در زندگی همه ما مواقعی پیش میآید که شرایط به طور کامل تحت کنترل ما نیست. این وضعیت را به خوبی میتوان با ضربالمثل “گهی پشت به زین و گهی زین به پشت” نشان داد. این مثل قدیمی بیانگر این حقیقت است که زندگی همیشه ثابت نیست و گاه ما بر اوضاع مسلطیم و گاه شرایط بر ما چیره میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً ارتباط ضرب المثل یک کلاغ و چهل کلاغ با موضوع امانت داری را بخوانید.
**داستان این ضربالمثل:**
روزی روستایی زحمتکشی اسبی داشت که برای کارهای روزمره به آن وابسته بود. این اسب گاهی بسیار مطیع و مفید بود و در انجام کارها به صاحبش کمک میکرد. اما در روزهای دیگر، چنان رفتار ناآرامی داشت که گویی اصلاً مالک خود را نمیشناسد و کنترل آن غیرممکن به نظر میرسید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله معنی ضرب المثل ” هشتش گرو نهش است “ را مطالعه کنید.
یک روز که مرد روستایی میخواست به شهر برود، اسب به طور عادی آرام بود و زین را بر پشتش گذاشت. اما در راه، ناگهان اسب شروع به لگد پرانی کرد و بیقراری نمود. آنقدر تکان خورد که زین بر پشتش وارونه شد و به اصطلاح “زین به پشت” گردید. مرد که از این رفتار به ستوه آمده بود، با خود گفت: “ای روزگار! یک روز این اسب چنان آرام است که میتوانم به راحتی بر آن سوار شوم و روز دیگر چنان ناآرام که زینش وارونه میشود. گاهی من بر اوضاع مسلطم و گاهی اوضاع بر من.”
از آن روز به بعد، هرگاه شرایط زندگی برایش متغیر بود و گاه در اوج موفقیت و گاه در سختی قرار میگرفت، این جمله را به کار میبرد: “گهی پشت به زین و گهی زین به پشت.” این داستان به مرور زمان در میان مردم رایج شد و به صورت ضربالمثلی درآمد که نوسان و تغییرپذیری روزگار را نشان میدهد.
این ضربالمثل به ما یادآوری میکند که در زندگی دوران سخت و آسان در کنار هم هستند و هیچ چیز برای همیشه پایدار نمیماند.
در این بخش، به سراغ معنی و مفهوم یکی از ضربالمثلهای ایرانی میرویم که از شعرهای شاهنامه فردوسی بزرگ گرفته شده است. در ادامه، داستان و مفهوم این ضربالمثل را با هم مرور میکنیم.
ضرب المثل گهی پشت به زین و گهی زین به پشت یعنی چه؟
روزگار همیشه بر وفق میل ما پیش نمیرود. گاهی همه چیز به خوبی و خوشی پیش میرود و ما احساس موفقیت و شادی میکنیم. اما گاهی با وجود تمام تلاشمان، به نتیجهای نمیرسیم و احساس ناکامی و اندوه میکنیم.
در سخنی از امام علی علیه السلام میخوانیم:
الدَّهرُ يَومانِ: فيَومٌ لَكَ و يَومٌ علَيكَ، فإذا كانَ لكَ فلا تَبطَرْ، وإذا كانَ عَليكَ فلا تَحزَنْ، فَبِكِلَيهِما سَتُختَبَرُ؛
یعنی: روزگار دو روز است؛ روزى به كام تو و روزى به زيان تو. چون به كام تو بود، سرمست مشو و چون به زيان تو بود، غمناک مباش ؛ زيرا هر دو مايه آزمايش توست.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره معنی ضرب المثل ” عدو شود سبب خیر اگر خدا بخواهد “ بیابید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در معنی ضرب المثل ” هرچه رشته بودم پنبه شد “ پیدا کنید.
منظور از “زین”، همان پوششی از جنس چرم است که بر پشت چهارپایان میاندازند و روی آن مینشینند.
داستان ضرب المثل
رستم، قهرمان مشهور ایران، پس از پیروزی در جنگ با افراسیاب، به جایی رفت تا استراحت کند و خستگی نبرد را از تن بیرون کند. او قصد داشت شکار کند تا غذایی برای خود فراهم نماید. دشمنانش که از رستم شکست خورده بودند، نقشه کشیدند تا اسب قدرتمند او، رخش، را بدزدند؛ زیرا میدانستند بخش بزرگی از پیروزیهای رستم به دلیل همراهی این اسب است.
وقتی رستم به خواب رفت، چند سرباز دشمن از پشت درختان کمین کردند و با طناب سعی کردند رخش را بگیرند. پس از چند بار تلاش، سرانجام موفق شدند اسب را بربایند و با خود ببرند. زمانی که رستم بیدار شد و رخش را نیافت، بسیار نگران و پریشان شد و دنبال ردپاهای اسب به راه افتاد.
در این حال، بیآنکه متوجه باشد، زین اسب را روی دوش خود انداخته بود و پیاده به جستجو ادامه می داد. ناگهان به خود آمد و دید مدت زیادی است که زین را بر دوش کشیده است. آنگاه با خود گفت: گهی پشت به زین و گهی زین به پشت!
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً معنی ضرب المثل ” از چاله به چاه افتادن “ را بخوانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، معنی ضرب المثل ” خود را به موش مردگی زدن “ را از دست ندهید.
همی گشت، چون بارگی را نیافت
سراسیمه سوی سمنگان شتافت
چنین است رسم سرای درشت
گهی پشت به زین، گهی زین به پشت
معنای آشکار این سخن این است که گاهی تو سوار بر اسبی و زین زیر توست، و گاهی اسبی در کار نیست و تو مجبوری زین را خودت حمل کنی. اما مفهوم پنهان آن این است: زندگی همیشه یکسان نیست؛ یک روز در اوج موفقیت و شادی هستی و روز دیگر در سختی و ناکامی به سر میبری.
ضربالمثلهای فارسی محبوب
اختصاصی-آنبین
دیدگاهتان را بنویسید