سازهای کوبهای با ضربه زدن، تکان دادن یا مالش دادن به صدا درمیآیند و نقش اصلی آنها معمولاً ایجاد ریتم در موسیقی است. در موسیقی اصیل ایرانی هم انواع زیادی از این سازها وجود دارد که بسیار محبوب هستند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، قصد داریم شما را با سازهای کوبهای ایرانی آشنا کنیم.
محبوبترین سازهای کوبه ای ایرانی کدامند؟
۱. دف
دف یکی از سازهای کوبهای بسیار پرطرفدار در ایران است. این ساز شبیه یک حلقه چوبی بزرگ است که دورتادور آن، حلقههای فلزی کوچکی نصب شدهاند. روی این حلقه نیز پوستهای از جنس چرم، پلاستیک یا پوست حیوانات کشیده میشود. قدمت دف به دوران ایران باستان بازمیگردد و نمونههای چهارگوش آن در تمدن ایلام، در سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد مورد استفاده قرار میگرفت. جالب است که این نوع دف چهارگوش، هنوز هم در بعضی از کشورهای عربی نواخته میشود.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه دانستی های جالب در مورد سیم های سنتور.
۲. تمبک
تمبک که گاهی به آن تنبک، دمبک، دندونک یا ضرب هم میگویند، یک ساز کوبهای قدیمی است که شکلی شبیه به جام دارد.
بدنهٔ این ساز معمولاً از چوب ساخته میشود و روی آن را با پوست حیواناتی مانند گوسفند، گاو، بز یا شتر میپوشانند.
قدمت تمبک به دوران پیش از اسلام بازمیگردد و در گذشته با نام پهلوی “دمبلک” شناخته میشده است.
۳. دهل
دهل یک ساز کوبهای دیگر از موسیقی ایرانی است که بیشتر در مناطق سیستان و خراسان دیده میشود. این ساز شبیه یک استوانه است که بدنهای از جنس چوب یا فلز دارد. روی هر دو سر آن پوستهای از پوست گاو یا گاومیش قرار گرفته است. نوازنده معمولاً دهل را با یک بند بلند از گردن خود آویزان میکند و آن را با چوب یا با دست مینوازد. درباره پیشینه این ساز نظریههای گوناگونی وجود دارد؛ اما به نظر میرسد که خاستگاه اصلی آن سیستان بوده و پس از آن به جنوب خراسان، هرمزگان و دیگر نواحی خشک و کویری ایران راه یافته است.
۴. دمام
دمام یکی از طبلهای سنتی ایران است که بیشتر در مناطق جنوبی کشور مانند بوشهر، دیلم، ریگ، گناوه و آبادان استفاده میشود. این ساز شبیه یک نوار استوانهای است و روی آن با پوست بز پوشیده شده است. نواختن دمام معمولاً با دست یا با چوبی از جنس برگ نخل انجام میگیرد. از این ساز بهطور گسترده در آیینهای محلی جنوب ایران و نیز در مراسم سوگواری مانند محرم استفاده میشود.
مقاله مرصع خوانی چیست ؟ حاوی اطلاعات جامعی است.
۵. نقاره
نقاره در واقع یک جفت طبل است که اندازههای متفاوتی دارند. یکی از آنها کوچکتر و دیگری بزرگتر است. طبل کوچک صدایی نازک و تیز دارد، در حالی که طبل بزرگ صدای کلفت و بمی تولید میکند. بدنه این طبلها معمولاً از جنس مس یا سفال ساخته میشود و روی آن را با پوست گاو یا گوسفند میپوشانند. این ساز معمولاً روی یک پایه ثابت میشود و با دو چوب باریک نواخته میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، سوالات رایج در مورد سیم سنتور و زمان تعویض آن را از دست ندهید.
نقاره از سدههای نهم و دهم مورد استفاده قرار میگرفت و هم در موقعیتهای جنگی و هم در مراسم شاد و صلحآمیز کاربرد داشت. در میدان جنگ، نقاره را بر پشت شتر نصب میکردند و نوازنده سوار بر شتر با نواختن آن، هیجان و شجاعت را در دل جنگجویان برمیانگیخت. در زمانهای آرام و در جشنها نیز نوازندگان، نقاره را یا به گردن میآویختند یا روی پایه مخصوص میگذاشتند و آن را مینواختند.
دیدگاهتان را بنویسید