مورین خور یک ساز موسیقی است که تا حدی شبیه به کمانچه ایرانی است. به همین دلیل گاهی به آن کمانچه اسبی هم میگویند. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر درباره این ساز مغولی میخوانیم.
مغولستان در قلب قاره آسیا قرار دارد. این کشور فقط با روسیه و چین همسایه است و با اینکه از نظر وسعت، نوزدهمین کشور بزرگ دنیاست، اما کمجمعیتترین کشور جهان محسوب میشود.
ساز مورین خور
فرهنگ مردم مغول به زندگی با اسب پیوند خورده و ساز مورین خور به عنوان یک نماد کهن برای این قوم شناخته میشود.
این ساز یک ساز سنتی و از مهمترین سازهای موسیقی مغول است که شکلی شبیه به کمانچه دارد و با کشیدن آرشه بر سیمهایش نواخته میشود.
مورین خور که شاید در ایران کمتر شناخته شده باشد، صدایی نرم و گیرا دارد؛ صدایش را مانند صدای یورتمهی آرام اسب در دشتهای پهناور توصیف میکنند و آن را نماد این مردم میدانند.
موسیقی مغول فضایی گسترده و رها دارد و ارتباطی ژرف با زندگی روزمره و طبیعت اطرافش برقرار کرده است. این موسیقی با تنوع فرهنگهای محلی، بسیار غنی و پربار است. مورین خور یکی از شاهکارهای شفاهی و ناملموس میراث فرهنگی جهان است که توسط یونسکو به رسمیت شناخته شده.
ساختار مورین خور
این ساز دارای یک بدنه صوتی چوبی به شکل ذوزنقه است که دو سیم به آن متصل است. معمولاً آن را تقریباً به صورت عمودی، با قسمت جعبه صوتی روی پاهای نوازنده یا میان آنها قرار میدهند. سیمهای آن از موی یال یا دم اسب ساخته شدهاند. کمان ساز نیز از چوب درخت کاج سیاه یا سرو ساخته شده و با موی اسب پوشانده شده است و نوازنده آن را با دست راست خود از زیر نگه میدارد.
توصیه میکنیم این مطلب عصمتالدوله نخستین پیانیست زن ایرانی را حتماً بخوانید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب علت محبوبیت گیتار در بین سایر آلات موسیقی چیست؟ را بخوانید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آیا پدر سمفونی ایران را می شناسید؟ را بخوانید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مدت زمان لازم برای یادگیری گیتار چقدر است؟.
در روش سنتی، فاصله دو سیم از یکدیگر معادل یک فاصله پنجم در موسیقی است، اما در موسیقی امروزی بیشتر از فاصله چهارم استفاده میشود که معمولاً نتهای سی بمل و فا برای کوک در نظر گرفته میشوند.
در گذشته، روی بدنه این ساز را با پوست شتر، بز یا گوسفند میپوشاندند و یک سوراخ کوچک در پشت آن باقی میگذاشتند. اما از دهه ۱۹۷۰ به بعد، سازهای جدید دارای جعبه صوتی تمامچوبی هستند.
روش نواختن
این ساز معمولاً به صورت عمودی و روی پاهای نوازنده یا میان آنها قرار میگیرد. کمان یا آرشه نیز با دست راست نوازنده در دست گرفته میشود. برخلاف سازهای امروزی که سیمهای آنها با فاصلهی چهارم کوک میشوند، سیمهای مورین خور با فاصلهی پنجم از یکدیگر تنظیم میشوند.
مقاله آشنایی با استاد کمانچه، کیهان کلهر منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
مورین خور ساز ملی کشور مغولستان به شمار میرود. جشنوارههای زیادی برای پاسداشت نقش مهم این ساز در فرهنگ مغول برگزار میشود. یکی از این رویدادها «جشنواره و رقابت بینالمللی مورین خور» است که هر دو سال یکبار از سوی «انجمن جهانی مورین خور» سازماندهی میشود.
افسانه ای جالب
داستانی قدیمی دربارهی این ساز روایت میشود. میگویند چوپانی به نام نامجیل کوکو این ساز را به عنوان هدیهای از یک اسب پرنده دریافت کرد. این اسب جادویی، شبها چوپان را بر پشت خود سوار میکرد و او را برای دیدار معشوقهاش به پرواز درمیآورد. اما زنی حسود، بالهای اسب را برید. اسب ناتوان از پرواز شد و از آسمان به زمین افتاد و جان داد.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره جیمی هندریکس، بهترین نوازندهی تاریخ بیابید.
چوپان غمگین، از پوست و موی دم اسب، یک کمانچه ساخت. او با این ساز، آهنگهای غمانگیزی برای اسب وفادارش مینواخت و داستان آن را زنده نگه میداشت.
دیدگاهتان را بنویسید