همانطور که احتمالاً میدانید، موسیقی غربی و موسیقی سنتی ایرانی با هم تفاوتهایی دارند. یکی از اصلیترین تفاوتها در نوع گامها و فاصلههای نتهاست. اگر دوست دارید بیشتر با این تفاوتها آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این نوشته در وبلاگ آنبین با ما همراه بمانید.
مقاله با گام دیاتونیک آشنا شوید منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در عاشیق ها به چه افرادی گفته می شود؟ پیدا کنید.
تفاوت گام ها و فواصل در موسیقی غربی و سنتی
یک از اصلیترین تفاوتهای بین موسیقی ایرانی و موسیقی غربی، به چگونگی تقسیمبندی فاصلههای صوتی یا همان “پرده”ها برمیگردد. جالب است بدانید که در گذشته، موسیقی غربی نیز از فواصل بسیار کوچک موسوم به “ریزپرده” استفاده میکرد. اما با رواج یافتن سیستم “کوک اعتدال مساوی” که موسیقی را به دوازده نت مساوی تقسیم میکند، این ریزپردهها از چرخهٔ استفاده خارج شدند.
در مقابل، در موسیقیهای سنتی مانند موسیقی ایرانی، ترکی، عربی و برخی نقاط دیگر، از فاصلههای کوتاهتر مانند “ربع پرده” نیز استفاده میشود. به کار بردن این فاصلههای کوچک، حس و حال متمایز و ویژهای به این نوع موسیقیها میبخشد. علاوه بر این، با گسترش و شناختهتر شدن گامها و فاصلههای مختلف در موسیقی سنتی، نیاز به ثبت و نوشتن این نواها بیشتر احساس شد و به همین دلیل، نتنویسی نیز رواج بیشتری پیدا کرد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه قانون ۱۰ هزار ساعته نوازندگان چیست ؟.
توصیه میشود به مطالعه مقاله گام فا مینور چیست؟ ادامه دهید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تفاوت موسیقی عرفانی و موسیقی سنتی سر بزنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله بیوگرافی پدر گیتار کلاسیک ایران به شما کمک خواهد کرد.
گام ها
در موسیقی، گام به معنای چیدمان پشتسرهم و منظم نتهاست که از یک نت شروع میشود و تا نت همنام آن در اکتاو بعدی ادامه پیدا میکند. فاصلهٔ هر گام برابر با ۱۲ نیمپرده یا یک اکتاو کامل است. این نتها میتوانند به ترتیب از پایین به بالا یا از بالا به پایین مرتب شوند. در موسیقی غربی، گامها بر اساس نیمپردههای برابر ساخته میشوند و فاصلههای کوچکتر از نیمپرده در این سیستم موسیقیایی معمول نیست.
اگر سوالاتی دارید، مقاله ساز هارپجی چیست؟ به شما کمک خواهد کرد.
تفاوت تک صدایی و چند صدایی در موسیقی های غربی و سنتی
در موسیقی غربی، صداها به دو روش اصلی شکل میگیرند:
**همصدایی**
**چندصدایی**
برای گسترش دانش خود، مقاله با پدر عود ایران آشنا شوید را مطالعه کنید.
در حالت همصدایی، یک صدا نقش ملودی اصلی را دارد و صداهای دیگر به عنوان هارمونی از آن پشتیبانی میکنند. اما در چندصدایی، چندین صدا و ملودی وجود دارند که هم از نظر ریتم و هم از نظر آهنگ، مستقل از یکدیگر حرکت میکنند.
از قرن نهم و دهم میلادی به بعد، با رواج روشهای نتنویسی در غرب، موسیقی به تدریچ چندصدایی شد. پیش از آن، موسیقی در غرب نیز بیشتر به صورت تکصدایی اجرا میشد.
توصیه میکنیم این مطلب ساز کوزه،ساز ساده اما توانمند را حتماً بخوانید.
موسیقی ایرانی اما بر پایهٔ ملودی استوار است. در این موسیقی، بالا و پایینهای ملودیک، تحریرها و شیوهٔ اجرا، معنا و حس ویژهای به قطعات میبخشد.
در اجراهای سنتی و قدیمیتر، نوعی خاص از هارمونی نیز دیده میشود. برای مثال، در نواختن سازهای زهی-زخمهای، یک اصل مهم همواره رعایت میشود: پشتیبانی از صدای اصلی (ملودی) با استفاده از “واخوان”.
واخوان میتواند یک یا چند صدا باشد که همراه ملودی نواخته میشود و معمولاً به صورت پیوسته ادامه پیدا میکند.
در همین سازهای زهی-زخمهای که مثال زدیم، همزمان با نواخته شدن ملودی روی یک سیم، سیم دیگری نیز به صدا درمیآید. این سیم معمولاً با فاصلهٔ چهارم یا پنجم نسبت به سیم اصلی کوک میشود.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب مجید انتظامی آهنگساز فیلم های به یاد ماندنی را بخوانید.
درجه در موسیقی و تفاوت آن در موسیقی های غربی و شرقی
هر نت پشت سر هم که یک گام را میسازد، در دانش موسیقی یک «درجه» نامیده میشود. گام دیاتونیک یکی از رایجترین گامها در موسیقی غرب است. تعداد درجات یک گام میتواند کم یا زیاد باشد. برای نمونه، در گام دو ماژور، از نت دو که درجه اول است آغاز میکنیم و پس از گذر از درجات دوم تا هفتم، به درجه هشتم میرسیم که همان نت دو در اکتاو بعد است. در موسیقی شرق، مانند چین و ژاپن، معمولاً از گامهای پنج درجهای استفاده میشود که در آن فقط چهار درجه بین نت دو تا نت دو بعدی وجود دارد.
موسیقی غربی چه تأثیری بر موسیقی سنتی ایرانی داشته است؟
موسیقی غربی نقش مهمی در دگرگونی موسیقی ایران داشته است. در سده هفتم هجری، با ظهور هنرمندانی مانند قطبالدین شیرازی، موسیقی ایرانی حال و هوای تازهای پیدا کرد. در آن دوران، نتنویسی و سیستم نوشتاری برای ثبت آهنگها وجود نداشت و به همین دلیل، نوازندگان بیشتر به بداههنوازی میپرداختند.
پس از دوره صفویه، بخشی منفعل در موسیقی ایران شکل گرفت که اگر تداوم مییافت، امروز شاهد موسیقی کاملاً متفاوتی بودیم. با نفوذ موسیقی غرب، نگرش موسیقیدانان ایرانی نیز دگرگون شد. برای نمونه، در کتابهای موسیقی مربوط به صد سال پیش، حتی یک قطعه چهارمضراب هم دیده نمیشود که نگاه نویسندهاش به شیوهای مانند نتنویسی امروزی یا روشهای وزیری نزدیک باشد.
در صورت علاقهمندی، مطلب ضرب آهنگ یا ریتم چیست؟ را از دست ندهید.
این تغییر نگرش در آثار استادان موسیقی و نحوه اجرای نوازندگان امروز به خوبی نمایان است. در نهایت، تفاوت میان موسیقی غربی و موسیقی سنتی ایرانی به وضوح احساس میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، فرم در موسیقی به چه معناست؟ را از دست ندهید.
دیدگاهتان را بنویسید