شیشه های رنگی (ویترای) و چگونگی درست کردن کار تزیینی با آنها

شیشه‌های رنگی جلوه‌ی بسیار زیبایی دارند و نقاشی روی آن‌ها که به آن ویترای می‌گویند، از چیزی که فکر می‌کنید ساده‌تر است.

اگرچه برای شروع این کار به ابزارها و وسایل مخصوصی نیاز دارید،
اما وقتی آن‌ها را تهیه کنید، می‌بینید که تبدیل طرح‌های ذهنی‌تان به تکه‌های شیشه‌ای رنگارنگ، کار چندان پیچیده‌ای نیست.

من و برادرم وقتی هشت و ده ساله بودیم، نزد پدرمان نقاشی روی شیشه (ویترای) را شروع کردیم،
به همین دلیل با اطمینان کامل این هنر را به افراد در هر سن و با هر میزان استعداد پیشنهاد می‌کنم.

گام 1 : ابزار و مواد لازم جهت کار نقاشی روی شیشه (ویترای)

برای شروع نقاشی روی شیشه (ویترای)، می‌توانید از وسایل و موادی استفاده کنید که کار را برایتان لذت‌بخش و آسان می‌کند. در ادامه، چند وسیله ضروری برای شروع این کار معرفی می‌شود.

هرچه در این زمینه تجربه بیشتری پیدا کنید، می‌توانید ابزار و مواد جدیدی به مجموعه خود اضافه کنید. بهتر است این وسایل را از فروشگاه‌های مخصوص تهیه کنید که در زمینه شیشه‌های رنگی (ویترای) تخصص دارند.

**لیست وسایل مورد نیاز:**

– **ظروف شیشه‌ای:** برای کار روی شیشه، طبیعتاً به شیشه نیاز دارید. شیشه‌ها در انواع مختلفی موجود هستند. من در این پروژه از ترکیب شیشه‌های رگه‌دار و شیشه‌های بافت‌دار استفاده کرده‌ام. وقتی به فروشگاه‌های شیشه‌های رنگی مراجعه کنید، با دنیای بزرگی از انواع شیشه‌ها روبرو خواهید شد.

– **شیشه‌بر:** این وسیله نیز انواع مختلفی دارد. در اینجا یک نوع شیشه‌بر با نوک کاربید تنگستن را می‌بینید که یک محفظه کوچک برای روغن در دسته آن تعبیه شده است. من همچنین استفاده از نوع دیگری از شیشه‌بر که شبیه اسلحه است و کار با آن راحت‌تر است را دوست دارم.

– **روغن برش:** از روغن برش برای افزایش عمر شیشه‌بر و بهتر بریدن شیشه استفاده می‌شود.

– **انبردست:** به هیچ وجه از انبردست‌های معمولی خانگی استفاده نکنید! برای این کار، دو نوع انبردست مخصوص وجود دارد:
– **انبردست گرزر:** این نوع انبردست برای شکستن قطعات شیشه و صاف کردن لبه‌های تیز طراحی شده است.
– **انبردست رانینگ:** از این انبردست برای جدا کردن قطعات بلند شیشه استفاده می‌شود.

– **رنگ ویترای**

در ساخت برخی از آثار نقاشی روی شیشه به سبک روسی، از نوارهای سرب برای نگهداشتن قطعات شیشه در کنار هم استفاده می‌شود.
اما روشی که من قصد دارم به شما آموزش دهم، کاملاً متفاوت است و در آن از نوار مسی استفاده می‌شود. این نوارها با چسب مخصوصی پوشانده شده‌اند که باعث می‌شود قطعات شیشه به خوبی به هم بچسبند.

