حسن زیرک، خواننده محبوب کرد، امروزه به نمادی مهم از فرهنگ و موسیقی کردی تبدیل شده است. این هنرمند برجسته با اجرای بیش از هزار آهنگ، برای همیشه در دلهای مردم ماندگار شده است. زندگی او فراز و نشیبهای زیادی داشته و در راه هنر خود سختیهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. اگر دوست دارید با سرگذشت پرفراز و نشیب این خواننده بزرگ کرد بیشتر آشنا شوید، در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین همراه ما باشید.
تولد و کودکی حسن زیرک
حسن زیرک در هشتمین روز از ماه آذر، سال ۱۳۰۰ در محلهای به نام قلعه سردار در شهر بوکان به دنیا آمد. وقتی فقط پنج سال داشت، پدرش را از دست داد. مادرش به تنهایی نمیتوانست از حسن و چهار فرزند دیگرش – دو پسر و دو دختر – نگهداری کند، به همین دلیل مجبور شد دوباره ازدواج کند.به خاطر مشکلات مالی و زندگی سخت، حسن از سنین کم مجبور به کار کردن شد و به عنوان شاگرد و کارگر فعالیت میکرد. او هیچ وقت فرصت نکرد به مدرسه برود و تحصیل کند؛ با این حال، اطرافیانش میگویند که او خواندن و نوشتن بلد بود و حتی بعضی از ترانههایش را خودش در لحظه میساخت و روی کاغذ میآورد.علاقه حسن به آواز از هفت سالگی شروع شد و او با خوانندههای خوش صدای بوکان آشنا بود. یکی از این افراد، خوانندهای یهودی به نام شنگه جو بود که میتوان او را اولین استاد غیررسمی حسن دانست. همچنین او در دوران کودکی از محمدحسین خاتون صفیه و شیخ جعفر زنبیل نیز درسهای زیادی در زمینه خوانندگی آموخت.
زندگی در بغداد
حسن زیرک مدت زمان زیادی در شهر بغداد زندگی کرد و در آنجا کارهای هنری بسیاری انجام داد. اما دلیل اصلی سفر او به بغداد چه بود؟
در جوانی، زیرک که در ایران به عنوان شاگرد راننده کار میکرد، یک بار در جاده بین سقز و بانه کنترل ماشین را از دست داد و در نتیجه آن، یک نفر که بیگناه بود کشته شد. او در ابتدا بسیار ترسید و فرار کرد، اما پس از مدتی خودش را به قانون معرفی کرد و به زندان افتاد.
بعد از آزادی از زندان، برای اینکه بتواند زندگی خود را بگذراند، تصمیم گرفت به عراق و شهر بغداد برود.
سال ۱۳۲۶ بود که زیرک در یک مسافرخانه عراقی به نام «مسافرخانه شمال» کار میکرد. یک روز در حالی که آهنگی را آرام برای خودش زمزمه میکرد، به طور تصادفی علی مردان، خواننده مشهور کرد، در همان مسافرخانه بود. وقتی علی مردان صدای او را شنید، استعدادش را تشخیص داد و او را به رادیو بغداد معرفی کرد تا در آنجا کار کند. البته در مورد این ماجرا شک و شبهههایی وجود دارد؛ چون جلال طالبانی هم گفته که او بوده که حسن زیرک را به رادیو بغداد معرفی کرده است.
به هر حال، از سال ۱۳۳۲، زیرک به طور رسمی در بخش کردی رادیو بغداد استخدام شد و توانست با استادان بزرگ موسیقی کرد مانند علی مردان، باکوری، طاهر توفیق و دیگران آشنا شود و alongside آنان فعالیت کند.
در سال ۱۳۳۷، او از بغداد به ایران بازگشت و مردم شهر بوکان از او استقبال چشمگیری کردند. پس از مدتی، قصد داشت دوباره به عراق برگردد، اما به خاطر کودتایی که در بغداد رخ داد و وضعیت ناپایدار سیاسی، ناچار شد در ایران بماند.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در موسیقی کرال ایرانی چیست ؟ پیدا کنید.
