همانطور که قبلاً توضیح دادیم، ساز گارمون یکی از سازهای مهم و شناختهشده در منطقه آذربایجان است. این ساز از نظر ظاهری بسیار شبیه به آکاردئون است. اما با وجود این شباهت، این دو ساز با هم تفاوتهایی دارند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، به مقایسه و بررسی تفاوتهای ساز گارمون و آکاردئون میپردازیم.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً ساز کوبه ای چیست؟ را بخوانید.
ساختار گارمون
گارمون از نظر ظاهری شبیه به آکاردئون است و از سه بخش اصلی تشکیل شده: یک فانوس که هوا را به داخل میکشد، و دو جعبه در دو طرف آن. جعبه سمت راست دارای کلیدهایی شبیه پیانو است، در حالی که جعبه سمت چپ دکمههایی دارد.
درون هر دو جعبه، قطعاتی قرار دارد که باعث لرزش زبانهها و تولید صدا میشود. هر کلید یا دکمه به چند زبانه متصل است. این ردیفهای زبانهها پلانکا نامیده میشوند و معمولاً گارمون بین چهار تا شش پلانکا دارد. نحوه نواختن گارمون هم با آکاردئون تفاوتهایی دارد.
گارمون بیشتر برای نواختن ملودی به کار میرود. دکمههای سمت چپ آن، برخلاف آکاردئون، فقط یک نت مشخص را اجرا میکنند که نقش همراهیکننده دارد.
ساز گارمون کوکی نزدیک به کوک تامپره دارد، اما حدود نیمپرده از دیاپازون معمولی پایینتر است و به همین دلیل آن را یک ساز انتقالی میدانند. محدوده صدای گارمون کمی بیش از دو اکتاو است.
تفاوت گارمون با آکاردئون
تفاوت در شکل ظاهری :
گارمون از نظر اندازه کمی از آکاردئون کوچکتر است. آکاردئون دارای کلیدهایی شبیه به پیانو است، اما کلیدهای گارمون کوچکتر هستند و در بعضی از انواع آن، این کلیدها به شکل دکمههای گرد طراحی شدهاند.
اگر سوالاتی دارید، مقاله ساز های بادی به چه ساز هایی گفته میشود؟ به شما کمک خواهد کرد.
مقاله آشنایی با انواع سازهای بادی منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
تفاوت در کوک :
یک تفاوت مهم در کوک قارمون و آکاردئون این است که قارمون نیمپرده از آکاردئون صدای بمتر و پایینتری دارد. کوک این ساز از ساز تار آذری الهام گرفته شده است.
اگر سوالاتی دارید، مقاله کوک سنتور در دستگاه های مختلف به شما کمک خواهد کرد.
مقاله نادر گلچین، خواننده ای که استاد خاصی نداشت منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
قارمون میتواند محدودهای به وسعت دو و نیم اکتاو را بنوازد. در سمت راست این ساز ۳۰ کلید و در سمت چپ آن نیز ۳۰ کلید قرار دارد.
نحوه نواختن قارمون معمولاً با چهار انگشت دست راست انجام میشود. اما برای نواختن قطعات تند، سریع و انجام تزئینات و ظرافتهای موسیقایی، از انگشت شست نیز کمک گرفته میشود.
کاربرد ساز گارمون
این ساز به خاطر نواختن آهنگهای آذری، قطعات خوانندگی و ریتمهای شاد، در جشنها و عروسیهای مردم آذربایجان ایران به ویژه در میان عشایر و روستاییان، بسیار مورد استفاده قرار میگیرد.
قسمت های ظاهری گارمون آذربایجانی عبارتند از :
۱- کمر یا بند برای نگهداری ساز در آغوش و نزدیک بدن استفاده میشود.
۲- کلیدها و دکمههای سمت راست برای نواختن نتها و ملودیها به کار میروند.
۳- کلیدها و دکمههای سمت چپ برای تولید صداهای بم و آکورد طراحی شدهاند که مکمل صدای سمت راست هستند.
۴- کوروک یا دمنده، مسئول ورود هوا به داخل جعبه ساز است.
۵- کمر یا بند سمت چپ نیز به دست چپ کمک میکند تا کوروک را به راحتی باز و بسته کند.
از جمله سازندگان دست ساز این ساز در آذربایجان شرقی و تبریز می توان به آقایان:
رسول اقبالی ناصرپور و داریوش خداداد لشگری اشاره کردند که سازهایی که آنها میسازند، از نظر کیفیت و استاندارد، مشابه سازهای تولیدشده در شهر باکو هستند.
در میان نوازندگان و استادان قارمون، میتوان از جواد علیوندی، یعقوب اسفندی و یوسف عبدالعظیمزاده نام برد که در تبریز به آموزش و پرورش هنرجویان مشغولاند. همچنین هنرمندانی مانند غلامرضا کریمزاده، مختار خیابانی، مهدی صفرپور و رحیم شهریاری با برگزاری کنسرتهای مختلف در ایران و دیگر کشورها، نقش مهمی در شناساندن موسیقی آذری و ساز قارمون ایفا کردهاند.
از نوازندگان سرشناس آذربایجان (باکو) نیز میتوان به آفتاندیل اسرافیلاف، ذاکیر میرزایاف، خانلار جعفراف، انور صادقاف، گلبهار شکرلی و گوهر رضایوا اشاره کرد. متأسفانه قارمون در شهرستان اهر تقریباً به فراموشی سپرده شده است. از نوازندگان قدیمی این ساز در اهر نیز میتوان به مرحوم کیومرث (ابی) جواهری و آقایان میروالح موسوی و محمدرضا صهبافر یاد کرد.
در صورت علاقهمندی، مطلب ساز زهی چیست؟ را از دست ندهید.