نوارهای مسی در اندازه‌های مختلفی تولید می‌شوند تا با ضخامت‌های گوناگون شیشه سازگار باشند. پس از چسباندن نوار به لبه شیشه، با استفاده از لحیم، آن‌ها را به یکدیگر متصل می‌کنیم تا ساختار محکم و پایداری ایجاد شود.
این نوارها معمولاً از مس خالص یا آلیاژ مس و نقره ساخته می‌شوند. این نکته را در طراحی قطعات خود حتماً در نظر بگیرید.

اگر از شیشه شفاف استفاده کنید، پشت نوار مسی قابل مشاهده خواهد بود.
من خودم از نوارهای پشت‌نقره‌ای استفاده می‌کنم چون دوست دارم اثر نهایی ظاهری نقره‌ای داشته باشد.
همچنین اگر بخواهید، می‌توانید قسمت‌های لحیم‌کاری شده را رنگ بزنید.

برای این کار به یک هویه مخصوص نقاشی روی شیشه نیاز دارید که حداقل ۷۵ وات قدرت داشته باشد. هویه‌ها دارای سری‌های مختلفی هستند؛ من برای بیشتر پروژه‌ها از نوک پهن استفاده می‌کنم.

روغن لحیم نیز — که هم به صورت مایع و هم به شکل ژل موجود است — به روان شدن لحیم روی نوارهای مسی کمک می‌کند. به نظر من نوع ژلی آن برای کار راحت‌تر است.
برای نتیجه بهتر، قبل از هر بار لحیم‌کاری، کمی روغن لحیم روی نوار مسی بزنید.

اگر تازه‌کار هستید و نمی‌خواهید هزینه زیادی کنید، می‌توانید از سنگ ساب معمولی برای صاف کردن لبه‌های تیز شیشه پس از برش استفاده کنید.
اما اگر امکانش را دارید، استفاده از دستگاه سنباده‌زن برقی شیشه را پیشنهاد می‌کنم چون هم سریع‌تر است و هم کار با آن راحت‌تر.
این دستگاه دارای یک چرخ خنک‌کننده با آب است که به سرعت لبه‌های تیز و ناهموار را صاف می‌کند و حتی برای شکل‌دهی به برش‌های پیچیده هم مناسب است.

حتماً از عینک ایمنی استفاده کنید. هر نوع عینکی که چشمانتان را به طور کامل بپوشاند، مناسب است.
زمانی که شیشه را برش می‌دهید یا لبه‌های آن را صاف می‌کنید، ذرات ریز شیشه در فضا پخش می‌شوند.
به همین دلیل هنگام کار با سنباده‌زن برقی، استفاده از دستکش‌های بلند را نیز توصیه می‌کنم.

من قبلاً در حین کار دستکش نمی‌پوشیدم، اما بعد از اینکه چندین بار دست و انگشتم زخمی شد، تصمیم گرفتم از دستکش لاتکس استفاده کنم.

میز نور هم وسیله مفیدی است که به شما کمک می‌کند طرح را از روی کاغذ به شیشه منتقل کنید.
اگر میز نور در دسترس ندارید، می‌توانید الگوی کاغذی را ببرید و روی شیشه قرار دهید و سپس دور آن را خط بکشید.

گام 2 : طراحی

قدم اول این است که بدانید قصد دارید چه چیزی درست کنید. من تصمیم گرفتم به جای خرید یک شیشه جدید، از شیشه‌هایی که در خانه داشتم استفاده کنم.

این کار باعث شد در اندازه و طرحی که می‌توانستم اجرا کنم، محدود شوم.

از آنجا که چند شیشه با طرح‌های زیبا و شیشه‌های رگه‌دار داشتم، تصمیم گرفتم گل محبوبم، یعنی گل خشخاش، را بسازم.

من در اینترنت عکس گل خشخاش را جستجو کردم و با الهام از عکس‌هایی که دیدم، یک طرح کشیدم. در نهایت از همین طرح برای کارم استفاده کردم. فقط مجبور شدم برخی از خطوط طرح را ساده‌تر کنم تا بتوانم آن را روی شیشه اجرا کنم.

