بلا بارتوک که نام کامل او بلا ویکتور یانوش بارتوک است، از مشهورترین آهنگسازان مجارستان به شمار میرود. او از کودکی قدم به دنیای موسیقی گذاشت و تأثیر عمیقی بر موسیقی کشورش بر جای نهاد. در ادامه این نوشته، با زندگی و آثار این هنرمند بزرگ بیشتر آشنا خواهید شد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، سه تار الکتریک ،اولین ساز الکتریک ایرانی را از دست ندهید.
بیوگرافی بلا ویکتور یانوش بارتوک
بلا ویکتور یانوش بارتوک (به مجاری Béla Bartók) در ۲۵ مارس سال ۱۸۸۱ در یک شهر کوچک در پادشاهی مجارستان متولد شد. این شهر امروزه سننیکولئو مره نامیده میشود و در خاک کشور رومانی قرار دارد. او آهنگساز، پژوهشگر موسیقی و نوازنده چیرهدست پیانو از مجارستان بود. بارتوک یکی از پیشروان موسیقی نوین در جهان به شمار میرود و به دلیل علاقه و تلاشش در گردآوری ترانههای محلی مناطق شرق اروپا، از پایهگذاران پژوهش در موسیقی فولکلور شناخته میشود. نام او همراه با فرانتس لیست، به عنوان بزرگترین و مشهورترین آهنگسازان مجارستان در تاریخ ثبت شده است.
زندگینامه :
بلا بارتوک وقتی پنج سال داشت، پدرش فوت کرد. پس از آن، به همراه مادر و خواهرش در شهرهایی مثل پرسبورگ و براتیسلاوا ساکن شدند. آموزش پیانو را نیز از همان سن، نزد مادرش پائولا شروع کرد. به دلیل بیماری اگزما، بیشتر در خانه و به تنهایی وقت میگذراند و اغلب به صدای پیانوی مادرش گوش میداد.
او از همان سالهای اولیه کودکی، استعدادش در موسیقی را نشان داد. بر اساس نوشتههای معتبر که از گفتههای خود بارتوک نقل شده، او حتی در سنین بسیار کم میتوانست تفاوت ریتمهای مختلف پیانو را در قطعههای رقص تشخیص دهد.
آغاز آهنگسازی در ۱۱ سالگی
مادر بارتوک نواختن پیانو را در سالهای کودکی به او آموخت. بلا بارتوک از سن یازده سالگی ساختن آهنگ را نیز آغاز کرد و در طول دو سال، یک قطعه کوتاه به نام «The Course of the Danube» را خلق نمود.
او نوازندگی پیانو را نزد ایستوان تومان (István Thomán) — که خود شاگرد فرانز لیست بود — و آهنگسازی را نزد جانوس کسلر (János Koessler) در آکادمی موسیقی رویال بوداپست فرا گرفت.
اگر به این موضوع علاقه دارید، بیوگرافی استاد حبیب الله بدیعی را از دست ندهید.
بارتوک بسیار تحت تأثیر زولتان کودالی (Zoltán Kodály) قرار گرفت که بعدها به دوست نزدیک او تبدیل شد. آن دو با هم در پژوهش روی موسیقی فولکلور مجارستان همکاری میکردند.
سبک موسیقی بارتوک تازه و اصیل است و از نغمهها و ضربآهنگهای موسیقی مجار و دیگر گونههای موسیقی سنتی الهام گرفته است. او نخستین اثر ارکستری خود را با نام «کاسات» (Kossuth) ساخت که ملودیای احساسبرانگیز و برای بزرگداشت لاجوس کاستات، یکی از قهرمانان مجار در سال ۱۸۴۸، خلق شده بود.
او حتی در همان سالهای آغازین زندگی توانست حدود چهل قطعه موسیقی را با پیانو به زیبایی اجرا کند. از آثار مشهور او میتوان به اپرای «کاخ ریشآبی»، قطعه «ساز ضربی و چلستا»، «کانتاتا پروفانا» و مجموعه موسیقی پیانویی اشاره کرد که شامل ۱۵۳ قطعه کوتاه است و «دنیای ذرات» نامیده میشود.
دو رمند مهم د رموسیقی بارتوک
بارتوک در کارهای موسیقایی خود دو روش اصلی را دنبال کرد که تأثیر زیادی بر آهنگسازان سدههای بیستم و بیستویکم گذاشت. نخست، به کارگیری روشهای تازه برای خلق هارمونیهای تنال و دوم، استفاده از نغمههای بومی در قطعاتش بود. بارتوک با الهام از موسیقی فولکلور، به ویژه موسیقی مجارستان، قالبهای تنال نوینی را پدید آورد.
در این مقاله آشنایی با فواصل موسیقی ایرانی اطلاعات مفیدی آمده است.
در سال ۱۹۰۷، بلا بارتوک تدریس پیانو را در آکادمی رویال آغاز کرد. این موقعیت به او فرصت داد تا به عنوان پیانیست، سفرهای اجرایی مختلفی در اروپا داشته باشد و در مجارستان نیز به فعالیت بپردازد. از جمله شاگردان او میتوان به فریتز ریاینر، جورج سلتی، گئورگی ساندور، ارنو بالوق و لیل کراس اشاره کرد که جایزه نوبل را دریافت کردند.
مهاجرت به آمریکا
پس از آن، بارتوک به آمریکا نقل مکان کرد و در آنجا به شاگردانی همچون جک بیسون و ویولت آرچر درس موسیقی میداد. در سال ۱۹۰۸، او همراه با کودالی به مناطق روستایی مجارستان سفر کرد تا دربارهی نغمههای قدیمی و سنتی مردم ماگیار پژوهش کنند. اشتیاق فراوان و پایانناپذیر آنان به موسیقی فولکلور، با دلبستگی به فرهنگ بومی آن نواحی درآمیخته بود. دستاوردهای آنان در این زمینه بسیار چشمگیر و ارزشمند بود.
موسیقی ماگیار در گذشته اغلب به عنوان موسیقی کولیها شناخته میشد. آن دو دریافتند که این ملودیهای سنتی بر اساس گامهای پنجنتی (پنتاتونیک) ساخته شدهاند که همانند موسیقی مناطق شرق آسیا، آسیای مرکزی، آناتولی و سیبری است.
بارتوک و همکارش از این ملودیهای محلی در ساختن قطعات خود بهره بردند و آنها را با سبک شخصی خود ترکیب کردند. موسیقی بارتوک آمیزهای است از عناصر موسیقی سنتی، کلاسیک و مدرن.
ملودیسازی و هارمونیهای او نیز به شدت تحت تأثیر موسیقی مجارستان، رومانی و دیگر کشورها قرار دارد. بلا بارتوک در آثار نخستین خود بهکرات از ریتمهای نامتقارن رقصهای محلی و هارمونیهای پرشدار موسیقی بلغارستان استفاده کرده است.
وفات
بارتوک در ۲۶ سپتامبر سال ۱۹۴۵ در شهر نیویورک چشم از جهان فروبست. در آن لحظات، همسرش دیتا و پسرش پتر در کنارش بودند. پیکر او نخست در نیویورک به خاک سپرده شد. سالها بعد، در ۱۹۸۸ و پس از تغییرات سیاسی که منجر به جدایی بلوک شرق از غرب شد، پسرش بلا جی.آر این امکان را یافت تا بقایای پدر را به زادگاهش، بوداپست، بازگرداند. امروزه تندیسی از او در مقابل دومین کلیسای بزرگ بوداپست نصب شده است.
