شاید برایتان جالب باشد که بدانید نوع الکتریکی ساز سهتار نیز ساخته شده است. ثبت اختراع سهتار الکتریک به سال ۱۳۸۸ خورشیدی بازمیگردد. این ساز به عنوان نخستین ساز الکترونیکی با اصالت ایرانی شناخته میشود. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با این ساز آشنا خواهیم شد.
**آشنایی مختصر با ساز سهتار**
سهتار یکی از سازهای زهی ایرانی است که با زخمه زدن به صدا درمیآید. در ساختمان آن از چوب، فلز و رشتههایی از جنس زه یا نایلون استفاده میشود. محدوده صوتی سهتار نزدیک به سه اکتاو است. معمولاً برای نواختن سهتار از مضراب استفاده نمیکنند، بلکه با ناخن انگشت سبابه آن را مینوازند. سهتار و سازهای مشابه آن مانند تنبور، دوتار و چگور، در مناطق مرکزی آسیا و خاورمیانه رواج دارند.
سه تار الکتریک
همانطور که هر سبک موسیقی، انواع گوناگونی دارد، ساز سهتار نیز در مدلهای مختلفی ساخته میشود که هر یک ویژگیها و زیباییهای منحصربهفرد خود را دارند. سهتار افکت که با نام سهتار الکتریک شناخته میشود، یکی از سازهای ارزشمند ایرانی است که حتی قادر به تولید صداهایی با حالوهوای موسیقی غیرایرانی نیز هست.
سهتار الکتریک نخستین ساز الکتریکی ایرانی به شمار میرود که علاوه بر ایجاد طیف گستردهای از صداها، بیشترین دامنه و وسعت صوتی را در میان سازهای ایرانی دارد. شایان ذکر است که مراحل آزمایش و تکمیل این ساز نزدیک به یازده سال زمان برده است.
مخترع ساز سهتار الکتریک :
سلمان محمدی از هنرمندان ایرانی است که در سال ۱۳۷۶ ایده ساخت سهتار الکتریک را در ذهن پروراند. او کار خود را با خرید یک سهتار ساده و کمهزینه شروع کرد و تلاش کرد با ایجاد تغییراتی در آن، این ساز را به شکل الکتریکی درآورد.
سهتار الکتریک در دستهی سازهای سهتار جای میگیرد و صدای آن به کمک یک تقویتکننده الکتریکی تغییر میکند.
پیشینه این ساز به هشتم دی ماه ۱۳۸۸ بازمیگردد و سلمان محمدی آن را با شماره ثبت اختراع ۵۸ ۵۱۴ به نام خود ثبت کرده است. سهتار الکتریک برای نخستین بار در نمایشگاه سازهای ابداعی ایران توسط استاد محمدرضا شجریان نواخته شد. این ساز در سه مدل مختلف ارائه شده است:
سهتار الکتریکی مدل A
سهتار الکتریکی مدل B
سهتار الکتریکی مدل C
اجزای تشکیلدهنده این ساز شامل قسمتهایی مانند بدنه، پیچ، آبمغناطیس، خرک، سیمها، خروجی صدا، دسته، شیطانک، سردسته، پیچهای کوک، گوشیها و بخشهای دیگر است.
معرفی قسمت های مختلف سه تار الکتریک:
بدنه
به بخش چوبی و اشکمانند ساز گفته میشود که فرم ویژهای دارد و سطح آن صاف است. این قسمت در واقع هسته اصلی ساز محسوب میشود و پیکاپ و خرک روی آن نصب میگردند.
پیکاپ مغناطیسی
یک وسیله سیمپیچی شده با خاصیت آهنربایی است که روی بدنه و در زیر سیمها قرار میگیرد. هنگامی که سیمها در اثر نواخته شدن به لرزش درمیآیند، این ارتعاشات توسط پیکاپ به سیگنال الکتریکی تبدیل میشود.
خرک
از این قطعه برای نگهداری و مهار سیمها استفاده میشود.
سیمها
سیمهای این ساز از فولاد نرم ساخته شدهاند که هم مقاومت خوبی دارند و هم صدای مناسبی تولید میکنند. تعداد این سیمها چهار عدد است. سیم آخر علاوه بر جنس فولادی، یک پوشش فنری نیز دارد.
**خروجی صدا**
روی بدنهٔ ساز یک سوراخ وجود دارد که تا محل پیکاپ ادامه پیدا میکند. سیم مربوط به پیکاپ از داخل این روزنه عبور کرده و در انتها به یک فیش وصل میشود. سیم رابط بین ساز و آمپلیفایر به همین فیش متصل میشود.
**دسته**
این بخش، قسمت بلند ساز است که فواصل نتهای موسیقی روی آن با کمک پردهها مشخص شدهاند. دسته شامل دو قسمت است: قسمت پایینی که به بدنهٔ ساز متصل است و بخش اصلی محسوب میشود، و قسمت بالایی که روی بخش پایینی قرار میگیرد.
**شیطانک**
این قطعه در انتهای مسیر سیمها قرار دارد. برای استحکام بیشتر، معمولاً از جنس استخوان ساخته میشود و دارای یک شیب به سمت سر دسته است.
**سر دسته**
بعد از شیطانک، بخش سر دسته آغاز میشود که حالت خمیده دارد. سیمها در این قسمت به پیچهای کوک (گوشیها) متصل میشوند.
**پیچهای کوک یا گوشیها**
این پیچهای چرخدندهدار روی سر دسته نصب شدهاند. هر کدام از آنها به یک سیم وصل است و با چرخاندن آنها میتوان سیمها را سفت یا شل کرد تا ساز کوک شود.
**بند ساز**
این بخش جداگانه است و توسط دو گیره به ساز متصل میشود. بند روی شانهٔ نوازنده قرار میگیرد و جنس آن معمولاً از الیاف مصنوعی است.
ویژگیهای سه تار الکتریک
۱ – این ساز به دلیل داشتن گوشیهای چرخدندهای با دقت بسیار بالایی کوک میشود و به آسانی از کوک خارج نمیگردد. در مقابل، در سهتارهای قدیمی به علت استفاده از گوشیهای چوبی، نگهداری کوک ساز کار بسیار سختی بود و همچنین به دلیل قطر بیشتر گوشیها، دقیق کردن کوک دشوار به شمار میرفت.
برای مطالعه بیشتر، به آشنایی با ساز گلوکن اشپیل، بلز ارکستری سری سر بزنید.
برای مطالعه بیشتر، به علینقی وزیری، پدر موسیقی جدید ایران پس از انقلاب مشروطه سری سر بزنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله آشنایی با مفهوم پاساژ در موسیقی مراجعه کنید.
۲ – طراحی این ساز به گونهای است که در هر شرایط آبوهوایی صدای مناسب و باکیفیتی تولید میکند و این یکی از ویژگیهای مثبت آن محسوب میشود. اما در سهتارهای مدل قدیم، به دلیل به کار رفتن مواد طبیعی خام، صدای ساز به شدت تحت تأثیر تغییرات هوا قرار میگرفت.
دیدگاهتان را بنویسید