دسته: موسیقی

دایره یک ساز کوبه‌ایی شبیه به دف است، اما دو تفاوت اصلی با آن دارد. اول اینکه روی دایره، زنجیرهای کوچکی که معمولاً به دف متصل است وجود ندارد. دوم اینکه اندازه دایره از دف کوچک‌تر است. اگر دوست دارید نواختن دایره را یاد بگیرید، در این نوشته از وبلاگ آنبین با ما همراه باشید تا چند کتاب مناسب برای آموزش این ساز را به شما معرفی کنیم.

کتاب‌های یادگیری دایره

１. خود آموز دایره (قاوال) از بهزاد مردانی

کتاب “دایره (قاوال)” نوشته بهزاد مردانی و از انتشارات عارف، یک راهنمای آموزشی برای نوآموزان است. این کتاب به همراه یک سی‌دی ارائه می‌شود که به شما کمک می‌کند نواختن دایره را راحت‌تر و بهتر یاد بگیرید.

２. دف و دایره اثر کیوان پهلوان

کتاب “دف و دایره” نوشته کیوان پهلوان و چاپ انتشارات آرون، یک راهنمای آموزشی برای یادگیری ساز دایره است. در این کتاب، به تاریخچه و جایگاه سازهای دف و دایره در فرهنگ ایران، اشعار فارسی و دنیای ایرانی پرداخته شده است.
کتاب سه بخش اصلی دارد:
بخش نخست به پیشینه تاریخی دف و دایره می‌پردازد.
بخش دوم، حضور این سازها در شعر و ادبیات فارسی را بررسی می‌کند.
و بخش سوم، نقش و کاربرد دف و دایره در مناطق گوناگون ایران را معرفی می‌کند.
این کتاب همراه با یک سی‌دی آموزشی نیز ارائه شده است.

３. آموزش دایره از داریوش اسحاقی

کتاب “آموزش دایره” نوشته داریوش اسحاقی و منتشر شده توسط انتشارات چکاد هنر است. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند ساز دایره را یاد بگیرند، طراحی شده و روش‌های آموزشی این ساز را به شکلی ساده ارائه می‌دهد. محتوای کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده است: در بخش اول، قطعاتی گنجانده شده که باید به تدریج تمرین شوند و سرعت اجرای آن‌ها افزایش یابد. بخش دوم نیز شامل قطعاتی است که لازم است از اول تا آخر با سرعتی یکسان و بدون تغییر نواخته شوند. بیشتر ریتم‌هایی که در این کتاب استفاده شده، ریتم‌های ۲/۴ و ۶/۸ هستند.

در پایان، برای انتخاب مناسب‌ترین کتاب آموزش دایره، بهتر است با مربی یا استاد خود نیز مشورت کنید. در اینجا، سه نمونه از پراستفاده‌ترین کتاب‌های آموزشی این ساز معرفی شد.

علی اصغر بهاری، یکی از نوازندگان نامدار کمانچه در ایران بود که با بزرگترین استادان موسیقی کشور نیز همکاری داشت. او در زنده‌نگاه داشتن آهنگ‌ها و نواهای قدیمی و کم‌شنیده‌ی موسیقی ایرانی نقش بسیار مهمی ایفا کرد. در این نوشته از وبلاگ آنبین، نگاهی به زندگی این هنرمند بزرگ خواهیم داشت.

تولد و کودکی علی اصغر بهاری

علی اصغر بهاری در سال ۱۲۸۴ در محله بازار عباس‌آباد تهران متولد شد و اصالتاً به شهر بهار تعلق داشت. او تا سیزده سالگی نزد پدرش زندگی و آموزش دید. پس از این که پدرش ورشکست شد، او به همراه مادرش، گوهر خانم، به خانه پدربزرگش، میرزا علی خان که نوازنده چیره‌دست کمانچه بود، نقل مکان کردند. در آنجا بود که او برای اولین بار با ساز کمانچه آشنا شد و با اصرار مادرش، به مدت دو سال نواختن این ساز را نزد پدربزرگش فرا گرفت. پس از این دوره، او چهار سال دیگر نزد سه داییش به نام‌های رضاخان، اکبرخان و حسن‌خان به یادگیری ادامه داد و مهارت خود را در کمانچه‌نوازی کامل کرد.

