یکی از وسیعترین مجموعههای موسیقی ایرانی، دستگاه ماهور نام دارد. این دستگاه از نظر فاصلههای صوتی شبیه به گام ماژور در موسیقی غربی است و معمولاً برای نواختن آهنگهای شاد در مراسم جشن و عید استفاده میشود. به همین دلیل تعداد زیادی قطعه شاد و فرحبخش در این دستگاه ساخته شده است. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با دستگاه ماهور؛ یکی از دستگاههای مهم موسیقی ایرانی، آشنا خواهید شد.
توصیه میکنیم این مطلب چرا هنگ درام گران است؟ را حتماً بخوانید.
آشنایی با ماهور؛ یکی از دستگاه های موسیقی ایرانی
این دستگاه پنجاه گوشه دارد که همهٔ آنها با فرودی به درآمد برمیگردند و در سه محدودهٔ صوتی بم، میانی و زیر نواخته میشوند. ماهور آوازی باوقار و پرابهت است که شکوه و عظمت خاصی به شنونده منتقل میکند. آهنگسازان از این دستگاه برای بیان رشادتها و دلاوریها استفاده میکنند. همچنین ماهور به دلیل نزدیکی با موسیقی غربی، میان جوانان از محبوبیت ویژهای برخوردار است. در کل، آواز ماهور، حالوهوایی شاد و نشاطآور دارد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله ماجرای آهنگ یکشنبه غم انگیز چیست؟ ادامه دهید.
دربارهٔ پیشینه و نام دستگاه ماهور، دیدگاههای گوناگونی وجود دارد. برخی ریشههای آن را به موسیقی ایران باستان یا هند پیوند میدهند و برخی دیگر آن را به مقامهای موسیقی قدیم ایران، بهویژه مقام عشاق، مربوط میدانند.
اگرچه بسیاری از موسیقیدانان امروزی، دستگاه شور را مهمترین دستگاه میدانند، اما برخی نیز ماهور را در جایگاه نخست قرار میدهند؛ تا جایی که آموزش ردیف موسیقی معمولاً با دستگاه ماهور شروع میشود.
ایرانیان باستان در مراسم نیایش خود سرودهای مخصوصی میخواندند و ماه و خورشید را پرستش میکردند. نام ماهور نیز از همین جا گرفته شده، زیرا این دستگاه هم در هنگام صبح و هم در شب قابلیت اجرا دارد.
توصیه میکنیم این مطلب استفاده از ساز دیجیریدو در علم پزشکی را حتماً بخوانید.
در موسیقی عربی نیز میتوان نشانههایی از ماهور را به عنوان یکی از مشتقات مقام راست مشاهده کرد. مقام ماهور در موسیقی عربی از دو جنس تشکیل میشود: یکی راست و دیگری عجم. جنس عجم در تلاوت قرآن نیز به کار میرود.
گوشه های دستگاه ماهور
در موسیقی سنتی ایران، دستگاه ماهور از بخشهای کوچک و متنوعی به نام گوشه تشکیل شده است. برخی از مهمترین این گوشهها عبارتند از: درآمد، کرشمه، آواز، مقدمه داد، داد، خسروانی، دلکش، خاوران، طرب انگیز، نیشابورک، نصیرخانی، چهارپاره، فیلی، ماهور صغیر، آذربایجانی، حصار، زیرافکند، نیریز، شکسته، عراق، نهیب، محیر، آشورآوند، اصفهانک، حزین، کرشمه، زنگوله، راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله، کرشمه و صفیر راک، رنگ حربی، رنگ یک چوبه، رنگ شلخو و ساقینامه. معمولاً در بخش پایانی اجرای ماهور، گوشههایی مانند راک هندی یا راک کشمیر نواخته میشود و سپس کل اجرا با یک قطعه چهارمضراب و در نهایت یک رنگ به پایان میرسد.
برای مطالعه بیشتر، به ساز عجیب حلزونی سری سر بزنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با استاد کیوان ساکت.
برای یادگیری پیشرفته، به گلپا ،پیشرو معرفی آواز و موسیقی ایرانی در سطح جهان مراجعه کنید.
