ایران سرزمین بزرگان و هنرمندان نامآوری است که هر یک گوهری درخشان در تاریخ پرافتخار این سرزمین به شمار میآیند. در این میان، بانوان هنرمند نیز جایگاهی والا و بیهمتا دارند. یکی از این چهرههای ماندگار، قمرالملوک وزیری است. در ادامه، با زندگی و آثار این هنرمند بینظیر ایران زمین بیشتر آشنا خواهیم شد.
بیوگرافی قمرالملوک وزیری
قمرالملوک وزیری که نام اصلیاش قمرخانم سید حسینخان بود، در سال ۱۲۸۴ در شهر تاکستان به دنیا آمد.
او قبل از دو سالگی، هم پدر و هم مادرش را از دست داد. پس از آن، مادربزرگش که در جمع بانوان دربار مراسم روضهخوانی برگزار میکرد، سرپرستی او را بر عهده گرفت. قمرخانم در کودکی همراه مادربزرگ به مراسم عزاداری میرفت و با شور و اشتیاق کودکانه و صدای دلنشین خود، فضای مجلس را چنان میکرد که گویی یک اجرای موسیقی است.
آغاز فعالیت حرفه ای
در دوران جوانی، در یک مهمانی، یکی از ثروتمندان تهران به نام آقای بحرینی صدای او را شنید و او را به مرتضی نیداود، نوازنده سرشناس تار معرفی کرد.
او به مدت سه سال نزد مرتضی نیداود ردیفهای موسیقی ایرانی را فراگرفت و در سن نوزده سالگی در هتل گراند تهران به اجرای کنسرت پرداخت. این اولین باری بود که یک زن، آن هم بدون حجاب، در ایران کنسرت میداد. او در آن برنامه، ترانه “مرغ سحر” را که ساخته نیداود و شعرش از ملکالشعرای بهار بود اجرا کرد و برای آواز ماهور نیز شعری از ایرج میرزا را انتخاب نمود.
از آنجا که تمایلی به سفر به هند یا اروپا نداشت، شرکتهای ضبط موسیقی از انگلیس و آلمان نمایندگانی به تهران فرستادند تا صدای او را روی صفحههای گرامافون ضبط کنند.
اجرای ترانه های سیاسی و اجتماعی
قمرالملوک وزیری نخستین خواننده زنی بود که ترانههای مرتبط با مسائل جامعه و سیاست را برای برنامههای زنده و ضبط انتخاب کرد. او برنامههای خیریه برگزار میکرد و درآمد حاصل از بیشتر اجراهایش را صرف زندگی دوازده فرزندی که به سرپرستی گرفته بود و نیز چندین مرکز نگهداری از کودکان مینمود.
داریوش پیرنیاکان در روزنامه اعتماد درباره قمرالملوک وزیری نوشته است: «اگرچه در گذشته خوانندگان زن بزرگی مانند ایرانالدوله، روحانگیز، ملوک ضرابی و … داشتیم، اما واقعیت این است که هیچیک از نظر کیفیت صدا و اجرا نتوانستند به جایگاه هنری قمر برسند. صدای او از هر جهت بینقص است. بیان شعر، گزینش اشعار و تحریرهایش همه دقیق و به موقع است. تغییرهای ملودیکی که روی نتهای گوناگون انجام میدهد بسیار سنجیده است و در کل صدایی کامل و گسترده دارد؛ یعنی هم محدوده صدای بم، هم محدوده میانه و هم محدوده زیر را به خوبی اجرا میکند.»
مقاله سیتار از سازهای زهی زخمهای موسیقی هندی منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
استاد غلامحسین بنان نیز درباره قمر گفته بود: قمرالملوک ام کلثوم ایران است.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آشنایی با دیوان،ساز کردی را بخوانید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب آخرین سازی که در ارکستر سمفونی مورد استفاده قرار گرفت را بخوانید.
وفات
قمرالملوک وزیری در چهاردهم مردادماه سال هزار و سیصد و سی و هشت، پس از یک سکته مغزی دار فانی را وداع گفت. پیکر او را در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپردند.
دیدگاهتان را بنویسید