سعدی افشار که نام کامل او سعدالله رحمتخواه است، در سال ۱۳۱۳ در استان زنجان به دنیا آمد. او بازیگر کمدی ایرانی بود و در نمایشهای معروف به سیاهبازی یا تختهحوضی (روحوضی) بازی میکرد. سعدی افشار آخرین بازمانده از نسل بازیگران سیاهباز در نمایشهای روحوضی ایران به شمار میرفت. در ادامه با این هنرمند نامدار بیشتر آشنا میشویم.
تحصیلات او تا کلاس ششم دبستان ادامه داشت و از جوانی به بازی در تئاتر علاقه پیدا کرد. افشار برای اولین بار در سال ۱۳۳۰ روی صحنه رفت و نقشآفرینی کرد. بعدها در نمایشهای سیاهبازی و تختهحوضی شرکت جست و اغلب در نقشهای سیاه یا مبارک ظاهر میشد.
از سعدی افشار به عنوان آخرین بازمانده هنر سیاهبازی در ایران یاد میکنند. او کمدینی بود که در نمایشهای سیاهبازی و تختهحوضی به ایفای نقش میپرداخت.
زندگینامه هنری سعدی افشار
هنری سعدی افشار، با نام اصلی سید محمد سعدی افشار، هنرمند پرآوازه موسیقی ایرانی است. او در سال ۱۳۱۴ خورشیدی در شهر تهران چشم به جهان گشود.
از دوران کودکی به موسیقی علاقهمند بود و این علاقه او را به سمت یادگیری ساز سنتور کشاند. پس از آن، با پشتکار فراوان، نوازندگی در سازهای دیگری مانند ویولن و تار را نیز به مهارت خود افزود.
سعدی افشار در هنرستان عالی موسیقی به تحصیل پرداخت و از آموزش استادان بزرگی بهره برد. پس از پایان تحصیلات، فعالیت خود را به عنوان نوازنده و آهنگساز در رادیو ایران آغاز کرد.
او در ساخت و اجرای قطعات موسیقی ایرانی، به ویژه در زمینه آهنگهای محلی و فولکلور، تلاش بسیاری کرد. همکاری با خوانندگان نامآشنا و اجرای کنسرتهای متعدد در داخل و خارج از ایران، از بخشهای برجسته کارنامه هنری اوست.
هنری سعدی افشار با عشق به موسیقی اصیل ایرانی زندگی کرد و آثار ماندگاری از خود به جای گذاشت. او در سال ۱۳۸۳ دار فانی را وداع گفت، اما نام و یادش در دل دوستداران موسیقی این سرزمین زنده است.
زندگی نامه هنری سعدی افشار
سعدی افشار از جوانی کار در تئاتر را شروع کرد. همان طور که در هنرهای قدیمی مرسوم است، او هم ابتدا با الگوبرداری از استادان بزرگی مانند ذبیحالله ماهری و مهدی مصری پا به صحنه گذاشت. در آن زمان، هنوز در نمایشهای تختحوض سیاهبازان ماهری مانند سیدحسین یوسفی، اسدالله قاسمی، محمود یکتا و رضا عربزاده میدرخشیدند.
دورهای که سعدی افشار و همکارانش در اوج بودند، همزمان با تغییرات اجتماعی و دگرگونی در شیوههای برگزاری مراسم شاد بود. به همین دلیل، کمکم از محبوبیت نمایشهای شاد سنتی کاسته شد و جای آن را فرمهای تازهتری گرفت. تختحوض رونق گذشته را از دست داد و شرایط طوری پیش رفت که سعدی افشار و همنسلانش آخرین نمایندگان هنر نمایش سنتی شدند.
سعدی افشار در سالنهای مختلفی مانند تئاتر حافظ نو، سالن اصلی تئاتر شهر، تالار مولوی، تئاتر دهقان، تئاتر پارس، تئاتر نصر، سینما تئاتر کوچک و همچنین در رادیو و تلویزیون به اجرا پرداخت. او با هنرمندان بسیاری از جمله مهدی سناییفرید، محمود یکتا، حسن شمشاد، محمود نظری، ابراهیم شادی، تهیه کارلو، عالمتاج گوهری، مژگان، افسانه، اکبر خسروی، هوشنگ خسروی، رحمان محسنی، عنایتالله شفیعی، محمد دبیر، حسن عظیمی، هوشنگ احمدی، رضا کریمی، نوروز بیات، علی اژدری، علی فتحعلی، محسن مقامی، مجید فروغی، رضا رضامندی و دیگران همکاری کرد. همچنین در مهر و آبان سال ۱۳۷۰، با دو نمایش «سعدی هملت میشود» و «بلورک و چشمه نوش» به همراه گروهی از هنرمندان تئاتر نصر به سرپرستی دکتر محمود عزیزی، در جشنواره پاییزی مادرید در اسپانیا و سپس در فرانسه حضور یافت.
هنر رو به فراموشی سیاه بازی
اگرچه امروزه سیاهبازی مانند گذشته رایج نیست، اما گروهی از هنرمندان که نخستین تجربههای هنری خود را در تئاتر کسب کردند و نیز برخی از جوانان تحصیلکرده این رشته در زمانه ما، کوشیدهاند تا آیینها و تجربههای کمدی سنتی ایران را پاس دارند و زنده نگهدارند.
این نسل، راه خود را با الهام از تلاشهای استادان بزرگی مانند علی نصیریان و حسین کسبیان آغاز کرد و امروز شمار اندک اجراهایی که از سیاهبازی الهام گرفتهاند، حاصل کوششهای همین افراد است. نسلی که برجستهترین الگوی آنان “سعدی افشار” میباشد.
وفات
در نهایت، او پس از مدتها مبارزه با بیماری، در سیام فروردینماه سال ۱۳۹۲ (مصادف با نوزدهم آوریل ۲۰۱۳) چشم از جهان فروبست. علت درگذشت او، عفونت ریه و پوکی استخوان اعلام شد. او در منزل شخصی خود در تهران دار فانی را وداع گفت. در همان روزها، نمایشی از او با نام «فیس پوک» روی صحنه تئاتر در حال اجرا بود.
