شده است. این داستانهای کوچک، هر یک نکتهای ارزشمند از زندگی را به ما میآموزند. برای آشنایی با این حکایتهای خواندنی با ما همراه باشید.
ضرب المثل حیوانات با معنی
در ادامه با گلچینی از ضرب المثل هایی از حیوانات آمده است:
تا نباشد چوب تر فرمان نبرد گاو خر
تا وقتی تنبیه و سخت گیری وجود نداشته باشد، فرد جاهل و نادان درس عبرت نگرفته و همچنان خطاهای خود را تکرار می کند.
ترحم بر پلنگ تیز دندان، ستمکاری بود بر گوسپندان
این ضرب المثل توصیه می کند که از یاری ستمگران بپرهیزیم تا عدالت در جامعه برقرار شده و حق دیگران پایمال نگردد.
شتری که در خانه هرکس می خوابد
این ضرب المثل کنایه از اموری است که برای همه اتفاق می افتد؛ مانند مرگ، ازدواج و … .
کار حضرت فیل بودن
کنایه از غیرممکن یا دشوار بودن وقوع امری است. طوری که احتمال بسیار کمی برای به تحقق رسیدن آن وجود دارد.
قاطی مرغا شدن
کنایه از متاهل شدن پسران مجرد است! اصطلاحی برای تازه دامادها!
علف باید به دهن بزی شیرین باشه
هر کسی در انتخاب های زندگی اش بر اساس سلیقه و میل قلبی خود عمل می کند هرچند آن انتخاب، باب میل دیگران نباشد.
عاقبت گرگ زاده گرگ شود
بدجنسی و بدذاتی کسی با تربیت دوباره او درمان نشود پس نباید به چنین افرادی اعتماد کرد.
نعره هیچ شیری خانه چوبی را خراب نمی کند، من از رفتار بی سر و صدای موریانه ها می ترسم
ضربه منافق و دورو بسیار بیشتر از ضربه و دشمنی دیگران است!
غاز چراندن
کنایه از مشغول کردن خود به امور بی اهمیت و گذراندن وقت خود به بطالت است.
کلاغ که از باغ قهر کنه یک گردو به نفع باغبانه
آدمی که ضررش بیشتر از سودش برای دیگران است، همان بهتر که ارتباطش را قطع کند!
اسب را گم کردن و پی نعلش گشتن
به جای اینکه فکر خود را به امور باارزش و اصلی متمرکز کند، به امور بی ارزش و فرعی بها می دهد. (اصل را رها کرده و فرع را چسبیده!)
آب دریا به دهن سگ نجس نمی شود
کسی که انسان با شخصیت و محترمی است، با بدگویی بدخواهان و تهمت زدن دشمنانش شخصیتش لکه دار نمی شود.
میمون پیر دستش را داخل نارگیل نمی کند
کسی که پیر و با تجربه است، هرگز مرتکب خطاهای جوانان نمی شود و خود را گرفتار نمی کند.
آسوده خودم که خر ندارم، از کاه و جواَش خبر ندارم
ثروت و دارایی فراوان، رنج ها و سختی هایی هم به همراه دارد. پس خوش به حال من که چنین ثروتی ندارم که بخواهم رنج و عذابش را تحمل کنم.
یک بز گر گله را گرگین می کند
کسی که خودش فاسد باشد می تواند روی تعداد زیادی اثر بگذارد و آن ها را نیز مانند خود فاسد کند.
اشک تمساح ریختن
کنایه از رفتار ریاکارانه و معصومیت ساختگی برای جلب توجه دیگران است.
نه خود خورد نه کس دهد، گنده کند به سگ دهد
نه برای خودش خرج می کند و نه برای دیگران؛ آخر سر هم مالش به هدر می رود.
از ترس عقرب جراره به مار غاشیه پناه می برد
از ترس عذابی شدیدتر و سخت تر، به عذابی شدید و سخت پناه می برد.
در حوضی که ماهی نیست قورباغه سپهسالار است
اگر افرادی با شخصیت قدرتمند و جایگاه والا وجود نداشته باشند، افراد کم ظرفیت و ناشایست، جای آنها را گرفته و صاحب نظر می شوند.
در جایی که سگ صاحبش را نمی شناسد
کنایه از شلوغی بسیار زیاد است.
مثل خر در گل ماندن
کنایه از گرفتار شدن در مشکلات و عدم توانایی حل آن مشکل.
گاو نه من شیرده
از بین بردن تمام زحمات و خوبی ها با منت گذاشتن و آزار رساندن به افراد.
کرم از خود درخته
به کسی می گویند که منشأ گرفتاری ها و بدبختی هایش، اعمال و رفتار خودش باشد.
گربه را باید دم حجله کشت
اگر از همان اول سخت گیری کنی تا حساب کار به دست دیگران آید، در آینده کسی جرئت نمی کند خطاکاری کند.
