استاد ابوالحسن صبا یکی از پیشگامان و بزرگان موسیقی ایران است. او از سنین پایین با دنیای موسیقی مانوس شد و توانست نواختن بسیاری از سازها را به خوبی فرا بگیرد. در این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر درباره زندگی و هنر این استاد نامدار بخوانید.
بیوگرافی استاد ابوالحسن صبا
ابوالحسن صبا در سال ۱۲۸۱ خورشیدی در یک خانواده فرهنگی و اهل هنر به دنیا آمد. پدرش، کمالالسلطنه، پزشک و ادیبی بود که به موسیقی علاقهی زیادی داشت. آموزشهای اولیهی موسیقی صبا از سوی پدرش آغاز شد.
استاد صبا بدون تردید یکی از برجستهترین چهرههای موسیقی ایران است. او در نواختن تمام سازهای ردیف دستی مهارت داشت و سازهای ایرانی مانند سنتور، تار، سهتار، تنبک، نی، کمانچه، ویولن و همچنین پیانو را در سطح عالی مینواخت. با این حال، ویولن و سهتار را به عنوان سازهای اصلی و تخصصی خود انتخاب کرده بود. او در مدرسه عالی موسیقی شاگرد علینقی وزیری بود و بعدها به عنوان تکنواز در ارکستر استاد وزیری فعالیت کرد.
ابوالحسن صبا در سال ۱۳۰۲ وارد مدرسه عالی موسیقی شد که بنیانگذار آن علینقی وزیری بود. او در ۲۲ سالگی به عنوان دانشجوی برتر و تکنواز برنامههای این مدرسه شناخته میشد و مورد تقدیر و احترام استادان و همدورانش قرار گرفت.
نخستین اثر ضبط شدهٔ استاد صبا
اولین کار ضبط شده از استاد صبا، قطعۀ زرد ملی (زرد ملیجه) با ویولن بود که در سال ۱۳۰۶ به صورت صفحه منتشر شد. این قطعه میان دو بخش سرود “ای وطن” با صدای روحانگیز پخش میشد و با استقبال زیادی روبرو گشت.
برای مطالعه بیشتر، به تعریف ارکستراسیون یا سازآرایی سری سر بزنید.
در همان سال، علینقی وزیری از ابوالحسن صبا خواست تا در شهر رشت یک مدرسۀ ویژه برای آموزش موسیقی راهاندازی کند.
او نزدیک به دو سال در رشت ماند و در این مدت، افزون بر تدریس موسیقی، به روستاها و مناطق کوهپایهای شمال ایران سفر کرد و به گردآوری نغمههای محلی پرداخت و دستاوردهای ارزشمندی از این سفرها با خود آورد. آهنگهایی مانند دیلمان، رقص چوبی قاسمآبادی، کوهستانی و امیری مازندرانی از یادگارهای همین دورۀ زندگی او هستند.
برای مطالعه بیشتر، به آشنایی با تاریخچه موسیقی هرمزگان سری سر بزنید.
توانایی در نواختن همه سازها
استاد صبا در نواختن تمام سازهای موسیقی ایرانی مهارت کامل داشت و سازهایی مانند سنتور، تار، سهتار، تنبک، نی، کمانچه، ویولن و نی را در سطح عالی مینواخت. اما ویولن و سهتار را به عنوان سازهای اصلی و تخصصی خود انتخاب کرد.
او سهتار را با حالتی روحنواز مینواخت و اولین معلم سهتار پسرش نیز بود. صبا علاوه بر نوازندگی، گاهی قطعات موسیقی نیز میساخت. او با ادبیات کهن ایران آشنایی عمیقی داشت و زبان انگلیسی را هم میدانست.
علاقهمند به پرورش گل نیز بود. ساز تخصصی او ویولن بود که نواختن آن را نزد حسینخان هنگآفرین آموخت. همچنین سنتور را نزد علیاکبر شاهی و حبیب سماعی، کمانچه را نزد حسینخان اسماعیلزاده، ضرب را نزد حاجیخان ضربی، نی را نزد اکبرخان، تار را نزد استاد علینقی وزیری و سهتار را در مکتب استاد میرزا عبدالله و غلامحسین درویش به مرحله استادی رساند. در سالهای جوانی به مدرسه کمالالملک رفت و هنر نقاشی را نیز فرا گرفت.
توانمندی های استاد صبا در زمنیه های هنری
همچنین، او تواناییهایی مانند کار با سوهان، نجاری، ریختهگری، معرقکاری و خاتمکاری را فراگرفت که بعدها در ساخت سازهای موسیقی از آنها بهره برد.
ابوالحسن صبا، به مدت چهل سال پیوسته ساز نواخت، آموزش داد، در گروههای موسیقی شرکت کرد، کتاب تألیف کرد و در همه تحولات موسیقی ایران نقش مؤثر و سازندهای ایفا نمود. او در همه زمینههای موسیقی ایرانی و حتی هنرهای دیگر مانند سازسازی، نقاشی و ادبیات توانا بود و گنجینهای کامل از دانش و تجربه موسیقی ایران به شمار میرفت.
استاد صبا برای سازهای ویولن، سنتور، تار و سهتار، مجموعههایی از قطعات و آموزشها از خود به جای گذاشته که بسیاری از شاگردانش آنها را آموزش میدهند. این مجموعهها در میان منابع معتبر موسیقی سنتی ایران جایگاه مهمی دارند.
شاگردان ابوالحسن صبا
حسین تهرانی، حسن کسایی، داریوش صفوت، فرامرز پایور، منوچهر صادقی، غلامحسین بنان، لطفالله مفخم پایان، علی تجویدی، جهانگیر کامیان، همایون خرم، اسدالله ملک، رحمتالله بدیعی، ساسان سپنتا، ابراهیم قنبری مهر، اسماعیل چشم آذر، مهدی خالدی، مهدی مفتاح، حبیبالله بدیعی، محمد طغانیان دهکردی، شهریار، بابک رادمنش، حسین خواجه امیری (ایرج)، پرویز یاحقی و فرهاد فخرالدینی همگی از جمله هنرمندانی هستند که شاگردی استاد ابوالحسن صبا را تجربه کردند.
مقاله آشنایی با اصطلاح مایه در موسیقی حاوی اطلاعات جامعی است.
دیدگاهتان را بنویسید