تأثیرات فوقالعاده موسیقی بر احساسات و ذهن انسان، بارها در تحقیقات علمی بررسی شده است. این واقعیت که موسیقی میتواند بر حالت روحی و روان ما تأثیر بگذارد، بر همگان آشکار است. نکته جالب این است که هر سبک موسیقی، اثری متفاوت بر جای میگذارد. در این نوشته از وبلاگ آنبین، قصد داریم به تأثیرات موسیقی موتزارت بر عملکرد مغز بپردازیم. بنابراین اگر به این نوع موسیقی علاقهمند هستید، مطالعه این مطلب را به شما پیشنهاد میکنیم. با ما همراه باشید.
تاثیر موسیقی کلاسیک بر مغز
موسیقی کلاسیک به دلیل ریتم و آهنگش، روی ساختهها و کارکردهای مغز اثر میگذارد. ریتم موسیقی به بالا بردن مقدار سروتونین در مغز کمک میکند. سروتونین یک ماده شیمیایی در مغز است که پیامهای عصبی را منتقل میکند و باعث حفظ احساس شادی و خوشحالی میشود. وقتی مغز سروتونین تولید میکند، احساس آرامش و خوشحالی به وجود میآید. در واقع، افسردگی معمولاً نتیجه کمبود این ماده در مغز است.
کارهای کمی هستند که به اندازه موسیقی روی مغز تأثیرگذار باشند. موسیقی مانند یک ورزش کامل برای ذهن عمل میکند. پژوهشهای جدید نشان داده که موسیقی میتواند در زمینههای مختلفی مانند کاهش درد، کم کردن استرس، تقویت حافظه و بهبود آسیبهای مغزی مفید باشد. پس با این مقدمه، به تأثیر موسیقی موتزارت روی مغز میپردازیم.
تاثیر موسیقی موتزارت روی مغز
پژوهشگران در نقاط مختلف جهان به این نتیجه رسیدهاند که گوش دادن به موسیقیِ موتزارت میتواند روی هوش و سلامت افراد اثر مثبت بگذارد. حتی گفته میشود گاوها و گیاهان نیز به این موسیقی واکنش خوبی نشان میدهند. همچنین شنیدن آثار موتزارت میتواند تعداد حملات تشنج در بیماران مبتلا به صرع را کم کند.
اگر فردی هر روز به موسیقی موتزارت گوش دهد، نه تنها دفعات تشنج به شکل چشمگیری کاهش پیدا میکند، بلکه فعالیتهای غیرعادی مغز که مربوط به بیماری صرع است نیز کمتر میشود.
اصطلاح “تأثیر موتزارت”
اصطلاح “تأثیر موتزارت” اولین بار در سال ۱۹۹۵ توسط پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا مطرح شد. آنها متوجه شدند دانشجویانی که قبل از آزمون به موسیقی موتزارت گوش داده بودند، در تستهای سنجش هوش، عملکرد بهتری داشتند.
محققان در ادامه، انواع دیگری از محرکها را نیز بررسی کردند؛ از جمله موسیقیهای مخصوص حالت خلسه، قطعات ساده و تکراری، کتابهای صوتی و تمرینهای آرامشبخش. اما هیچکدام از این موارد، نتیجهای مشابه گوش دادن به موتزارت نشان ندادند.
سلامت نوزادان زودرس
در ماه ژانویه سال ۲۰۱۰، یک مجله تخصصی پزشکی کودکان، نتیجه یک پژوهش علمی را منتشر کرد. این تحقیق که توسط پژوهشگران اسرائیلی انجام شده بود، نشان میداد گوش دادن به موسیقیِ موتزارت، به افزایش سریعتر وزن نوزادان نارس کمک میکند.
محققان در مرکز پزشکی سوراسکی در شهر تلآویو، در روزهای متوالی به مدت حدود نیم ساعت برای ۲۰ نوزاد نارس موسیقی موتزارت پخش کردند. سپس وزن این نوزادان را با گروه دیگری از نوزادان نارس که به موسیقی گوش نداده بودند، مقایسه کردند.
بر اساس گزارش پزشکان، نوزادانی که به این موسیقی گوش داده بودند، آرامش بیشتری داشتند. این آرامش باعث شده بود هزینههای مراقبت و رسیدگی به این نوزادان کاهش پیدا کند.
رشد گیاهان
از سال ۱۹۷۰ آزمایشهایی انجام شد تا تأثیر انواع موسیقی بر گیاهان بررسی شود. در این آزمایشها، برخی از قطعات موسیقی باعث رشد بهتر و شادابی گیاهان میشدند، در حالی که بعضی دیگر حتی باعث از بین رفتن آنها شدند. در میان همه این قطعات، موسیقی موتزارت بیشترین تأثیر مثبت را روی گیاهان داشت.
