تار یکی از سازهای محبوب و کهن ایرانی است که با زههایش نواخته میشود. خیلی از مردم این ساز را میشناسند، اما تعداد کمی با نوعی از آن به نام «تار باس» یا «بمتار» آشنا هستند. تار باس در واقع گونهای از تار است که توسط کلنل علینقی وزیری ساخته شد. این ساز از نظر شکل کلی شبیه تار معمولی است، ولی در جزئیات ساخت با آن تفاوت دارد. اگر دوست دارید بیشتر با تار باس آشنا شوید، در ادامه با ما همراه باشید. برای خواندن نوشتههای آموزشی بیشتر درباره موسیقی میتوانید به وبلاگ آنبین مراجعه کنید.
تار باس چیست؟
تار باس یک ساز ایرانی است که شبیه به تار معمولی ساخته شده. این ساز سه سیم دارد و محدوده صوتی آن حدود دو اکتاو است. نحوه کوک کردن سیمهای آن معمولاً بر اساس فاصلههای چهارم و پنجم انجام میشود. تار باس بیشتر در اجراهای گروهی و ارکسترهای موسیقی ایرانی به کار میرود و در اصل برای همین منظور طراحی شده است.
مضرابهایی که برای نواختن قسمتهای بم این ساز استفاده میشود، معمولاً از جنس پلاستیک یا شاخ حیوانات هستند. بعضی از نوازندگان هم از پیک گیتار برای نواختن تار باس استفاده میکنند. توجه داشته باشید که اگر به جای مضراب مخصوص تار باس، از مضراب معمولی تار استفاده کنید، صدای ناخوشایند و جیرجیرمانندی از سیمها شنیده میشود.
تفاوتهای تار و تار باس
صدای تار باس، یک اکتاو از تار معمولی پایینتر است.
دستهٔ تار باس، از دستهٔ تار بلندتر است.
کاسهٔ تار باس بزرگتر است و صدای پرحجمتری تولید میکند.
سیمهای تار باس از سیمهای تار معمولی کلفتتر هستند.
روی نقارهٔ تار باس معمولاً پوستی کشیده نمیشود و این قسمت باز است.
برای سیمهای تار باس معمولاً از سیمهای سازهایی مثل ویولنسل، عود یا گیتار استفاده میشود.
تار باس بیشتر برای نواختن در گروههای موسیقی و همراهی با دیگر سازها ساخته شده و کمتر به صورت تکنوازی از آن استفاده میشود.
مخترع بم تار
اولین کسی که ساز تار باس را ساخت، کلنل علینقی وزیری بود. او یک استاد موسیقی بود که تغییرات بزرگی در موسیقی ایرانی به وجود آورد. برای نمونه، از کسانی بود که برای اولین بار قطعات موسیقی ایرانی را برای ارکستر نوشت و همچنین روش نتنویسی برای ردیفهای موسیقی را پایهگذاری کرد.
علینقی وزیری در کشورهای آلمان و فرانسه موسیقی خوانده بود و پس از بازگشت، یک مدرسه موسیقی در تهران راهاندازی کرد. او توانست نتنویسی را در میان موسیقیدانان ایرانی رواج دهد و نشانههایی مانند «علامت عرضی سر و کرن» را نیز ابداع کند.
علاوه بر اینها، او در ساختن سازهای جدید هم مهارت داشت. وزیری چهار نوع مختلف از تار را طراحی کرد که از میان آنها میتوان به تار سوپرانو و تار باس اشاره کرد. امروزه تار سوپرانو دیگر استفاده نمیشود، اما تار باس به عنوان یکی از سازهای مجموعهی سازهای ملی ایران پذیرفته شده است.
