همانطور که میدانید، رعایت زمان و دقت در اجرای نتهای موسیقی اهمیت زیادی دارد. برای اینکه کسی بتواند در نواختن ساز به مهارت افراد حرفهای برسد، لازم است با اصول و قواعد موسیقی آشنا شود. یکی از این مفاهیم مهم، «میزان» در موسیقی است. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، با معنای میزان در موسیقی بیشتر آشنا خواهید شد.
آشنایی با اصطلاح میزان در موسیقی
در موسیقی، قطعهها از نظر زمان به بخشهای مساوی تقسیم میشوند. به هر یک از این بخشها یک «میزان» میگویند. خط عمودی که این میزانها را از هم جدا میکند نیز «خط میزان» نام دارد. همچنین، هر میزان خود از دو یا سه قسمت کاملاً مساوی تشکیل شده است که به هر کدام از آن قسمتها یک «ضرب» گفته میشود.
تعریف میزان
آشنایی با مفهوم میزان در موسیقی
میزان در موسیقی نشانههایی است که برای مشخص کردن بخشهای زمانی و تعداد ضربها در هر بخش به کار میرود. این نشانهها کمک میکنند تا ریتم و ساختار قطعه به خوبی درک شود. هر بخش توسط یک خط عمودی که روی خطوط حامل کشیده میشود، از بخشهای قبل و بعد خود جدا میگردد. فضای بین هر دو خط عمودی را میزان و خود خطهای عمودی را خط میزان مینامند.
به زبان ساده، میزان فاصلهی زمانی بین دو ضرب قوی در یک قطعه موسیقی است. در نتنویسی، این بخشها با خطهای عمودی نشان داده میشوند که روی خطوط حامل قرار میگیرند و آنها را قطع میکنند. این خطوط عمودی در واقع جایگاه نتها را روی حامل از هم جدا میکنند.
انواع میزان در موسیقی
بسته به ریتم و سرعت یک قطعه موسیقی، آن را در قالبهای مختلفی به نام «میزان» مینویسند. این میزانها معمولاً در چهار گروه اصلی دستهبندی میشوند که شامل موارد زیر است:
۱ – میزانهای ساده
میزانی است که هر بخش آن بتوان به ۲، ۴، ۸ و … تقسیم کرد. به زبان ساده، در میزانهای ساده فقط یک جور واحد زمانی به کار میرود و این واحد فقط به ۲ یا به عددهای زوجِ دو (مثل ۴، ۶، ۸ و …) بخشپذیر است.
در میزانهای ساده، ارزش زمانی هر بخش، یکی از شکلهای معمولی نتها مانند چنگ، سیاه یا سفید است.
برای تبدیل میزانهای ساده به میزان ترکیبی، کافی است جلوی ارزش هر بخش یک نقطه قرار دهیم (مثلاً نت سیاه را به سیاه نقطهدار تغییر دهیم).
۲– میزانهای ترکیبی
میزانی است که هر ضرب آن را بتوان به سه قسمت مساوی تقسیم کرد، یا به عبارتی مضربی از سه باشد. به زبان ساده، میزان ترکیبی در واقع همان میزان سادهای است که هر ضرب آن به جای دو قسمت، به سه قسمت کوچکتر تقسیم شده است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز.
در میزانهای ترکیبی، طول هر ضرب معادل یک نت نقطهدار است؛ مانند نت چنگ نقطهدار، نت سیاه نقطهدار یا نت سفید نقطهدار.
۳- میزان لنگ
هر میزان ترکیبی، مخلوطی از ضربها و جمعهای اعداد ۲ و ۳ است. به بیان دیگر، هر ضرب در آن را نمیتوان به بخشهایی که فقط مضرب ۲ هستند یا فقط مضرب ۳ هستند، تقسیم کرد. برای مثال میزان ۵/۴ (پنج چهارم) ممکن است از ترکیب یک میزان ۳/۴ (سه چهارم) و یک میزان ۲/۴ (دو چهارم) یا برعکس به وجود آمده باشد.
برای نشان دادن جایگاه بخشهای یک میزان ترکیبی، معمولاً با استفاده از یک خط عمودی نقطهچین یا علامت کسر، آنها را از یکدیگر جدا میکنند.
توصیه میکنیم حتماً مقاله موسیقی و تاثیر آن بر ترشح دوپامین در مغز را مطالعه کنید.
۴– میزانهای مختلط
میزانهای ترکیبی از ترکیب میزانهای ساده به وجود میآیند و به دو شکل دیده میشوند:
میزانهای ترکیبی در طول قطعه: در میانه یک قطعه موسیقی، با تغییر کسر میزان یا سایر علامتها، ریتم و تقسیمبندی میزانها تغییر میکند.
میزانهای ترکیبی همزمان: در موسیقی چندصدایی، ممکن است یک یا چند خط ملودیک با تقسیمبندی دوتایی (مثل دو نت برابر در یک ضرب) و خط یا خطوط دیگر با تقسیمبندی سهتایی (مثل سه نت برابر در یک ضرب) همزمان اجرا شوند.
نکته: برای تبدیل یک میزان ساده به میزان ترکیبی، کسر میزان آن را در ۳/۲ ضرب میکنیم.
کسر میزان
کسر میزان در موسیقی، معیاری است که وزن و ریتم یک قطعه را مشخص میکند. این نشانه شبیه یک کسر معمولی نوشته میشود و از دو عدد تشکیل شده که یکی در بالا و دیگری در پایین قرار دارد. به کسر میزان در انگلیسی Time Signature گفته میشود.
توصیه میکنیم حتماً مقاله سوالات رایج در مورد سیم سنتور و زمان تعویض آن را مطالعه کنید.
عدد بالایی کسر میزان، تعداد ضربهایی را که در هر میزان وجود دارد نشان میدهد. برای مثال، عدد ۲ به معنای میزان دوضربی و عدد ۳ به معنای میزان سهضربی است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مرصع خوانی چیست ؟.
عدد پایینی کسر میزان، نوع نتی را که ارزش هر ضرب را تشکیل میدهد مشخص میکند. این عدد نسبت به نت گرد سنجیده میشود. به عنوان نمونه، عدد ۴ در مخرج کسر میزان نشان میدهد که هر ضرب معادل یک نت سیاه (که ارزش آن یکچهارم نت گرد است) در نظر گرفته میشود.
توصیه میکنیم حتماً مقاله بیوگرافی استاد نصرالله زرین پنجه را مطالعه کنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله دانستی های جالب در مورد سیم های سنتور مراجعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید