موسیقی سهبعدی یا صدای سهبعدی به نوعی از صدا گفته میشود که وقتی به آن گوش میدهید، حس میکنید دقیقاً در همان فضای تولید صدا قرار گرفتهاید و صداها را از جهات و فاصلههای گوناگون میشنوید. در این نوع صدا، منبع صدا اغلب بیرون از بلندگوها احساس میشود؛ مثلاً ممکن است به نظر برسد صدا از پشت سر شما یا از طرفین میآید. این ویژگی باعث میشود صدا از مکانهایی غیر از خود بلندگوها به گوش برسد. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با مفهوم صدای سهبعدی آشنا خواهید شد.
برای مطالعه بیشتر، به آشنایی با فواصل موسیقی ایرانی سری سر بزنید.
مقاله علینقی وزیری، پدر موسیقی جدید ایران پس از انقلاب مشروطه منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
برای گسترش دانش خود، به مقاله آشنایی با مفهوم پاساژ در موسیقی سر بزنید.
صدای سه بعدی چیست؟
آیا برای شما هم پیش آمده که هنگام استفاده از هدفون، صداها را طوری بشنوید که انگار از اطراف شما میآیند؟ اگر چنین تجربهای داشتهاید، در واقع به یک قطعه صوتی سهبعدی گوش دادهاید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه سه تار الکتریک ،اولین ساز الکتریک ایرانی.
همانطور که با سهبعدی کردن یک تصویر، به آن عمق و بعد تازهای میبخشیم، میتوانیم برای موسیزی و صدا هم چنین کاری انجام دهیم و به آن عمق بدهیم.
در صداهای معمولی (دو بعدی)، وقتی صدایی پخش میشود – مثلاً صدای باز شدن در – این صدا فقط از طریق دو بلندگو پخش شده و از جلوی شما به گوش میرسد. اما در صداهای سهبعدی، این امکان وجود دارد که همان صدا را از پشت سر خود نیز بشنوید.
موسیقی سه بعدی از نظر علمی
برای اینکه ما بتوانیم یک صدا را بشنویم، باید یک منبع برای تولید آن صدا وجود داشته باشد و امواج صوتی از آن نقطه پخش شوند. در حالت معمولی و دو بعدی، این منابع صدا درون بلندگوها قرار دارند و به همین دلیل است که همه صداها مستقیماً از خود بلندگوها به گوش ما میرسند.
اما با پیشرفت علم و فناوری، در سیستمهای صدای سه بعدی، این منابع صدا در مکانهایی خارج از بلندگوها — مانند پشت سر یا اطراف شنونده — ایجاد میشوند. این تکنولوژی باعث میشود که صدا به گونهای به نظر برسد که از جاهایی غیر از بلندگوها میآید.
اولین صوتهای سه بعدی
شاید برایتان جالب باشد که بدانید ایده اولیه موسیقی سهبعدی، در دهه ۸۰ میلادی توسط فردی به نام هوگو زوکارلی خلق شد. جالبتر این که این سیستم، موفق شد نزدیکترین حس شنیداری به ساختار طبیعی گوش انسان را شبیهسازی کند.
این فناوری، هولوفونیک ساند (Holophonic Sound) نام دارد و به روش ضبط صدا در آن، “ضبط دوگوشی” (Binaural Recording) گفته میشود. نتیجه این تکنیک، یک فضای شنیداری کروی و کاملاً سهبعدی است.
اگر سوالاتی دارید، مقاله آشنایی با ساز گلوکن اشپیل، بلز ارکستری به شما کمک خواهد کرد.
در این حالت، شما به راحتی میتوانید فاصله منبع صدا و حتی زاویه قرارگیری آن نسبت به گوشهایتان را تشخیص دهید. نکته خوب دیگر این است که برای تجربه صداهای هولوفونیک، به دستگاه یا هدفون خاص و پیشرفتهای نیاز ندارید و حتی با یک هدفون معمولی هم میتوانید این صداهای سهبعدی شگفتانگیز را بشنوید.
در این مقاله بیوگرافی استاد حبیب الله بدیعی اطلاعات مفیدی آمده است.
موسیقی سه بعدی چگونه ساخته می شود؟
موسیقی سهبعدی در واقع همان فایلهای صوتی استریو با فرمتهایی مثل MP۳ یا MP۴ است. این فایلها برای ذخیرهسازی صدا از دو کانال جداگانه استفاده میکنند و هنگام پخش، اطلاعات هر دو کانال همزمان پخش میشوند.
یکی از روشهای معمول برای ایجاد صدای سهبعدی این است که یک فایل استریو معمولی را با نرمافزارهای ویرایش صدا باز کرده و میزان صدا را در دو کانال، بر اساس ریتم و نوع صدا، طوری تنظیم میکنند که در هر لحظه، شدت صدا در هر دو کانال یکسان نباشد.
این کار باعث میشود صدای خروجی از بلندگوی چپ و راست با هم تفاوت داشته باشد و در نتیجه گوش ما آن را به صورت یک صدای سهبعدی احساس کند. یکی از این نرمافزارها Gold Wave نام دارد.
موسیقی سهبعدی را برای انواع بلندگوهای استریو، سیستمهای پنجکاناله و همچنین هدفونها تولید میکنند. در این روش، با قرار دادن فرضی منابع صوتی در اطراف، پشت، بالا یا پایین سر شنونده، مسیر حرکت صدا از منبع تا گوش او به صورت سهبعدی شبیهسازی میشود.
هدف اصلی موسیقی سه بعدی
هدف اصلی موسیقی سهبعدی، تقلید و بازسازی صداهای طبیعی و واقعی است. این اتفاق از طریق پردازش امواج صوتی با دامنه فضایی پیچیده و سپس انتقال آنها به مغز رخ میدهد.
در نهایت باید اشاره کرد که این فرآیند میتواند مغز را با استفاده از گوش و عصبهای شنوایی فریب دهد، به طوری که هنگام شنیدن، فرد احساس میکند صداها به شکل سهبعدی در فضا پخش میشوند.
نمونه موسیقی سه بعدی
تا به امروز قطعات موسیقی زیادی با تکنیک ضبط هولوفونیک ساخته و پخش شدهاند. یکی از شناختهشدهترین این آثار، آلبوم «The Final Cut» از گروه پینک فلوید است.
دیدگاهتان را بنویسید