یکی از نخستین آزمایشهای جدی در این زمینه، در سال ۱۹۷۳ توسط دوروتی رتالاک، دانشجوی کارشناسی، انجام شد. او در آزمایشگاههای دانشکده بیوتکنولوژی کلرادو، دو گروه از گیاهان را در معرض دو نوع موسیقی متفاوت قرار داد. برای یک گروه، هر روز به مدت سه ساعت موسیقی راک پخش میشد و برای گروه دیگر، سه ساعت در روز موسیقی ملایم و آرام پخش میکرد.
نتیجه آزمایش بسیار جالب بود: گیاهانی که به موسیقی آرام گوش داده بودند، سالم و قوی رشد کردند و حتی ساقههایشان به سمت منبع صدا متمایل شده بود. اما گیاهانی که در معرض موسیقی راک قرار گرفته بودند، نه تنها رشد مناسبی نداشتند، بلکه برگهایشان کوچک ماند و ساقهها از بلندگو فاصله گرفتند. این گیاهان به صورت نامنظم و ضعیف رشد کردند و بسیاری از آنها تنها پس از ۱۶ روز از بین رفتند.
موشهای سرگردان
فرانسیس راچر، یکی از پژوهشگرانی که در سال ۱۹۹۵ در مطالعهی «اثر موتزارت» شرکت داشت، در سال ۱۹۹۸ این پدیده را روی موشها آزمایش کرد. به این صورت که یک گروه از موشها، هم در دوران جنینی و هم تا ۶۰ روز پس از تولد، به موسیقی موتزارت گوش دادند.
نتایج نشان داد این موشها در مقایسه با موشهایی که در محیط ساکت بودند یا به موسیقی مینیمال فیلیپ گلس گوش داده بودند، بهتر توانستند از مسیرهای پیچیده و maze عبور کنند.
با این حال، علیرغم مطالعات مختلف در این زمینه، برخی از دانشمندان معتقدند که موسیقی موتزارت تأثیر چشمگیری ندارد که در ادامه به این دیدگاه نیز خواهیم پرداخت.
تحقیقات جدید و نتایج جدید
پژوهشگران روانشناسی دانشگاه وین در یک مطالعه جدید اعلام کردند که موسیقی ولفگانگ آمادئوس موتزارت (۱۷۵۶–۱۷۹۱) برخلاف باور رایج، تأثیر چشمگیری بر مغز ندارد و باعث باهوشتر شدن افراد نمیشود.
بر اساس گزارش بیبیسی، این گروه تحقیقاتی از پانزده سال پیش در مورد پدیدهای بررسی میکردند که در برخی مراکز آموزشی به “معجزه موتزارت” شهرت یافته بود.
ادعا شده بود که موسیقی موتزارت به شکل معجزهآسایی هوش و ذکاوت کودکان را افزایش میدهد. اما دانشمندان دانشگاه وین با مرور ۳۹ پژوهش مختلف و انجام آزمایشهای عملی روی بیش از ۳۰۰۰ نفر، به این نتیجه رسیدند که آثار این نابغه موسیقی دنیا، تأثیر مثبتی بر هوش یا تواناییهای مغزی انسان ندارد.
یاکوب پیچنیگ، سرپرست این گروه پژوهشی در مؤسسه روانشناسی دانشگاه وین، گفت: “من به همه پیشنهاد میکنم که به موسیقی موتزارت گوش دهند، چون بسیار زیباست؛ اما نباید انتظار داشت که فقط با شنیدن آن، هوششان افزایش یابد.”
این ایده نخستین بار در سال ۱۹۹۳ توسط فرانسیس راوشر، روانشناس آمریکایی، در مقالهای در نشریه علمی “نیچر” مطرح شد. او ادعا کرده بود که تحقیقاتش نشان میدهد گوش دادن به موسیقی موتزارت باعث افزایش هوش و تقویت قوه تجسم فضایی میشود.
راوشر در مقاله خود اشاره کرده بود که شنیدن قطعه “سونات برای دو پیانو در رِ ماژور (شماره ۴۴۸)” که موتزارت در سال ۱۷۸۱ ساخته، تأثیر زیادی در بالا بردن هوش دارد.
این مقاله توجه زیادی در جامعه علمی جلب کرد و باعث شد بسیاری از پدر و مادرها کودکان خود را تشویق کنند ساعتها به موسیقی موتزارت گوش دهند.
پیش از این نیز در سال ۱۹۹۹، کریستوفر چابریس، روانشناس آمریکایی، در مورد اعتبار “معجزه موتزارت” تردید کرده بود. او هم به این نتیجه رسیده بود که موسیقی کلاسیک تأثیر محسوسی بر هوش انسان نمیگذارد.
