کانن، یکی از زیباترین و جذابترین فرمهای موسیقی است که در آن یک ملودی مشخص، پس از یک فاصلهٔ زمانی، دقیقاً تکرار میشود و لایههای صوتی همزمان و زیبایی میسازد.
در میان آثار مشهور، کانن خرچنگی از مجموعه “پیشکشهای موسیقیایی” باخ، جایگاه ویژهای دارد.
در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با داستان و ویژگیهای این قطعهٔ ارزشمند آشنا خواهید شد.
کانن خرچنگی باخ
باخ تکنیک کانن خرچنگی (Canon cancrizans) را به سطح بالاتری برد. در این روش، یک خط ملودی هم به شکل معمولی و هم به صورت برعکس قابل اجراست، درست مانند راه رفتن خرچنگ به سمت عقب. نکته جالب اینجاست که وقتی این دو نسخه در کنار هم نواخته میشوند، کاملاً با هم هماهنگ و زیبا به گوش میرسند. در واقع، کانن خرچنگی از نظر ساختار شبیه به کلماتی است که از دو سو یکسان خوانده میشوند.
نام این تکنیک از راه رفتن خاص خرچنگ الهام گرفته شده که معمولاً به عقب حرکت میکند. در موسیقی، این ایده به گونهای اجرا میشود که یک قطعه همزمان با نسخه معکوس خود پخش میشود.
با بررسی این اثر باخ، میتوانیم نبوغ و پیچیدگی کارهای او را بهتر درک کنیم. در این قطعه، از ساختارهای ریاضی مانند تقارن و فرمهای حلقوی استفاده شده است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، شمشال مادر سازهای بادی را از دست ندهید.
موسیقی باخ در طول بیش از دو قرن، همواره منبعی برای تحقیق و بررسی توسط موسیقیدانان بوده و هر بار جنبههای تازهای از عمق کار او را نشان میدهد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تحریر در موسیقی به چه معناست؟ را بخوانید.
وقتی به موسیقی گوش میدهیم، با دنبال کردن ملودی میتوانیم روند آن را دنبال کنیم. اما وقتی نتهای موسیقی را نیز میبینیم، لایههای پنهان و ساختار اثر بهتر آشکار میشود. این نگاه دقیقتر، درک ما را از قطعه بسیار غنیتر میکند.
پیشنهاد میکنیم ویدیویی از مجموعه پیشکشهای موسیقایی باخ را ببینید و بحث را با کانن خرچنگی و ارتباط آن با مفاهیم ریاضی مانند نوار موبیوس شروع کنید.
در این قطعه، ابتدا موسیقی به شکل عادی اجرا میشود، سپس از انتها به ابتدا نواخته میشود. اما بخش جالب وقتی است که هر دو نسخه همزمان پخش میشوند؛ یکی از ابتدا به انتها و دیگری از انتها به ابتدا.
این همان لایه ویژهای است که موضوع اصلی بحث ماست. باخ این قطعه را چنان هنرمندانه نوشته که از هر دو جهت قابل اجراست و خطوط ملودی همزمان که مکمل و معکوس یکدیگر هستند، هارمونی زیبایی را خلق میکنند.
پیشینهی تاریخی قطعهی کانن خرچنگی و پیشکشهای موسیقایی باخ
در سال ۱۷۴۷، یوهان سباستین باخ، آهنگساز بزرگ، مجموعهای از کارهای خود را منتشر کرد که امروزه با نام “پیشکشهای موسیقایی” شناخته میشود. این مجموعه شامل قطعاتی مانند کانن، فوگ و دیگر آثار اوست که به پادشاه پروس، فردریک بزرگ، اهدا شده است.
اگر سوالاتی دارید، مقاله آشنایی با ساز داربوکا، تنبک خارجی به شما کمک خواهد کرد.
داستان شکلگیری این مجموعه به دیدار باخ از فردریک دوم در روز ۷ مه ۱۷۴۷ در کاخ پوتسدام برمیگردد. باخ در آن زمان به خاطر توانایی فوقالعادهاش در نواختن بداهه، بسیار مشهور بود. در این ملاقات برنامهریزی شده، پادشاه یک ملودی طولانی و دشوار به او داد و از او خواست بر پایهٔ آن، یک فوگ سهبخشی بداهه بنوازد. باخ این کار را انجام داد و سپس پادشاه از او خواست تا یک فوگ ششبخشی هم بر اساس همان ملودی اجرا کند.
باخ در پاسخ گفت که باید این قطعه را ابتدا روی کاغذ بیاورد و بعد برای پادشاه بفرستد. پس از بازگشت به شهر لایپزیگ، آنچه را که از او خواسته شده بود، نوشت و چهار ماه بعد، مجموعهٔ پیشکشهای موسیقایی به وجود آمد. این اثر یکی از کارهایی است که باخ خودش شاهد اجرا و چاپ آن در دوران زندگیاش بود.
