سازهایی هستند که در ساخت آنها از سیم استفاده شده و با کمان نواخته میشوند. در گروه سازهای ویولن، میتوان نمونههای مختلفی با اندازههای گوناگون یافت که هر کدام نام و ویژگیهای خود را دارند. این سازها به ترتیب از صدای زیر تا بم عبارتند از: ویولن، ویولا، ویولنسل و کنترباس و … . در این نوشته از وبلاگ آنبین میخواهیم شما را با ساز کنترباس آشنا کنیم. تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله مشکل تعدد مهر های ساز چیست؟ مراجعه کنید.
معرفی ساز کنترباس
کنترباس بزرگترین و کمارتفاعترین ساز در خانوادهٔ سازهای زهی آرشهای است. نوازندگان آن را یا با کشیدن آرشه بر سیمها به صدا درمیآورند، یا با انگشت به سیمها زخمه میزنند (که به آن پیتزیکاتو میگویند).
این ساز در موسیقی کلاسیک اروپایی جایگاه ویژهای دارد و از اعضای مهم گروه سازهای زهی در ارکستر به شمار میرود. کاربرد کنترباس تنها به موسیقی کلاسیک محدود نمیشود؛ بلکه در سبکهای گوناگونی مانند جاز، بلوز و راک اند رول نیز از آن استفاده میکنند.
کوک سیم های کنترباس
سیمهای این ساز از نازک به کلفت، یا به عبارت دیگر از صدای زیر به بم، به این ترتیب کوک میشوند: سیم اول نت «سل»، سیم دوم نت «ر»، سیم سوم نت «لا» و سیم چهارم نت «می».
در صورت علاقهمندی، مطلب گلنوش خالقی، آغازگر رشتهٔ رهبری موسیقی بانوان در ایران را از دست ندهید.
برای یادگیری پیشرفته، به معرفی ساز دودوک ، ساز سخت ارمنی مراجعه کنید.
مقاله تفاوت سنتور یک مهر و دو مهر چیست؟ کدام بهتر است؟ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
این ساز بزرگترین عضو در بین سازهای زهی است که با آرشه نواخته میشوند. به دلیل اندازه بزرگ آن، نوازنده معمولاً ساز را روی زمین میگذارد و خود به حالت ایستاده آن را مینوازد.
کنترباس بزرگترین و بم ترین ساز زهی آرشهای
همانطور که پیش از این اشاره شد، کنترباس بزرگترین و کلفتترین صدا را در میان سازهای زهی آرشهای دارد و معمولاً چهار سیم دارد. با این حال، در بیشتر ارکسترهای امروزی، حداقل دو یا سه عدد از کنترباسها پنج سیم هستند (که یک سیم اضافی برای نتهای پایینتر مثل سی یا دو به آنها افزوده شده است).
اگر سوالاتی دارید، مقاله معرفی ساز تام تام به شما کمک خواهد کرد.
کار این ساز در ارکستر تنها ایجاد عمق و قدرت در بخش بم موسیقی نیست، بلکه اساس و پایهٔ ریتمیک قطعه نیز اغلب به وسیلهٔ کنترباس شکل میگیرد. از کنترباس گاهی به عنوان «باس ادامهدار» نیز استفاده میشود (یعنی خط بمی که در تمام طول قطعه جریان دارد و با کمک اعدادی که زیر نتهایش نوشته میشود، آکوردها و هارمونی قطعه را مشخص میکند).
قطعات تکنوازی (سولو) یا کنسرتو به ندرت برای کنترباس نوشته شدهاند و یکی از دلایل اصلی آن، قدرت صدای نسبتاً کم این ساز در فضاهای بزرگ مانند سالنهای کنسرت است.
صدای تکنوازی کنترباس معمولاً ضعیف و گاهی دور به گوش میرسد، اما وقتی چند کنترباس با هم در بخش باس مینوازند، صدای آنها قوی و رسا میشود. در اجراهای تکنوازی، معمولاً سیمهای کنترباس یک پرده بالاتر کوک میشوند تا رنگ صوتی آن شفافتر و درخشانتر شود.
ویژگی های کنترباس
کنترباس بزرگترین و بمترین ساز در گروه سازهای زهیای است که با آرشه نواخته میشود.
سیمهای آن از زیر به بم به ترتیب نتهای سل، ر، لا و می کوک میشوند.
برخلاف ویولن، سیمهای کنترباس با فاصلههای چهارم درست کوک میگردند و سیم اول آن زیرترین صدا را دارد.
صدای واقعی این ساز یک اکتاو بمتر از نتی است که نوشته میشود و نتنویسی آن معمولاً با کلید فا در خط چهارم انجام میگیرد.
کنترباس معمولاً چهار سیم دارد، ولی گونههای پنج سیمه آن نیز ساخته شدهاند که میتوانند چهار نت بمتر از نوع چهار سیمه را بنوازند.
توصیه میکنیم این مطلب معرفی سازسنج را حتماً بخوانید.
نوازندگی کنترباس
نوازنده با دست راست آرشه را روی سیمها حرکت میدهد و باعث لرزش آنها میشود.
تندی حرکت آرشه و فشاری که به سیم وارد میکند، بلندی صدا و کیفیت آن را مشخص مینماید.
تعیین زیروبم صداها به دست چپ نوازنده بستگی دارد؛ او با فشار دادن نقاط گوناگون سیم بر روی دستهٔ ساز، طول بخش لرزان سیم را کم و زیاد کرده و در نتیجه صدای تولیدشده را زیر یا بم میکند.
به این عمل «انگشتگذاری» گفته میشود. به این روش، بخشی از سیم که بین انگشت و گوشیهای ساز قرار میگیرد، از لرزش بازمیماند. با این شیوه از هر یک از چهار سیم ویولن میتوان محدودهای مشخص از نتهای زیر و بم را ایجاد کرد.
برای نواختن کنترباس، نوازندگان این ساز معمولاً از دو گونه آرشه استفاده میکنند:
آرشهٔ آلمانی
آرشهٔ فرانسوی
برای یادگیری پیشرفته، به ۱۰ حقیقت جالب در مورد فلوت مراجعه کنید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله مفهوم آنسامبل در موسیقی را مطالعه کنید.
از نظر شکل، در آرشهٔ فرانسوی فاصلهٔ بین قسمت نگهدارنده (فراگ) و چوب آرشه، در مقایسه با آرشهٔ آلمانی کمتر است. (آرشهٔ فرانسوی شباهت زیادی به آرشهٔ سایر سازهای زهی دارد). هر یک از این دو آرشه، روش و فن نواختن مخصوص به خود را دارند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً مفهوم رزونانس در موسیقی را بخوانید.
دیدگاهتان را بنویسید