هر سازی هواداران ویژه خود را دارد، ولی در این میان برخی سازها بیش از دیگران نزد مردم و نوازندگان محبوب شدهاند. اگر دوست دارید بدانید پرطرفدارترین سازهای سنتی ایران کدامها هستند، ادامه این نوشته را در وبلاگ آنبین دنبال کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بیوگرافی مژگان شجریان.
محبوب ترین سازهای سنتی ایرانی کدامند ؟
برای پاسخ به این پرسش، ابتدا بهتر است با دستهبندی سازهای ایرانی آشنا شویم. سازهای سنتی ایران به سه گروه اصلی تقسیم میشوند: سازهای زهی (سازهایی که با زخمه زدن یا کشیدن آرشه صدا میدهند)، سازهای بادی (سازهایی که با دمیدن نواخته میشوند) و سازهای ضربی (سازهایی که با کوبیدن به صدا درمیآیند).
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله استاد نورعلی برومند ،پزشکی که نابینا شد مراجعه کنید.
به طور کلی و بدون در نظر گرفتن سلیقه یا موقعیت خاص افراد، پرطرفدارترین سازهای سنتی ایرانی معمولاً تار، سهتار، سنتور، نی، قانون، تنبک و دف هستند. این سازها به دلایل گوناگونی از محبوبیت بیشتری در بین مردم برخوردارند.
سنتور
سنتور از شناختهشدهترین سازهای اصیل ایرانی در موسیقی ماست. نگارهها و کندهکاریهای بهجامانده از دوران آشوری و بابلی (۶۶۹ پیش از میلاد) نشان میدهد که سازهایی به شکل ذوزنقه، شبیه به سنتور، با طناب یا ریسمانی به گردن آویزان میشد و با مضراب نواخته میشده است. از همین رو، گمان میرود که ایرانیان پیش از اسلام با این ساز آشنا بودهاند و آن را «کونار» مینامیدهاند.
به هر روی، سنتور یکی از سازهای کهن ایرانی است که درون جعبهای ذوزنقهشکل جای دارد و روی آن دو ردیف خرک قرار گرفته است. گفته میشود شکل سنتور از کشتی الهام گرفته، سیمهایش به تور ماهیگیری میماند و صدایش نیز برگرفته از صدای برخورد موج دریا با صخرههاست. برخی نیز باور دارند که نخستین بار ابونصر فارابی این ساز را کشف و ابداع کرده است.
مقاله تاثیر موسیقی کلاسیک بر فشار خون منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
ساز قانون
قانون سازی است که در نگاه اول شبیه سنتور به نظر میرسد، اما تفاوتهای مشخصی بین آنها وجود دارد. سنتور شکلی چهارضلعی و ذوزنقهای دارد، در حالی که قانون معمولاً به شکل یک مثلث با سه گوشه ساخته میشود. این ساز در دستهبندی سازهای زهی جای میگیرد.
مانند سنتور، قانون نیز بدنهای چوبی و جعبهای توخالی دارد. اما روش نواختن آن متفاوت است: سنتور با دو مضراب چوبی نواخته میشود، ولی قانون مستقیماً با سرانگشتان و به ویژه با انگشت سبابه نواخته میشود. قانون از قدیمیترین و اصیلترین سازهای موسیقی ایرانی به شمار میرود و بخشی مهم از هویت و زیبایی موسیقی سنتی ایران را نمایندگی میکند.
تنبک
تنبک از سازهای اصلی و قدیمی ایرانی است که با ضربه زدن به پوست آن نواخته میشود. تاریخچه این ساز به سالهای بسیار دور، حتی پیش از ظهور اسلام برمیگردد. در گذشته، انسانهای اولیه برای ایجاد صدا، تنه درختان را خالی میکردند و روی آن را با پوست حیواناتی مانند آهو یا گوسفند میپوشاندند. این کار به مرور باعث به وجود آمدن سازهای کوبهای مانند طبل و تنبک شد.
