علی‌اکبر شیدا،پایه‏ گذار اصلى تصنیف و ترانه به مفهوم امروزى

آهنگ‌های قدیمی و نواهای گذشته برای خیلی از ما، گذشته از یادآوری خاطرات، ارزشمند و ستودنی هستند چون از غنای هنری و زیبایی بسیاری برخوردارند. علی‌اکبر شیدا به عنوان بنیان‌گذار اصلی تصنیف و ترانه به شکل امروزی آن شناخته می‌شود و صاحب آثاری است که در صد سال اخیر، از مشهورترین ساخته‌های موسیقی ایرانی به شمار می‌روند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با زندگی و کارهای این هنرمند آشنا خواهید شد.

علی‌اکبر شیدا

میرزا علی‌اکبر شیدا، هنرمند ایرانی در زمینه‌های موسیقی، شعر، ترانه‌سرایی و خوشنویسی، در سال ۱۲۵۹ هجری قمری در شهر شیراز چشم به جهان گشود. او انسانی ساده‌زیست، آزاده، فروتن و خوش‌قلب بود. شیدا نه تنها در خواندن تصنیف‌ها توانا بود، بلکه با ساز سه‌تار نیز آشنايی داشت.

او در شعر و ترانه‌هایش از نام “شیدا” استفاده می‌کرد و به دلیل پیوند با گروه درویشان، لقب “مسرورعلی” را نیز برای خود برگزید. با این که حاکم شیراز از او پشتیبانی می‌کرد، شیراز را ترک گفت و در خانقاه به جمع صفا علیشاه ظهیرالدوله پیوست. او زندگی درویشی و عارفانه‌ای را در پیش گرفت و به فقر و ساده‌زیستی رضا داد.

علی‌اکبر شیدا آفریننده برخی از مشهورترین کارهای موسیقی ایران در صد سال اخیر است. تصنیف‌ها، شعرها و آهنگ‌های عاشقانه‌ی او بخش مهمی از خاطره‌های نسل‌های ایرانی از دهه ۱۳۲۰ به بعد را شکل می‌دهد؛ دورانی که رادیو ایران بنیان گذاشته شد. این تأثیر ژرف، حتی پس از شصت سال و با وجود محدودیت‌های گسترده بر آثار ساخته شده بر پایهٔ تصنیف‌های شیدا که توسط خوانندگان زن اجرا شده، هنوز پا برجاست.

با وجود جایگاه مهم و نام آشنایی شیدا، جز چند گفته از عارف و روح‌الله خالقی که در منابع مختلف تکرار شده، تاکنون پژوهش جداگانه و مستقلی دربارهٔ زندگی و کارهای او انجام نشده است.

جنبش ادبی بازگشت

شیدا در روزگاری پرورش یافت که جنبش ادبی «بازگشت» در اوج بود. این جنبش که برای نزدیک به یک سده بر شعر دوره قاجار چیره شد، هسته اصلی خود را مدیون تشکیل انجمن ادبی نشاط است. این انجمن در زمان پادشاهی فتحعلی شاه قاجار به دست «میرزا عبدالوهاب نشاط» که شاعری نامدار بود، پایه‌گذاری شد. سال‌ها بعد، حتی در زمانی که شیدا تصنیف می‌ساخت، این انجمن در اصفهان به پرورش شاعران بزرگ می‌پرداخت و آنان را به دربار می‌فرستاد.

شیدا برای مدتی طولانی به عنوان منشی و کاتب در اداره حکومتی فارس کار می‌کرد. فتحعلی خان صاحب دیوان که حاکم فارس بود، به او علاقه ویژه‌ای داشت. شیدا همراه او به تهران آمد و در این شهر ساکن شد. در تهران نیز افراد influentialی مانند اتابک، شعاع السلطنه و حاجب الدوله و برخی دیگر به او توجه نشان دادند.

شیدا به حاج میرزا حسن صفی علیشاه، از بزرگان سلسله نعمت‌اللهی، ارادت می‌ورزید و به «مسرور علی» ملقب شد.

بنیانگذار اصلی تصنیف و ترانه به معنای امروزی آن
میرزا علی‌اکبر شیدا را باید بنیانگذار واقعی تصنیف و ترانه به مفهوم امروزی آن دانست. او راه را برای عارف در ساختن تصنیف گشود و راهنمای او بود؛ به بیان دیگر، تاریخ تصنیف‌سازی و ترانه‌سرایی در ایران با شیدا آغاز می‌شود. زیرا تصنیف‌های پیش از او، هرگز شکل و شمایل تصنیف‌های او را نداشتند و شعر و موسیقی در آن‌ها تا این اندازه هماهنگ و همراه نبود.

درگذشت :

میرزا علی‌اکبر شیدا سرانجام در سال ۱۳۲۴ هجری قمری چشم از جهان فروبست. پیکر او در آرامگاه ابن‌بابویه به خاک سپرده شد.