بعد، طرح کوچکی که کشیده بودم را در اندازه اصلی کامل کردم. همانطور که قبلاً گفتم، چون می‌خواستم از شیشه‌های موجود استفاده کنم، ابعاد کار نهایی بستگی به مقدار شیشه‌هایی داشت که در اختیار داشتم.

برای بزرگ کردن طرح از اندازه کوچک به اندازه واقعی، استفاده از کاغذ شطرنجی خیلی به کمکتان می‌آید. در این روش، هر خانه در طرح کوچک شما، معادل سه خانه در طرح بزرگشده در نظر گرفته می‌شود. به همین راحتی!

گام 3 : کشیدن طرح بر روی شیشه های رنگی (ویترای)

با داشتن میز نور، می‌توانستم الگو را زیر شیشه قرار دهم و تصویر را مستقیماً روی سطح شیشه کپی کنم.

ابتدا طرح را با یک ماژیک پهن و مشکی رسم کردم.

سپس با همان قلم، شکل‌ها را روی شیشه کشیدم. (برای این کار می‌توان از قلم‌های مخصوص استفاده کرد، اما ماژیک شارپی هم به خوبی جواب می‌دهد.)

میتوانید قطعات مشابه زیادی را شماره‌گذاری کنید تا همیشه به خاطر بسپارید که هر کدام در کدام قسمت قرار می‌گیرد.

در تصویر پایانی مشاهده خواهید کرد که من دقیقاً همین روش را روی مربع‌های شفاف شیشه‌ای پیاده کردم.

گام 4 : برش خط های مستقیم

یک خط کش بردارید و آن را دقیقاً در امتداد قسمتی از شیشه که می‌خواهید ببرید، قرار دهید.

از لبه شیشه شروع کنید و با یک حرکت پیوسته و ثابت، خط مورد نظر را روی شیشه ایجاد کنید.

هنگام برش، وسط کار را متوقف نکنید و دوباره از همان نقطه شروع نکنید، زیرا این کار باعث می‌شود شیشه در آن قسمت ترک بردارد و بشکند.

اگر از شیشه‌ای با بافت خاص استفاده می‌کنید، بهتر است علامت شروع برش را روی قسمت صاف‌تر شیشه ایجاد کنید.

برای شکستن شیشه در یک نقطه مشخص، کافی است آن را از دو طرف بگیرید و به آرامی فشار دهید و بکشید. همچنین می‌توانید از یک انبردست برای اعمال فشار دقیق‌تر در امتداد خط برش استفاده کنید.

نوک وسط انبردست را دقیقاً روی خطی که می‌خواهید شیشه بشکند قرار دهید. با این کار شیشه دقیقاً از همان نقطه‌ای که مد نظر شماست، می‌شکند.

گام 5 : برش منحنی ها

برای بریدن خطوط خمیده، به دقت و مهارت بیشتری نیاز است. گاهی شیشه در جهت‌های غیرمنتظره می‌شکند، بنابراین بهتر است این خطوط را با آرامش و حوصله برش دهید تا از شکستن ناخواسته آن جلوگیری کنید.

روش برش منحنی‌ها هم مانند خطوط صاف است؛ باید از یک لبه شروع کنید و به لبه مقابل برسید و در طول مسیر، شکل کمان را دقیق دنبال کنید.

به نظر من، استفاده از انبرک برای اعمال فشار کنترل‌شده روی قسمت‌های خمیده، روش خوبی برای هدایت شکست شیشه است.

روش دیگر این است که با پشت دسته برش‌دهنده شیشه، به آرامی به خط ایجادشده ضربه بزنید. این ضربه‌های ملایم، ترک‌های کوچکی ایجاد می‌کنند که شکستن شیشه در امتداد خط برش را آسان‌تر می‌کند.

برای بریدن منحنی‌های تند و عمیق، بهتر است آن‌ها را به چند منحنی ملایم و کمعمق تبدیل کنید (به تصویر پایین مراجعه کنید).

