یکی از سازهای ساده و در عین حال جذاب، ساز کوزه است. این ساز با وجود ساختار ساده و قطعات محدود، ممکن است در نگاه اول معمولی به نظر برسد، اما قابلیتهای منحصر به فردی دارد که آن را به سازی پرقدرت تبدیل کرده است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، با ساز کوزه، سازی ساده اما توانمند، بیشتر آشنا خواهید شد.
ساز کوزه چیست؟
کوزه یا اودو یک ساز ضربی است که معمولاً از جنس سفال یا سرامیک درست میشود. این ساز از ساز سنتی آفریقایی به نام اودو الهام گرفته که ریشه در کشور نیجریه دارد.
کوزه یک ساز خودصدا است و بیشتر با ضربههای مستقیم انگشتان دست به صدا درمیآید. این ساز را با شکلهای مختلف و روشهای نواختن متفاوت، میتوان در مناطق جنوب و جنوب شرق ایران مشاهده کرد.
ساز کوزه، سازی ساده اما پرظرفیت و تاثیرگذار است.
در این مقاله چگونه از تکرار آهنگ در ذهنمان جلوگیری کنیم؟ اطلاعات مفیدی آمده است.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره مفهوم آواز ابوعطا در موسیقی بیابید.
صدادهی و تواناییهای بسیار بالا
برخلاف آنچه ممکن است به نظر برسد، کوزه با وجود ساختار سادهاش، قابلیتهای صوتی بسیار گستردهای دارد و میتواند قطعات و ریتمهای گوناگونی را اجرا کند. نمونههای دیگری از این ساز در فرهنگ آفریقا، به ویژه در کشور نیجریه، وجود دارد که با نام اودو شناخته میشود.
اودو در زبان محلی به معنای ظرف سفالی است و مانند کوزه ایرانی در گذشته، بیشتر کاربرد غیرموسیقایی داشته و به تدریج در مراسم و آیینهای موسیقایی جای گرفته است.
این ساز که در فرهنگ آفریقایی از اهمیت معنوی و آیینی نیز برخوردار است، شکل ظاهری آن کمی با نمونه ایرانی تفاوت دارد و معمولاً یک سوراخ در کناره بدنه آن دیده میشود.
امروزه اودوهایی که روی آنها پوست کشیده شده نیز ساخته میشوند و استفاده از آنها در موسیقی بسیار رواج دارد. نوع دیگری از کوزه با نام گاتام در جنوب هند وجود دارد.
گاتام که سازی قدیمی در هند محسوب میشود، از اودو بزرگتر است و معمولاً بدون پوست یا سوراخ در بدنه میباشد. این ساز تکنیکهای اجرایی ظریف و زیبایی دارد که رنگ صوتی آن را متمایز میکند. سازهای دیگری نیز از این خانواده با نامهای مختلف وجود دارند، اما به طور کلی این سه نوع کوزه بیشتر شناخته شده و مورد توجه قرار گرفتهاند.
از نوازندگان سرشناس این ساز میتوان به استاد فربد یدالهی و استاد بهنام سامانی اشاره کرد.
تاریخچه ساز کوبه ای کوزه
سابقه ساز کوبهای کوزه نشان میدهد که این ساز با ضربه زدن مستقیم نواخته میشود، اما روش نواختن آن در مناطق مختلف ایران فرق دارد. مثلاً در استانهایی مثل کرمان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان، هر کدام شیوه مخصوص به خود را دارند. در هرمزگان به این ساز «جله» میگویند.
برای مطالعه بیشتر، به ترانه مادر من در فیلم خواهران غریب از که بود؟ سری سر بزنید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در جایگاه مهم موسیقی در دوران هخامنشیان پیدا کنید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً کدام انیمیشن ها بهترین موسیقی متن را داشته اند؟ را بخوانید.
علاوه بر این، کوزههای هرمزگان و سیستان و بلوچستان محبوبیت بیشتری پیدا کردند و نحوه نواختن آنها نیز با هم تفاوت دارد. جنس خاک، روش ساخت و پخت کوزه در سیستان متفاوت است و هنگام نواختن، معمولاً آن را کنار یک سینی قرار میدهند و مینوازند.
با وجود توانایی ساز کوزه در تولید صداهای گوناگون و قابلیت استفاده در قطعات و ریتمهای مختلف، این ساز چندان میان مردم شناخته شده نیست. آهنگسازان بیشتر از آن به عنوان یک ساز تأثیرگذار و کمکی استفاده میکنند و معمولاً به عنوان یک ساز مستقل به حساب نمیآید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه پدر پیانوی ایران کیست ؟.
دیدگاهتان را بنویسید