مرتضی نیداوود، یک نوازنده چیرهدست تار و آشنای با ردیفهای موسیقی ایرانی بود که آهنگهای معروف بسیاری از خود به یادگار گذاشته است. شناختهشدهترین اثر او، تصنیف زیبا و فراموشنشدنی «مرغ سحر» است که تا به امروز، بارها توسط خوانندگان مختلف اجرا و بازخوانی شده است. در ادامه این نوشته، با زندگی و آثار این هنرمند بزرگ ایرانی بیشتر آشنا میشویم.
برای مطالعه بیشتر، به تحریر در موسیقی به چه معناست؟ سری سر بزنید.
مرتضی نیداوود، نوازنده تار و ردیف دان یرانی
مرتضی نیداوود در سال ۱۲۷۹ در تهران متولد شد. او استعداد خارقالعادهای در ساختن آهنگ داشت. توانایی او در موسیقی از همان سنین کم مشخص بود. پدرش، «بالا خان»، که خودش اهل موسیقی بود و با نواختن تار و تنبک آشنا داشت، او را نزد آقا حسینقلی، استاد بزرگ تار، فرستاد تا آموزش ببیند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً سبک اکاپلا ، صدا سازی با دهان را بخوانید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آشنایی با ساز داربوکا، تنبک خارجی را بخوانید.
مرتضی خان به مدت دو سال شاگرد آقا حسینقلی و سه سال شاگرد درویش خان، که از بهترین شاگردان او بود، شد. او ردیفهای موسیقی و نوازندگی تار را نزد آنها فراگرفت و توانست از دست درویش خان نشان «تبرزین طلایی» را بگیرد. این نشان فقط به شاگردان بسیار talented داده میشد.
نیداوود در سن بیست سالگی یک کلاس آموزشی برای تدریس تار و ردیف موسیقی ایرانی راهاندازی کرد. پس از مرگ ناگهانی استادش، درویش خان، او مسئولیت آموزش شاگردانی که نزد استادش درس میخواندند را نیز بر عهده گرفت.
همکاری با قمرالملوک وزیری
آشنایی او با قمرالملوک وزیری باعث شد یکی از بزرگترین استعدادهای موسیقی آوازی ایران شناخته شود. پس از این آشنایی، این دو با هم همکاری کردند و قمر با آموزشهایی که از او گرفت، توانست بسیاری از ترانههای معروفش را بخواند. بیشتر آوازها و تصنیفهای قمر از سال ۱۳۰۳ به بعد، با نوازندگی تار مرتضیخان نیداوود همراه بود.
یکی از مشهورترین تصنیفهایی که ساخته شد، تصنیف «مرغ سحر» بود که روی شعری از مرحوم بهار ساخته شد. این تصنیف را اولین بار قمرالملوک وزیری خواند و پس از او، خوانندگان زیادی مانند ملوک ضرابی، نادر گلچین، فرهاد و محمدرضا شجریان نیز آن را دوباره اجرا کردند.
برای گسترش دانش خود، مقاله ساز پن فلوت ،سازدهنی سرخپوستان را مطالعه کنید.
همکاری با رادیو
نی داوود پس از راهاندازی رادیو، به همراه هنرمندانی مانند رضا محجوبی، علیاکبر شهنازی، حبیب سماعی، ابوالحسن صبا و موسی معروفی، همکاری خود را با این سازمان آغاز کرد. او برای خوانندگان سرشناسی چون قمرالملوک وزیری، ملوک ضرابی، روحانگیز، ادیب خوانساری، جواد بدیعزاده و غلامحسین بنان، قطعاتی ساخته یا با صدای آنان تار نواخته است.
فعالیت های هنری
این هنرمند در سال ۱۳۴۸ حدود ۳۰۰ گوشه از ردیفهای موسیقی ایرانی را اجرا و ضبط کرد که به دلایلی نامشخص، این آثار تا به امروز منتشر نشدهاند. او پس از انقلاب هم به کار موسیقی خود ادامه داد، هرچند که محدودتر بود. در همین دوره، قطعهی “پیشدرآمد اصفهان” را به روشی تازه برای ارکستر بزرگ بازنویسی کرد که بعدها به عنوان موسیقی اصلی سریال هزار دستان شناخته شد.
از کارهای برجستهی نیداود میتوان به آهنگهای “شاه من، ماه من”، “مرغ حق” و “آتش دل” اشاره کرد. تصنیف “آتش دل” را استاد جلال تاج اصفهانی خواند و سالها بعد نیز علیرضا افتخاری دوباره آن را اجرا کرد.
تازهترین خبر این که برخی از کارهای ردیفنوازی نیداود، به تازگی توسط مؤسسهٔ ماهور منتشر شده است.
مهاجرت
مرتضی نی داوود، برای مدت طولانی یک فروشگاه لوازم برق در خیابان فردوسی تهران داشت. اما بعداً تصمیم گرفت که به کشور دیگری برود. او در سال ۱۳۵۹ ایران را ترک کرد و به آمریکا نقل مکان کرد.
وفات
داود نوری در دومین روز از مردادماه سال ۱۳۶۹، در سن نود سالگی دار فانی را وداع گفت.
روحش شاد و یادش گرامی باد.
برای گسترش دانش خود، مقاله دوتار ،سازی با فقط دو تار را مطالعه کنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله شمشال مادر سازهای بادی مراجعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید