یکی از بخشهای اصلی در یادگیری موسیقی، آشنایی با «میزان» است. درک درست میزان و شکلهای مختلف آن، به شما کمک میکند تا قطعات موسیقی را به شکلی صحیح و ریتمیک اجرا کنید.
به طور کلی، میزانها به دو دستهٔ ساده و ترکیبی تقسیم میشوند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، این دو نوع میزان و ویژگیهای آنها را بررسی میکنیم. اگر دوست دارید بدانید میزان ساده و ترکیبی چه تفاوتهایی با هم دارند، پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب با ما بمانید.
تعریف میزان در موسیقی
در موسیقی، از علامتهایی به نام میزان استفاده میشود تا دورههای زمانی و تعداد ضربهای موجود در هر دوره را مشخص کنند. این علامتها به تشخیص دقیق جزئیات مربوط به ریتم کمک میکنند. هر دوره با یک خط عمودی که خطوط حامل را قطع میکند، از دورههای قبل و بعد از خود جدا میشود.
به فضای بین هر دو خط عمودی، میزان گفته میشود و خود این خطوط نیز خط میزان نام دارند. به بیان دیگر، هر قطعه موسیقی از نظر زمانی به بخشهای مساوی تقسیم میشود که هر بخش یک میزان نامیده میشود و خط عمودی که این بخشها را از هم جدا میکند، خط میزان نام دارد. هر میزان میتواند شامل دو، سه یا چهار قسمت مساوی باشد که به هر یک از این قسمتها یک ضرب گفته میشود.
معمول ترین میزانها عبارتند از :
میزانهای دو ضربی، سه ضربی و چهار ضربی
ظرفیت میزان :
میزانها در شکلهای مختلفی دیده میشوند و از نظر طول زمانی و گنجایش نیز با هم تفاوت دارند. به عنوان نمونه، برخی از میزانها به اندازهٔ یک نت گرد کشش دارند، برخی به اندازهٔ یک نت سفید، و بعضی دیگر برابر با سه نت سیاه هستند و به همین ترتیب ادامه دارند.
کسر میزان
وقتی که مشخص شد یک قطعه موسیقی چه وزن و میزانی دارد و تصمیم داریم آن را نتنویسی کنیم، باید نوع میزان در شروع قطعه نوشته شود. این کار به نوازنده یا خواننده کمک میکند تا بداند قطعه با چه الگوی ضربی اجرا میشود.
برای نشان دادن میزان از دو عدد به صورت کسری استفاده میشود، اما معمولاً خط کسری بین آن دو رسم نمیگردد؛ مثلاً به صورت ۴/۴، ۲/۴ یا ۳/۴. به این علامت، «کسر میزان» گفته میشود.
عدد بالا نشان میدهد که در هر میزان چند ضرب وجود دارد. بنابراین، میزان ۴/۴ یعنی هر میزان چهار ضرب دارد و هر ضرب معادل یک نت سیاه است. میزانهای ۳/۴ و ۲/۴ نیز به همین شکل تعریف میشوند.
انواع میزان
میزانها در موسیقی شکلهای گوناگونی دارند که نوع آن در شروع هر قطعه مشخص میگردد. همهی میزانهای یک آهنگ، طول زمانی یکسانی دارند؛ مگر اینکه در میانهی کار نوع میزان تغییر کند.
میزان ساده
سادهترین نوع وزن در موسیقی، وزن دوضربی نام دارد. این وزن فقط دو ضرب دارد: ضرب اول محکم و قوی است و ضرب دوم سبک و ضعیف.
اگر نحوهٔ تقسیمبندی نتها را تغییر دهیم، میتوانیم وزنهای دیگری هم بسازیم. برای مثال، وزنهای سهضربی وجود دارند که از سه ضرب تشکیل شدهاند. در این وزنها، فقط ضرب اول قوی است و دو ضرب بعدی ضعیف هستند. شمارش این وزن هم بسیار راحت است. به این شکل: یک، دو، سه – یک، دو، سه – و همینطور ادامه دارد.
میزان ترکیبی
تا اینجا درباره وزنهای ساده دوضربی، سهضربی و چهارضربی صحبت کردیم. همانطور که گفته شد، در وزنهای ساده، هر ضرب فقط میتواند به ۲، ۴ یا ۸ قسمت برابر تقسیم شود.
این موضوع، تفاوت اصلی وزنهای ساده و ترکیبی را نشان میدهد. چون در وزن ترکیبی، هر ضرب فقط به ۳، ۶ یا ۱۲ قسمت مساوی تقسیم میشود. برای تبدیل کردن وزن ساده به ترکیبی، کافی است بعد از هر ضرب یک نقطه قرار بدهیم.
مهمترین فرق بین وزن ساده و ترکیبی، مدت زمان کشش هر ضرب است. به این صورت که در وزن ساده، هر ضرب به اندازه یک نت سیاه است، اما در وزن ترکیبی، هر ضرب به اندازه یک و نیم نت سیاه کشش دارد. با این حال، آنچه اهمیت بیشتری دارد، کیفیت شنیداری وزنهای ترکیبی است که به وضوح با وزنهای ساده تفاوت دارد.
تفاوت میزان ساده و ترکیبی
از آنجا که هر ضرب در میزانهای ترکیبی که گفتیم، معادل یک نت سیاه نقطهدار است و نسبت این نت به نت سیاه در میزانهای ساده، مانند کسر ۳/۲ میباشد، برای تبدیل میزانهای ساده به ترکیبی کافی است کسر میزان ساده را در ۳/۲ ضرب کنیم.
همچنین برای تبدیل میزانهای ترکیبی به ساده، بهتر است صورت کسر را بر ۳ و مخرج آن را بر ۲ تقسیم کنیم تا کسر میزان ساده به دست آید.
در میزانهای ترکیبی، مخرج کسر نشاندهندهٔ شکل یکسوم هر ضرب است. برای مثال در میزان ۶/۸، مخرج کسر (عدد ۸) معرف نت چنگ است و نشان میدهد که هر ضرب معادل سه تا از آن نت (یعنی یک سیاه نقطهدار) است.
انواع دیگری از میزانهای ترکیبی مانند ۶/۴، ۹/۴ و ۱۲/۴ نیز در موسیقی استفاده میشوند که هر ضرب در آنها معادل یک نت سفید نقطهدار است. همچنین میزانهایی مانند ۶/۱۶، ۹/۱۶ و ۱۲/۱۶ وجود دارند که هر ضرب در آنها برابر با یک نت چنگ نقطهدار است.
با توجه به تعریف میزان ساده و ترکیبی، مهمترین تفاوت این دو در مدت زمان هر ضرب است. در میزان ساده، هر ضرب به اندازهٔ یک نت سیاه است، اما در میزان ترکیبی، هر ضرب به اندازهٔ یک و نیم نت سیاه طول میکشد. علاوه بر این، کیفیت شنیداری میزانهای ترکیبی با میزانهای ساده تفاوت چشمگیری دارد.
دیدگاهتان را بنویسید