هیچ گربه ای محض رضای خدا موش نمی گیرد
این ضرب المثل را بیشتر برای کسانی به کار می برند که نیت های شوم دارند و از خوبی های دیگران سوء استفاده می کنند.
گرگ بالان دیده
گرگ بالان دیده یعنی گرگی که در دام های بسیاری افتاده و تجربه های بسیاری دارد. به همین دلیل وقتی می خواهند بگویند شخصی بسیار کارآزموده و باتجربه است، این اصطلاح را به کار می برند.
مثل کبک سرش را زیر برف کرده است
خطاکاری می کند و فکر می کند کسی متوجه خطاهایش نیست در حالیکه خودش را گول می زند.
خر کریم را نعل کردن
کسی که برای رسیدن به مقصود خود، رشوه یا باج و به اصطلاح حق و حساب دهد، با کنایه گویند:«خرکریم را نعل کرده است. به عبارت دیگر یعنی مسئول کار را راضی کرده و به مقصود خود رسیده است.»
خود را به موش مردگی زدن
به کسی می گویند که خودش را خسته و کسل نشان می دهد تا از زیر کارها در رود.
خر ما از کرگی دم نداشت
ما از همان ابتدای خلقتمان بدشانس و گرفتار خلق شدیم!
تخم مرغ دزد شترمرغ دزد می شود
اگر جلوی دزدی های کوچک گرفته نشود، منجر به دزدی های بزرگتری می شود.
با دم شیر بازی کردن
خود را به خطر انداختن و از عاقبت کار خطرناک خود خبر نداشتن.
مورچه چیه که کله پاچش چی باشه
به کسی که می بینی توانایی ندارد، مسئولیت بزرگ واگذار نکن.
گنجشک را رنگ میکنه جای قناری میفروشه
این ضرب المثل را به کسی می گویند که سعی دارد ماهرانه (!) مردم را فریب دهد. به خیال اینکه کسی متوجه این دغلکاری نمیشود!
خر چه داند قیمت نقل و نبات
آدمی که شعور ندارد، ارزش محبت های دیگران را نمی فهمد و حتی تشخیص نمی دهد چه چیزی باارزش است و چه چیزی بی ارزش.
شتر با بارش گم می شود
انقدر همه جا شلوغ و درهم و برهم است که اگر شتری در آنجا باشد، از فرط شلوغی نمی توانی پیدایش کنی.
کار هر بز نیست خرمن کوفتن – گاو نر میخواهد و مرد کهن
انجام دادن هر کاری بدون داشتن تخصص لازم، از عهده هر شخصی بر نمیآید.
به گوش خر یاسین خواندن
به کسی که حق پذیر نباشد این ضرب المثل را به کار می برند.
به دعای گربه سیاه باران نمیآید
به دعا و نفرین دشمنان، لطمه ای به دوستان وارد نمی شود.
به اسب شاه گفتند یابو
توهین کردن به کسی که مستحق توهین است.
شتر سواری دولا دولا نمی شود
اگر می خواهی کاری را مخفیانه انجام دهی، به فکر راه حل درستی باش نه اینکه کاری کنی که رسوا شوی.
سگ زرد برادر شغال است
هردو در بد بودن و خبیث بودن مثل هم دیگر هستند. گول ظاهرشان را نخور.
مرغ یک پا دارد
به کسی می گویند که برای کارهایش دلایل غیر منطقی می آورد و روی آن پافشاری هم می کند.
دوستی خاله خرسه
کسی می خواهد به دوستش سودی برساند اما از روی جهالتش کاری می کند که هم دوستش را از دست می دهد هم خودش پشیمان میشود.
از ناعلاجی به خر میگه خانوم باجی
انقدر گرفتار شده است که مجبور است به افراد ناشایست متوسل شود.
با گرگ دنبه ميخوره، با چوپان گريه ميكنه
با گرگ دنبه میخوره یعنی هم با دشمن نشست و برخاست می کند هم با دوست؛ و سعی می کند در چهره ای منافقانه، هردو را راضی نگه دارد تا به منافع خود برسد.
آنقدر مار خورده تا افعی شده
انقدر سختی ها را تحمل کرده، شخصی با تجربه و کارآزموده شده است و دیگر مشکلات او را شکست نمی دهد.
انگور خوب نصیب شغال میشه
برخورداری از امکانات و آسایش، غالبا نصیب کسانی می شود که لیاقت آن را ندارند.
از اسب افتاده از نسل که نیفتاده
درست است که شکست خورده و کارهایش به نتیجه نرسیده اما همچنان شخصیت و اصالتش محفوظ است.
خر از پل گذشتن
به حاجتش رسیده و دیگر کسی را تحویل نمی گیرد.
مار در آستین پروراندن
کسی برای ضرر رساندن به خودش مدت ها تلاش کند.
تا گوساله گاو شود ، دل صاحبش آب شود
امور مهم و ضروری، همیشه با سختی همراه هستند.
دندان اسب پیشکشی را نمی شمارند
وقتی کسی به شما هدیه ای داد نباید آن را جزئی بررسی کنید و برای آن قیمت بگذارید.
