آیا تا به حال شده که وقتی میخواهید در جمعی صحبت کنید یا برنامهای اجرا کنید، دچار استرس و نگرانی شوید؟ این حس، فقط برای شما پیش نمیآید و خیلی از افراد با آن روبهرو میشوند. در واقع، به این نوع ترس که هنگام اجرا در برابر دیگران به وجود میآید، «ترس از صحنه» یا «ترس از اجرا» میگویند. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با این ترس، نشانههایش و راههای غلبه بر آن آشنا خواهید شد.
ترس از اجرا
اضطراب اجرا یا ترس از صحنه، نوعی نگرانی و دلهره پایدار است که وقتی فرد مجبور به اجرا در برابر تماشاگران میشود، چه به صورت زنده و چه از طریق رسانههایی مانند دوربین، در او ایجاد میگردد.
ترس، در واقع یک واکنش طبیعی بدن برای محافظت از ما در برابر خطرات است. اما برخی از ترسها ریشه در فرهنگ و جامعه دارند و ترس از اجرا نیز از این دسته است. اجرا کردن در برابر کسانی که آنها را نمیشناسیم، معمولاً اضطراب بسیار بیشتری نسبت به اجرا برای افراد آشنا به وجود میآورد.
گاهی اوقات، فرد خودِ عمل اجرا را نمیترسد، بلکه صرفاً به این دلیل که نمیداند مخاطبانش چه کسانی هستند، دچار نگرانی میشود. به این حالت از تنش و فشار عصبی که مدتی قبل از اجرا، موزیسین، سخنران یا بازیگر را فرا میگیرد، «ترس از رفتن بر روی صحنه» گفته میشود.
این ترس، مانع از تبادل انرژی مثبت بین اجراکننده و حضار میشود و گاهی آن قدر شدید است که منجر به کنسل شدن اجرا میگردد.
با نگاهی به پژوهشهای انجام شده در این زمینه متوجه میشویم که حدود ۵۰ درصد از نوازندگان حرفهای و ۷۰ درصد از دانشجویان موسیقی، چنین ترسهایی را از سر گذراندهاند. به طور کلی، نوازندگان سه تا چهار برابر بیشتر از افراد عادی در معرض تجربهی سطح بالایی از این اضطراب قرار دارند. این ترس ممکن است قبل از اجرا یا در حین آن پدیدار شود.
در برخی موارد، ترس از صحنه میتواند بخشی از یک مشکل بزرگتر به نام اختلال اضطراب اجتماعی باشد. با این حال، بسیاری از افراد، اضطراب اجرا را به صورت مستقل و بدون داشتن هیچ مشکل خاص دیگری تجربه میکنند. در اغلب مواقع، این ترس، مدتها قبل از زمان اجرا شروع میشود.
نشانه های ترس از اجرا
وقتی کسی از اجرا در جمع میترسد یا مضطرب میشود، ممکن است علائمی مانند اینها را از خود نشان دهد:
لکنت زبان، تپش قلب شدید، لرزش دست یا پا، عرق کردن کف دست، تیک عصبی در صورت، خشکی دهان و احساس گیجی.
این ترس و نگرانی میتواند دلایل جسمی و روانی مختلفی داشته باشد.
به زبان ساده، وقتی فردی به خاطر اجرا در برابر دیگران دچار استرس میشود، به آن «اضطراب عملکرد» میگویند.
اگر نوازنده هنگام نواختن احساس تردید یا کمبود اعتماد به نفس کند، بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس واکنش نشان میدهد و باعث ترشح بیشتر هورمونهایی مثل آدرنالین و نورآدرنالین از غدد فوق کلیوی میشود.
این هورمونها هم اثرات مثبت دارند و هم منفی.
علائمی مثل لرزش زانو، افزایش ضربان قلب، عرق کردن، مشکل در تنفس، لکنت زبان و ترس شدید از جمله تأثیرات منفی آنها هستند.
اما در عین حال، وجود کمی ترس و هیجان — تا جایی که مانع عملکرد نشود — مانند یک نیروی محرک عمل میکند و بدون آن اجرا ممکن نیست.
نخستین نشانههای این اضطراب، مدتها قبل از اجرا، در رفتارهایی مانند خشم، زودرنجی و گوشهگیری دیده میشود و روابط فرد با دیگران نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
احساسات نوازنده وقتی این ترس بر او غلبه میکند، بسیار متغیر است:
از یک سو با تحت تأثیر قرار دادن شنوندگان و شاد کردن آنها، احساس غرور و شکوه میکند،
و از سوی دیگر نگران است که نتواند انتظارات خود و دیگران را برآورده کند.
به طور کلی نشانههای اضطراب از صحنه را میتوان در سه گروه زیر قرار داد:
۱. مختل شدن بخشی از شبکه عصبی
۲. واکنشهای بدنی که ریشه در وضعیت روانی دارند
۳. بیتوجهی به هویت خویش و از دست دادن حس فردیت
درمان
پذیرفتن خودتان همانطور که هستید و رها کردن نیاز به تأیید دیگران، اولین و مهمترین گام برای کاهش استرس در موقعیتهای حساس مانند اجرا است. همچنین، گاهی اوقات از دارویی به نام پروپرانولول برای کنترل این نوع اضطراب استفاده میشود.
بسیاری از نوازندگان برای مقابله با این ترس، از داروهای مسدودکننده بتا استفاده میکنند. اما مصرف مداوم و نادرست این داروها یا روی آوردن به الکل، نه تنها ریشه این ترس را از بین نمیبرد، بلکه به مرور زمان به سلامت نوازنده آسیب زده و تواناییهای فنی و هنری او را نیز کاهش میدهد.
دیدگاهتان را بنویسید