عبدالله خان دوامی یکی از هنرمندان بزرگ و استادان موسیقی سنتی ایران بود. از او چند نوار آموزشی به جا مانده که برای آموزش هنرجویان ضبط شدهاند. ردیف آوازی، نتها و تصنیفهای قدیمی که او اجرا کرده، توسط فرامرز پایور جمعآوری و منتشر شده است. همچنین مجموعهای از نوارهای ردیف آوازی او نیز به صورت آلبوم در دسترس قرار گرفته است. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با زندگی و آثار این استاد برجسته آشنا خواهید شد.
زندگینامه عبدالله دوامی
عبدالله دوامی در سال ۱۲۷۰ خورشیدی در روستای طاد، از بخشهای شهرستان تفرش، به دنیا آمد. پدرش، ابوالقاسمخان دوامی، از زمینداران کوچک آن ناحیه بود. هنگامی که عبدالله هشت ساله شد، خانوادهاش به تهران نقل مکان کردند. او در سالهای نوجوانی به خدمت علیخان نایبالسلطنه درآمد و نزد او ردیف آوازی راستپنجگاه را آموخت. پس از آن، از محضر استادان بزرگی مانند میرزا عبدالله، آقا حسینقلی، درویشخان و حسینخان اسماعیلزاده نیز بهره برد و دانش موسیقی خود را گسترش داد.
در همان دوران، مدرسهای شبانه برای آموزش موسیقی زیر نظر رکنالدینخان مختاری بنیان نهاده شد. از عبدالله دوامی، ابوالحسن صبا و علیاکبرخان شهنازی (فرزند میرزا حسینقلی) دعوت شد تا در این مدرسه و در سه سطح ابتدایی، متوسطه و عالی به تدریس بپردازند.
ضبط موسیقی عبدالله دوامی
عبدالله دوامی به همراه چند تن از هنرمندان برجسته آن زمان، از جمله ابوالحسن اقبالآذر، درویش خان، سید حسین طاهرزاده و باقرخان رامشگر، در سال ۱۲۹۳ به شهر تفلیس رفتند تا قطعاتی از موسیقی سنتی ایران را روی صفحههای گرامافون ضبط کنند. اما متأسفانه به دلیل آغاز جنگ جهانی اول، تعداد بسیار کمی از این صفحهها به دست مردم ایران رسید.
عبدالله دوامی از سال ۱۳۰۵، پس از برگزاری آخرین کنسرت عمومی خود به یاد درویشخان، دیگر در هیچ برنامهی هنری برای عموم شرکت نکرد. با این حال، او در کنار شغل اداریاش، به آموزش هنرجویان مشتاق ادامه داد و ردیفهای آوازی و ترانههای ریتمیک قدیمی را به آنان یاد میداد.
آثار دوامی
از دوامی به عنوان گنجینهای ارزشمند از نغمههای آوازی و سازی و قطعات اصیل و کهن یاد میشود. او تمام عمرش هر چه میدانست، با سخاوت و بیچشمداشت به هنرجویان جوان آموزش داد.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در آشنایی با تاریخچه موسیقی هرمزگان پیدا کنید.
کتابی از او شامل بیش از ۱۸۶ تصنیف قدیمی، با نتنویسی و آوانگاری فرامرز پایور، منتشر شده است. همچنین، پایور ردیف آوازی او را نیز به خط نت درآورد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آشنایی با اصطلاح مایه در موسیقی ادامه دهید.
از دوامی صفحات گرامافون به همراه هنرمندانی مانند درویش خان، سیّد حسین طاهرزاده، ابوالحسن اقبال آذر و باقر خان رامشگر به جا مانده است. علاوه بر این، نوارهای آموزشیِ خصوصی برای شاگردان مختلف و نیز پنجاه تصنیف از عارف قزوینی که با همکاری ابراهیم منصوری ضبط شده، از او به یادگار مانده است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله تعریف ارکستراسیون یا سازآرایی مراجعه کنید.
در میان آثار باقیمانده از این استاد، فعالیتهای آموزشی او بسیار چشمگیر است؛ اما برجستهترین اثرش، مجموعهای است از ردیف آوازی و تصنیفهای قدیمی که با تلاش فرامرز پایور نتنویسی و چاپ شده است.
شاگردان دوامی
ابوالحسن صبا تا آخرین روزهای زندگیاش با پشتکار و عشق به آموزش موسیقی مشغول بود. او در هنرستان آزاد موسیقی ملی، مکتب صبا و همچنین در خانه خود به شاگردانش درس میداد.
نامهایی مانند فرامرز پایور، محمود کریمی، محمدرضا شجریان، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، شهرام ناظری و سیما بینا، تنها نمونههایی از شاگردان پرتعداد او هستند.
عبدالله دوامی با حفظ و نگهداری ردیفهای آوازی ایران و آموزش آن به نسل جدید، مانع از بین رفتن این گنجینه ارزشمند شد. بزرگترین تلاش او این بود که این میراث فرهنگی را به شکلی صحیح و کامل به آیندگان منتقل کند.
ویژگیهای آوازی عبدالله دوامی
استاد عبدالله خان دوامی در هنر آواز ویژگیهای منحصربهفردی داشت. از جمله این ویژگیها میتوان به تحریرهایی سریع و قوی، استفاده از غلتهای ظریف، تأکیدهای دقیق روی نتها، و اجرای گوشههایی با ملودیهای بسیار زیبا اشاره کرد. همچنین، او در آمیختن بخشسازی و آواز به شکلی هماهنگ و یکپارچه، مهارت فوقالعادهای داشت.
عبدالله دوامی در زمستان سال ۱۳۵۹، هنگامی که از خانه خارج شده بود، کلید آپارتمان را همراه خود نبرد. برای اینکه مجبور نباشد پشت در بماند، در سن نزدیک به ۹۰ سالگی، سعی کرد از پنجره وارد خانه شود. اما در یک لحظه بیاحتیاطی، به زمین افتاد.
در این اتفاق، لگن او شکست و در بیمارستان بستری شد. به دلیل مشکل فراموشی، داروهای مسکنی که پزشک تجویز کرده بود را بیش از اندازه مصرف کرد و دچار مسمومیت دارویی شد. در پایان، استاد عبدالله دوامی در شب بیستم دی ماه ۱۳۵۹، در بیمارستان چشم از جهان فروبست.
دیدگاهتان را بنویسید