گرگ در لباس میش
دشمن زمانی که از ترس فرمانده نتواند مستقیما حمله کند، خودش را به شکل نیروهای خودی در می آورد.
خدا خر را شناخت بهش شاخ نداد
باتوجه به سابقه خرابی که دارد، همان بهتر که اوضاعش رو به راه نشود.
مار از پونه بدش میاد جلو خونه اش سبز میشه
اگر کسی از شخصی نفرت داشته باشد و هر لحظه او را جلوی چشمش ببیند، این ضرب المثل را بکار می برد.
پول علف خرس نیست
در پول خرج کردن اسراف نکن.
آب که سر بالا بره قورباغه ابوعطا می خونه
اگر کاری طوری خراب شود که نتوان آن را درست کرد این ضرب المثل را به کار می برند.
از آب گل آلود ماهی گرفتن
در موقعیت های نابسامان و آشفته، نهایت سوء استفاده را می کند.
گربه دستش به گوشت نمی رسه
کسی که در کارهایش موفق نشده دیگران را هم از انجام آن کار منع می کند.
در دیزی باز است حیای گربه کجاست
اگر به شخصی آسان گیری شد و موقعیت خوبی را برایش فراهم کردند، حیا کند و سوء استفاده نکند.
از خر شیطان پیاده شدن
دست از کارهای ابلهانه برداشتن.
گاوش زاییده
کنایه از هجوم مشکلات و پیش نرفتن کارهاست.
سلام گرگ بی طمع نیست
اگر دشمنت با مهربانی سمت تو آمد حتما مکر و حیله ای دارد.
مویی از خرس کندن غنیمت است
از آدم های تنبل و خسیس، به هر اندازه بهره بردن غنیمت است!
خروس بی محل
کاری را خارج از وقت خود انجام دادن.
مثل سگ پشیمان است
به کسی می گویند که به خاطر بی عقلی و سهل انگاری اش کار اشتباهی انجام داده و بعد آن پشیمان شده است.
کینه شتری
به افراد لجوج و انتقام گیرنده و به اصطلاح ” نمک نشناس “، این مثَل را به کار می برند.
یک کلاغ چهل کلاغ
وقتی خبری در بین مردم شایع می شود ولی صحت ندارد، این مثل به کار می رود.
از دماغ فیل افتادن
یعنی خیلی ناز می کند و متکبر است.
بزک نمیر بهار میاد کمبزه با خیار میاد
دادن وعده های سر خرمن از سر خساست به کسی.
سنگ مفت، گنجشک مفت
در مورد اشخاصی این ضرب المثل زده می شود که از انجام دادن کاری میترسند با اینکه که آن کار اصلاً زیانی ندارد.
شتر دیدی ندیدی
یعنی راز داری و سکوت کردن در غیر این صورت گرفتار شدن…
موش تو سوراخ نمیرفت، جارو به دمش می بست
یعنی برای حل کردن یک مشکل کوچک، مشکل بزرگتر ایجاد کردن.
شیری یا روباه ؟
پیروز باز گشتی یا شکست خورده؟
ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است
با اراده ی خود هر وقت بخواهید، می توانید اهداف خود را به نتیجه برسانید.
کلاغ خواست راه رفتن کبک را یاد بگیرد راه رفتن خودش را هم فراموش کرد!
تقلید کورکورانه باعث می شود انسان کارهای درست خود را هم فراموش کند.
مرغ همسایه غاز است
یعنی چیزی که دیگران دارند تصور می کنید با ارزش تر از چیزی است مشابه ی آن را دارید.
فیلش یاد هندوستان کرده
یاد خبری دور افتاده است.
هر کی در پی کلاغ رود، در خرابه منزل کند
دنباله روی افراد نادرست بودن، عاقبتی جز پشیمانی ندارد.
خر بیار و باقالی بار کن
این ضرب المثل زمانی گفته می شود که یک نفر از طرف آدم پرزور و قوی تر از خود ظلمی می بیند و چون زورش به او نمی رسد ناچار حکم او را می پذیرد.
جوجه را آخر پاییز می شمارند
نتیجه کار را در پایان آن میتوان دید.
دیوار موش دارد موش هم گوش دارد
یعنی در سخن گفتن باید محتاط بود و هر جا و در میان هر جمعی نباید هر حرفی را زد، زیرا ممکن است کسی خبرچینی کرده و آن را بازگو کند.
به روباه گفتند شاهدت کیه گفت دمم
به شخصی که بیهوده افراد دیگر را گواه خود سازد می گویند.
زبان خوش، مار را از سوراخ بیرون می آورد
زبان خوش سبب آرام شدن افراد و متقاعد شدن آنها میشود.
مار گزیده از ریسمان سیاه و سفید می ترسد
کسی که از انجام کاری ضرر دیده باشد، همیشه از آن رعب و وحشت دارد.
اختصاصی-آنبین
با دنیایی از ضرب المثل ها آشنا شوید!
