هر قطعه موسیقی از بخشهای گوناگونی ساخته شده و هر بخش ارزش و جایگاه خود را دارد. پیشدرآمد نیز یکی از بخشهای مهم در موسیقی ایرانی به شمار میرود، اما چه کسی این بخش را به اجراها افزود؟ برپایه منابع تاریخی، درویشخان را به عنوان کسی میشناسند که شکل امروزی پیشدرآمد را ابداع کرد. در این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با درویشخان آشنا شوید.
درویش خان سرچشمه فرم امروزی پیش درآمد
درویشخان که نام اصلی او غلامحسین درویش بود، در سال ۱۲۵۱ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. او از استادان بزرگ و سرشناس موسیقی ایرانی در سالهای پایانی دوره قاجار به شمار میرود و نوآوریها و سبک خاص او تأثیر زیادی بر موسیقی آن زمان گذاشت.
آثار معروفی مانند تصنیف بهار دلکش، تصنیف ز من نگارم و چند قطعه رنگ و پیش از او به یادگار مانده است. درویشخان رهبری ارکستر کنسرتهای انجمن اخوت را نیز بر عهده داشت که با پشتیبانی صفاعلی ظهیرالدوله برگزار میشد. بسیاری او را از پایهگذاران و توسعهدهندگان فرم پیشدرآمد در موسیقی ایرانی میدانند.
پیش درآمد به زبان ساده
همانطور که میدانید، پیشدرآمد قطعهای است که در آغاز یک سمفونی نواخته میشود. در موسیقی ایرانی نیز پیشدرآمد فرمی ریتمیک است که پیش از شروع دستگاه یا آواز اصلی اجرا میگردد و به همین دلیل نام “پیشدرآمد” به خود گرفته است. این قطعه معمولاً به عنوان اولین بخش یک اجرای موسیقی، در شروع برنامه ارائه میشود.
ابداع فرم پیشدرآمد
برای نخستین بار، رکنالدین مختاری در انجمن زمزمه پیشنهاد کرد که قطعهای ریتمیک پیش از آغاز اصلی کنسرت اجرا شود. به تدریج، موسیقیدانان نامداری مانند درویشخان احساس کردند که به قالبهای مشخص و از پیش تعریفشدهای برای پیشدرآمد نیاز است. آنها برای رفع این نیاز، چندین گونه پیشدرآمد در دستگاههای گوناگون موسیقی ایرانی پدید آوردند.
اگر سوالاتی دارید، مقاله آشنایی با اصطلاح تحول مقام به دستگاه به شما کمک خواهد کرد.
توصیه میکنیم این مطلب بیوگرافی احمد ابراهیمی ،ردیفدان و مدرس آواز را حتماً بخوانید.
اگرچه واژهٔ پیشدرآمد از زمانهای پیش از میرزا عبدالله و آقا حسینقلی استفاده میشده و فرمهای مشابه آن در نوشتههای موسیقی قدیم مانند آثار فارابی و ابن زیله نیز دیده میشود، اما تا پایان دوره قاجار این فرم رایج نبود و برنامههای موسیقی معمولاً با تکنوازیهای مختلف آغاز میشد.
اختراع پیشدرآمد به شکل امروزی آن را به رکنالدین مختاری و درویشخان نسبت میدهند. رکنالدین خان پس از تشکیل انجمن اخوت و همهگیر شدن کنسرتهای موسیقی سنتی، قطعهای گروهی را برای اجرا در آغاز کنسرت معرفی کرد که نام آن را پیشدرآمد گذاشتند.
پیش از درویشخان، پیشدرآمد قطعهای کوتاه بود که فراتر از بخش درآمد نمیرفت. درویشخان این فرم را گسترش داد و آن را در تمام گوشههای آواز پرورش داد و به این ترتیب، آن را به یک قطعه مستقل و کامل تبدیل کرد.
اهمیت پیش درآمد
یکی از دلایل مهم پیشدرآمد این است که برخلاف دیگر قالبهای معمول موسیقی سنتی ایران، که در آنها موسیقی بیشتر نقش همراهیکننده با خواننده یا رقصندگان را دارد، پیشدرآمد به طور ویژه بر نوازندگان تمرکز دارد.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره پیتر سلیمانی پور را بیشتر بشناسید بیابید.
پیشدرآمد همیشه پیش از درآمد دستگاه یا آواز اجرا نمیشود و گاهی پیش از اجرای گوشههای دیگر نیز یک پیشدرآمد ویژه برای آن گوشه نواخته میشود.
علاوه بر پیشدرآمدهای زیادی که توسط درویشخان و رکنالدین خان ساخته شدهاند، از دیگر کارهای شناختهشده در این قالب میتوان به پیشدرآمد اصفهان از مرتضی نیداوود و پیشدرآمد اصفهان از رضا محجوبی اشاره کرد که هر کدام الهامبخش موسیقی تیتراژ سریالهای تلویزیونی هزار دستان و کیف انگلیسی بودهاند.
وفات
با توجه به این توضیحات، میتوان درویشخان را کسی دانست که پیشدرآمد را به شکل امروزیاش ابداع کرد. او در دوم آذر ماه سال ۱۳۰۵ در تهران از دنیا رفت.
روحش شاد و یادش گرامی.
دیدگاهتان را بنویسید