اگر سوالاتی دارید، مقاله ساز ها و زیرشاخه های سبک نیو ایج به شما کمک خواهد کرد.
از دیدگاه دستهبندی سازها، تنبک نوعی طبل محسوب میشود که به آن طبل جامشکل هم گفته میشود. این ساز در چند دهه گذشته پیشرفت قابل توجهی کرده و حتی به صورت تکنوازی و مستقل نیز نواخته میشود.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در بیوگرافی سعدی افشار پیدا کنید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب ملودی چیست و چه ویژگی هایی دارد؟ را بخوانید.
نی
نی یکی از سازهای بسیار قدیمی است که تاریخچهای به درازای تمدن بشری دارد. این ساز در گروه سازهای بادی جای میگیرد و نواختن آن با دمیدن هوا به درون لوله و کنترل سوراخهای روی آن انجام میشود که در نتیجه صدایی گیرا و زیبا از آن برمیآید.
در شعر و ادبیات فارسی، نوازنده نی همواره جایگاه ویژهای نزد شاعران کهن ایران زمین داشته است. این ساز از ساقه گیاهی به نام نی ساخته میشود که با توجه به آبوهوا و نوع خاک مناطق گوناگون جهان، انواع مختلفی پیدا میکند.
در این مقاله آشنایی با ژانرهای محبوب موسیقی اطلاعات مفیدی آمده است.
تار
تار از سازهای کهن و اصیل ایران است که با زخمه نواخته میشود. این ساز نه تنها در ایران، بلکه در برخی کشورهای همسایه مانند تاجیکستان، ارمنستان، گرجستان و مناطق قفقاز نیز رواج دارد.
براساس نقوش باقیمانده بر دیوارهای کاخ هشتبهشت اصفهان، به نظر میرسد تار در دوره صفویه پدید آمده است. همچنین دو نقاشی کشفشده در شیراز نشان میدهد که در دوران زندیه نیز این ساز مورد توجه و استفاده بوده است.
برپایه مدارک و پژوهشهای موجود، همانطور که در کتاب گامهای گمشده اثر مرتضی حنانه (استاد موسیقی ایران) آمده، تار به عنوان ساز ملی ایرانیان شناخته میشود. دلیل این امر آن است که تار کاملاً برآمده از ذوق و هنر ایرانی است و انحناها و قوسهای بهکاررفته در ساخت آن، در نقاشیها و مینیاتورهای ایرانی نیز دیده میشود.
سه تار
سهتار در گذشته از خانواده سازهایی مانند دوتار و تنبور به شمار میرفت، اما امروزه شباهت زیادی به تار پیدا کرده است. این ساز در موسیقی سنتی ایرانی جایگاه ویژهای دارد و اگرچه اغلب به صورت تکنوازی نواخته میشود، در اجراهای گروهی نیز کاربرد دارد. هر دستگاه موسیقی کوک خاص خود را برای سهتار میطلبد، اما فاصله چهارم یا پنجم نزولی بین سیم اول و دوم در بیشتر کوکها ثابت باقی میماند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، خانه اپرای سیدنی، یکی از مهمترین مراکز هنرهای نمایشی را از دست ندهید.
دف
دف، یک ساز کوبهای ایرانی است. این ساز از یک حلقه چوبی تشکیل شده که روی آن یک لایه نازک پوست کشیده شده است. نوازنده با ضربه زدن انگشتانش روی پوست، صدای ساز را درمیآورد. دف شبیه ساز دایره است، اما اندازهاش بزرگتر و صدایش بمتر و عمیقتر است.
آموزش موسیقی سنتی
اگر به موسیقی و سازهای ایرانی علاقه دارید، میتوانید در برترین آموزشگاه موسیقی در شرق تهران و محله نارمک ثبتنام کنید. در این آموزشگاه، زیر نظر استادان باتجربه و ماهر، نواختن سازهای سنتی را به خوبی یاد میگیرید و از روشهای آموزشی اصولی و مؤثر بهرهمند میشوید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب تفاوت ملودی ساز و آهنگساز چیست؟ را بخوانید.