اگر این روش را به کار نبرید، ممکن است شیشه در همان جهتی که می‌برید، بشکند. برای ایجاد منحنی‌های عمیق‌تر می‌توانید از دستگاه سنباده شیشه استفاده کنید.

گام 6 : سنباده زدن

حالا که همه تکه‌ها را بریده‌اید، نوبت به تمیز کردن لبه‌ها می‌رسد. باید مطمئن شوید که تمام لبه‌ها به خوبی با هم جفت می‌شوند و اندازه هستند.

من دوباره قطعات شیشه را روی میز نور و روی الگو قرار می‌دهم تا اگر لازم شد، بتوانم خط‌های اصلاحی روی آن‌ها رسم کنم (تصویر دوم را ببینید).

سپس از سنباده‌زن شیشه استفاده می‌کنم تا لبه‌های ناصاف و تیز را صاف و یکدست کنم و شکل مناسبی به آن‌ها بدهم.

این کار را با آرامش و دقت انجام دهید—اگر سنباده‌زن را با فشار زیاد روی شیشه بکشید، ممکن است شیشه بشکند.

برای اینکه مطمئن شوم همه قطعات دقیقاً به همان شکلی که می‌خواهم دربیایند،
یک قاب در اطراف آن‌ها ساختم (به تصویر آخر مراجعه کنید). این کار در هنگام لحیم‌کاری هم کمک می‌کند تا قطعات هم‌تراز و مربع شکل باقی بمانند.

من چون این مرحله را فراموش کرده بودم، مجبور شدم یک قطعه پرانحنا را دوباره بسازم.

گام 7 : فویل مس

مرحله بعد این است که همه قطعات را با فویل بپوشانید.

این کار ساده است، اما نیازمند وقت و حوصله است. هر چقدر در پوشاندن قطعات با فویل دقت بیشتری به خرج دهید، نتیجه کار در مرحله لحیم‌کاری بهتر خواهد بود.

احتمال دارد فویل مسی در بعضی قسمتها از جای خود خارج شود، بنابراین خیلی دقت کنید که آن را به طور کامل و یکدست صاف کنید.

بعد از انتخاب اندازه مناسب فویل مسی برای شیشه، لایه پشت فویل را جدا کنید. شیشه را دقیقاً روی قسمت وسط فویل قرار دهید و به آرامی آن را در کنار تمام لبه‌های برش‌خورده فشار دهید تا کاملاً بچسبد.

سپس با یک وسیله سفت و محکم، لبه‌های فویل را هم در قسمت جلوی شیشه و هم در پشت آن خوب بکشید تا صاف شود. البته این وسیله برای گوشه‌های تیز شیشه ممکن است خیلی مناسب نباشد. دقت کنید که فویل کاملاً صاف و بدون چروک به شیشه بچسبد. اگر قسمتی ناصاف شد یا تا خورد، بهتر است آن قسمت را بردارید و دوباره کار را از نو شروع کنید.

می‌توانید تکه‌های فویل را روی هم قرار دهید، اما حتماً لبه‌ها را خوب صاف کنید تا بعد از مرحله لحیم‌کاری، این ناصافی‌ها مشخص نشوند.

گام 8 : لحیم کاری

برای انجام لحیم‌کاری، باید چند مرحله را به ترتیب طی کنید. اول، قطعات را در کنار یکدیگر قرار دهید. سپس، محل درزها را بپوشانید و بعد آن‌ها را به هم متصل کنید.

پیش از شروع لحیم‌کاری، لازم است به فویل مسی، روغن لحیم بزنید.

برای اینکه قطعات در جای خود ثابت و محکم شوند، روی قسمت‌های مورد نظر روغن لحیم بمالید و مقدار کمی لحیم روی آن ذوب کنید.