فعالیتهای هنری حسن زیرک در ایران
از سال ۱۳۳۷ که رادیوی بخش کردی در تهران شروع به کار کرد، حسن زیرک هم همکاری خود را با این رادیو آغاز نمود. برادران مفتیزاده که از مسئولان این رادیو بودند، احمد مفتیزاده را به همکاری دعوت کردند و او نیز حسن زیرک را به همراه خود آورد. در این رادیو، زیرک با نوازندگان بزرگی مانند حسین یاحقی، حسن کسایی، جلیل شهناز، جهانگیر ملک و احمد عبادی همکاری کرد و برایشان آواز خواند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً دانستی های جالب در مورد سیم های سنتور را بخوانید.
در سال ۱۳۴۱، پس از آنکه رادیو کردی تهران تعطیل شد، حسن زیرک به رادیو کردی کرمانشاه رفت. در آنجا نیز با هنرمندان مطرح دیگری همچون محمد عبدالصمدی، مجتبی میرزاده، بهمن پولکی، اکبر ایزدی و مرتضی صنعتی قصری همکاری داشت.
متأسفانه در اوج موفقیت هنری زیرک، به دلایل مختلفی او را از رادیو اخراج کردند و در سالهای ۱۳۴۱ و ۱۳۴۳ حقوقی به او پرداخت نشد. پس از اخراج، این هنرمند ناچار شد به رادیو کردی عراق برود تا شاید در آنجا بتواند دوباره مشغول به کار شود؛ اما متأسفانه در عراق ۱۸ ماه زندانی و تحت شکنجه قرار گرفت.
پس از آزادی و بازگشت، این بار ساواک او را در مرز ایران و عراق دستگیر کرد و به کرمانشاه انتقال داد. مدیران رادیو نیز هیچ وقت موافقت نکردند که او دوباره به کارش بازگردد. در نتیجه، این خواننده توانا و هنرمند، به ناچار تنها در مراسم عروسی و جشنهای محلی برنامه اجرا میکرد.
سالهای پایانی و درگذشت
حسن زیرک در سالهای پایانی عمرش، روزهای بسیار سختی را پشت سر گذاشت. او که در طول زندگی رنجهای زیادی کشیده بود، در آخرین روزهای زندگی نیز با درد و رنج دست و پنجه نرم میکرد. در آن سالها به ندرت آواز میخواند. گفته میشود که او قبلاً بیمار نبوده، اما در مهاباد مسموم شده است. پس از این اتفاق، مجبور شد از زادگاهش، اشنویه، به بیمارستانی در بوکان منتقل شود. سرانجام این هنرمند محبوب کرد، در پنجم تیرماه ۱۳۵۱، بر اثر سرطان کبد – که گفته میشود در اثر مسمومیت با زهر ایجاد شده بود – به شکلی نامعلوم درگذشت. بنا به خواسته خودش، پیکر او در دامنه کوه نالشکینه به خاک سپرده شد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه نکات مهم برای شروع آواز یا خوانندگی.
برای مطالعه بیشتر، به علت نامگذاری اسامی گوشه های ردیف موسیقی سنتی ایران سری سر بزنید.
در صورت علاقهمندی، مطلب مفهوم گوشه در موسیقی را از دست ندهید.
برای گسترش دانش خود، مقاله مرصع خوانی چیست ؟ را مطالعه کنید.
ترانههای حسن زیرک:
وَرَۀ قوربان • عرقچین • ههوری لار • مهتاب و آرزو (که برای دخترش خوانده) • غریب ماوم (خودم را غلامت میدانم) • کرماشان • یالا شوفر • نورانی • کابوکه (کهبوکه) • دوباره شب آمد • گولدور منی گولدور (ترکی آذری، کردی سورانی – ضبط شده در تبریز) • له سیلهی قبران هاواره • هو لیلی • بهناز • نوروز • کتانه • بارانه • خان باجی • مریم بوکانی • زارا • گوهره • نالشکینه • لێم زیز بووه • آمنه و آمنه • ریبوار و ریبوار (کردی – فارسی) • لای لای • آمان دکتر
ترانههای حسن زیرک به ترکی استانبولی :
ای میهنم
نسرین
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه معرفی ساز کنترباس.
امان دکتر
بیا راننده
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آشنایی با ساز ماندولین بیابید.
لیلا
برای مطالعه بیشتر، به سوالات رایج در مورد سیم سنتور و زمان تعویض آن سری سر بزنید.
دیدگاهتان را بنویسید