تار و سهتار از جمله سازهای زهی هستند که با مضراب نواخته میشوند. همانند دیگر سازها، این دو نیز روشها و فنون ویژهای برای نواختن دارند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، به بررسی شیوههای مختلف استفاده از مضراب در تار و سهتار میپردازیم. اگر به این سازها علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله مصاحبه آموزشگاه الهام با فرهاد بادپا،مدرس دف،تنبک و … به شما کمک خواهد کرد.
توصیه میکنیم حتماً مقاله آشنایی با ساز حلزونی هورن را مطالعه کنید.
تار و سه تار
سازهای تار و سهتار در گروه سازهای زهی و با مضراب جای میگیرند. این سازها دارای سیم هستند و صدای آنها با ضربهزدن به سیمها توسط وسیلهای به نام «مضراب» تولید میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً بهترین کلاس آواز در شرق تهران را بخوانید.
البته نواختن سهتار با ناخن انگشت اشاره نیز امکانپذیر است؛ اما برخی از نوازندگان و هنرجویان به دلایل مختلف تمایلی به استفاده از ناخن ندارند و ترجیح میدهند از مضراب برای نواختن این ساز استفاده کنند.
مهم ترین تکنیک های نواختن تار و سه تار
به طور کلی، روشهای مضرابزنی در تار و سهتار را میتوان به دو دستهٔ اصلی تقسیم کرد: تکنیکهای مربوط به دست راست و تکنیکهای مربوط به دست چپ.
جالب است بدانید که همهٔ این روشها در هر دو ساز مشترک هستند و تنها تفاوت اصلی در نوع مضرابزدن با دست راست و چپ است.
بعضی از نوازندگان تار و سهتار به جای واژهٔ «تکنیک»، از کلمهٔ «زینت» برای نامیدن این مهارتها استفاده میکنند.
علت این نامگذاری این است که با اجرای درست این اصول، صدای ساز جذابتر و گیراتر میشود و میتوان آن را همچون آرایشی برای صدا در نظر گرفت.
مضراب ریز
به نواختن پشت سر هم و سریع مضرابهای راست و چپ، مضراب ریز گفته میشود. سرعت اجرای این روش، به میزان مهارت نوازنده بستگی دارد.
هر چقدر که بتوانید این نتها را سریعتر بنوازید، صدای آن زیباتر و جذابتر خواهد شد. برای اینکه این تکنیک را بهتر یاد بگیرید و تمرکز و توانایی خود را افزایش دهید، سعی کنید روزی حداقل ده دقیقه آن را تمرین کنید. میتوانید در ابتدا با سرعت کم شروع کنید و سپس به تدریج سرعت خود را بیشتر کنید.
مضراب راست و چپ:
در ساز سهتار، وقتی مضراب راست را میزنیم، حرکت از پایین به سمت بالا انجام میشود. اما در تار (ساز تار)، این حرکت برعکس است و مضراب از بالا به پایین فرود میآید. همین قاعده برای مضراب چپ نیز برقرار است: در سهتار، مضراب چپ از بالا به پایین اجرا میشود، در حالی که در تار، مضراب چپ از پایین به بالا زده میشود. به بیان سادهتر، مضراب چپ در سهتار در واقع حرکت برگشتی مضراب راست است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تاریخچه تکامل ساز هورن را بخوانید.
مضراب چپ ریز
برای انجام روش چپ ریز، ابتدا باید یک ضربه با دست چپ بزنید. سپس بهاندازهٔ کمتر از یک ثانیه مکث کنید و بعد نواختن ریز را آغاز نمایید. یادتان باشد که ریز را حتماً با دست راست شروع کنید.
مضراب تک ریز
تکنیک تکریز در واقع همان روش مضراب راستریز است که به اسم تکریز شناخته میشود. برای انجام این تکنیک، ابتدا یک مضراب راست میزنید، سپس پس از یک وقفهٔ کوتاه، مضراب ریز را اجرا میکنید. توجه داشته باشید که برخلاف مضراب چپریز، اینبار باید ریزش را با مضراب چپ آغاز کنید.
مضراب دراب
تکنیک دراب به معنی اجرای پشت سر هم سه ضربه به صورت «راست-چپ-راست» است. این روش را میتوان روی یک، دو یا سه نت مختلف به کار برد. سرعت نواختن این تکنیک معمولاً برابر با سرعت نتهای سهلاچنگ است. اگر بخواهیم دقیقتر به موضوع نگاه کنیم، دو ضربه اول با سرعت سهلاچنگ و ضربه آخر با سرعت دولاچنگ اجرا میشود.
مقاله داستان جالب خلق تنصیف سپیده منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
مضراب دراب چپ
دراب چپ از یک ضربهٔ تکی و یک حرکت راست اضافه تشکیل شده است. به این شکل که اول با دست راست یک ضربه میزنید و بلافاصله بعد از آن، چهار ضربه پشت سر هم به صورت «چپ، راست، چپ، راست» اجرا میکنید. این الگو در نتنویسی با علامت دراب برعکس نشان داده میشود.
مضراب دراب کنده
دراب کنده به دو روش مختلف نواخته میشود. در روش اول، نوازنده بعد از اجرای دراب، بدون وقفه تکنیک کِندن را انجام میدهد. در روش دوم نیز میتواند هر دو تکنیک را با هم و همزمان اجرا کند.
مضراب دراب کمان
برای یادگیری پیشرفته، به رابطه تغذیه و صداسازی مراجعه کنید.
این تکنیک ترکیبی از دو تکنیک درّاب و کمان است. روش اجرای آن به این شکل است که در انتهای مضراب راستِ درّاب، تکنیک کمان را اضافه میکنید. تکنیک «درّاب کمان» هم روی نتهای قبل و هم روی نتهای بعد قابل اجرا است.
مضراب تریل
این روش که با نام ریز اشاره نیز شناخته میشود، معمولاً با علامت «tr» نشان داده میشود. وقتی این علامت کنار یک نت قرار میگیرد، شما باید به اندازهی ارزش زمانیِ همان نت، با پشت سر هم زدنِ مضرابهای راست و چپ، به نتِ بعدی بروید. معمولاً پایانِ این تکنیک با مضراب چپ انجام میشود.
مضراب شلال
مضراب شلال به صورت پشت سر هم و پیوسته با ترتیب «راست- چپ- راست- چپ» نواخته میشود. ضربه آخر که نقش پایاندهنده را دارد، باید محکمتر و با قدرت بیشتری اجرا شود. مضراب شلال در واقع یک مضراب چهارتایی است که میتوان آن را روی چهار نت مختلف زد، اما در بیشتر موارد روی دو نت اجرا میشود.
تکنیک اشاره:
تکنیک اشاره، نوعی اجراست که در آن یک نت، بدون ضربه زدنِ مضراب به صدا درمیآید. به این شکل که شما ابتدا با مضراب، نتی را مینوازید و سپس، بدون مضراب زدن دوباره، از باقیماندهٔ صدای همان نت (طنین آن) برای به صدا درآوردن نت بعدی استفاده میکنید.
این روش فقط به نتهای بلافاصله قبل و بعد محدود نمیشود. گاهی میتوان این کار را برای چند نتِ متوالی نیز انجام داد که این موضوع به قطعهای که در حال نواختن آن هستید، بستگی دارد. جزئیات دقیق چگونگی اجرای این تکنیک، معمولاً در نتنگاری قطعه برای شما مشخص شده است.
دیدگاهتان را بنویسید