از آنجایی که شیشه‌ها در دو اندازه مختلف بودند، قطعات را از پشت به هم لحیم کردم تا از جلوی کار کاملاً مرتب و صاف به نظر برسند.

بعد از اینکه همه قطعات به هم وصل شدند، نوبت به پوشاندن درزها می‌رسد. یعنی باید یک لایه نازک و یکدست از لحیم روی تمام درزها بکشید تا فویل‌های مسی کاملاً پوشانده شوند. قبل از این کار مطمئن شوید که همه درزها به اندازه کافی روغن لحیم خورده باشند.

با این کار، یک جریان یکنواخت و کمی برآمده از لحیم ایجاد می‌شود که نتیجه کار را تمیز و زیبا می‌کند. برای انجام این مرحله، یک لایه تازه از روغن لحیم روی درزهای قبلی بزنید. سپس مقدار بیشتری از مفتول لحیم را روی درزها ذوب کنید. هویه را با حرکت آرام به عقب و جلو ببرید تا لحیم به طور یکنواخت در درزها پخش شود. وقتی یک قسمت کاملاً ذوب شد و یکدست به نظر رسید، هویه را به آرامی از کار جدا کنید تا یک اتصال صاف و براق ایجاد شود. این مهارت با کمی تمرین به دست می‌آید.

گام 9 : چارچوب گذاشتن و آویزان کردن

با اینکه لازم نبود، ولی من برای تکمیل این قطعه از ناودانی سربی کمک گرفتم. سه طرف قطعه را با این ناودانی پوشاندم و لبه‌های آن را با قلع به هم متصل کردم. کارش درست شبیه به لحیم کردن ورق مس است.

برای اینکه بتوانم قطعه را آویزان کنم، دو حلقه از سیم مسی درست کردم و آن‌ها را لحیم کاری کردم (می‌توانید در عکس دوم ببینید). این حلقه‌ها به اندازه‌ای محکم هستند که وزن قطعه را به راحتی تحمل می‌کنند.

در پایان، کار خود را با یک پاک‌کننده ملایم یا مایع شستشوی شیشه تمیز کنید و آن را در جایی قرار دهید که نور به خوبی به آن بتابد.

امیدوارم این راهنمای ساده، انگیزه و ایده‌های خوبی برای شروع نقاشی روی شیشه و کار با رنگ‌های ویترای در اختیارتان گذاشته باشد. از این مرحله به بعد می‌توانید آثار تزئینی و حجم‌های زیبایی خلق کنید. از ساختن این آثار لذت ببرید و ایده‌های خلاقانه خود را با ما در میان بگذارید.

برای ساخت شیشه‌های رنگی، ابتدا باید طرح مورد نظر خود را روی کاغذ بکشید. سپس این طرح را روی یک صفحه چوبی قرار داده و با کمک میخ‌های کوچک، خطوط اصلی طرح را مشخص کنید.

در مرحله بعد، شیشه‌های رنگی را با توجه به طرح خود انتخاب کرده و با استفاده از ابزار مخصوص، آن‌ها را به شکل‌های مورد نیاز ببرید. هنگام برش شیشه حتماً از دستکش و عینک محافظ استفاده کنید تا در امان باشید.

پس از برش قطعات شیشه، لبه‌های آن‌ها را با سنگ مخصوص صیقل دهید تا تیزی و برندگی خود را از دست بدهند. سپس هر قطعه شیشه را با نوار مسی بپوشانید. این نوارها به چسباندن قطعات به یکدیگر کمک می‌کنند.

حالا قطعات شیشه را کنار هم قرار داده و با کمک قلع و هویه به هم متصل کنید. این کار نیاز به دقت دارد تا خطوط اتصال تمیز و یکدست باشند.

در پایان، سطح کار را با مواد مخصوص تمیز کرده و برای درخشش بیشتر، از polish مخصوص شیشه استفاده کنید. حالا اثر هنری شما آماده است و می‌توانید از آن لذت ببرید.