آغاز شهرت

علی اصغر بهاری در هجده‌سالگی به همراه گروه موسیقی ابراهیم‌خان منصوری روی صحنه رفت و کنسرتی اجرا کرد. این اجرا باعث شد همه او را به عنوان یک کمانچه‌نواز چیره‌دست در موسیقی ایرانی بشناسند. چند سال بعد، با رواج بیشتر سازهایی مثل پیانو و ویولن، بهاری برای مدتی کمانچه را کنار گذاشت و نزد رضا محجوبی آموزش ویولن را شروع کرد. پس از نقل مکان به تهران، استاد روح‌الله خالقی از او دعوت کرد تا در مدرسه موسیقی تدریس کند و بهاری کار آموزش در هنرستان را آغاز نمود. در همان دوران، رادیو نیز از او برای همکاری دعوت به عمل آورد.

شروع دوباره کمانچه

علی اصغر بهاری پس از سال‌ها فاصله گرفتن از کمانچه، در سن ۳۲ سالگی دوباره نواختن این ساز را آغاز کرد. در آن دوران، کمانچه آن طور که باید مورد استقبال نبود. او حتی از سوی دانشگاه تهران برای آموزش این ساز دعوت به کار شد. در سال ۱۳۴۶ نیز رادیو فرانسه از او دعوت کرد تا در سالن دلاویل در مقابل سه هزار نفر به اجرای برنامه بپردازد. بهاری با همکاری مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایران، شاگردان بسیاری را نیز پرورش داد که بعدها از کمانچه‌نوازان مطرح کشور شدند.

آلبوم ترکمن، اثری از استاد حسین علیزاده، یک کار موسیقایی بداهه‌نوازی در سبک سنتی ایرانی است که مورد استقبال فراوان شنوندگان قرار گرفته است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، همراه ما باشید تا این آلبوم زیبا را بیشتر به شما بشناسانیم.

ویژگی‌های آلبوم ترکمن استاد علیزاده

آلبوم ترکمن اثر استاد علیزاده، مجموعه‌ای از بداهه‌نوازی‌ها در دستگاه‌ها و گوشه‌های گوناگون موسیقی ایرانی است که شامل ۱۴ قطعه می‌شود. این اثر پلی میان موسیقی فولکلور و موسیقی ردیفی ایران ایجاد می‌کند و در مسیری حرکت می‌کند که به موسیقی ملی نزدیک است. این آلبوم، نخستین کار علیزاده پس از بازگشتش از آلمان به ایران بود که به صورت کنسرت زنده ضبط شد.

در این آلبوم، دستگاه اصلی که قطعه‌ها به آن بازمی‌گردند، دستگاه راست‌پنجگاه است. در این دستگاه، به جز چند نغمه در بخش «درآمد» که ویژگی‌های مستقل و خاص خود را دارند، بقیهٔ ملودی‌ها به گونه‌ای ساخته شده‌اند که به دستگاه‌ها و آوازهای دیگر وابسته هستند. این ویژگی، امکان مرکب‌نوازی و تغییر مد را به طور طبیعی فراهم می‌کند.

قطعه پایانی آلبوم نیز «ترکمن» نام دارد. این قطعه برای سه‌تار و ارکستر نوشته شده و برداشتی هنری از موسیقی سرزمین و فرهنگ مردم ترکمن است.

آنچه حسین عیلزاده درباره آلبوم ترکمن گفت

موسیقی ترکمن برای من بسیار مفهومی و انتزاعی است. من در آن زمان در ایران نبودم و قصد داشتم یک کنسرت اجرا کنم که ناگهان بیمار شدم و تب بسیار بالایی گرفتم. با وجود این که فقط یک هفته بود از ایران دور شده بودم، در آن حالت، دلم برای ایران به شدت تنگ شد، طوری که مثل یک کودک احساس می‌کردم. در میان تب و ضعف، چیز عجیبی را تجربه کردم: گویی آوازهای ترکمنی را می‌شنیدم. این نواها به شکلی عجیب، دل‌تنگی مرا آرام می‌کرد. وقتی بعداً ساز را به دست گرفتم و شروع به نواختن کردم، متوجه شدم که این شیوه‌ی نوازندگی سه‌تار، نه تنها از نظر تکنیک برایم ناآشنا بود، بلکه در نوازندگی سه‌تار نیز سابقه‌ای نداشت.

او در ادامه درباره‌ی ایده و تخیل پشت آلبوم ترکمن می‌گوید: «برای خلق اثر ترکمن، آوازها و روحیه سلحشوری مردم ترکمن را در ذهنم تصور کردم. شاید نواختن ساز در این اثر به شکلی باشد که مورد پسند بسیاری از شنوندگان نباشد، اما من از ساز تنها به عنوان وسیله‌ای برای بیان افکار و احساساتم استفاده کرده‌ام. درست مانند کارگردانی که از تمام ابزارهای ممکن برای رساندن مفهوم خود بهره می‌گیرد، من نیز چنین رویکردی داشته‌ام.»

اگر در بخش شرقی تهران زندگی می‌کنید و به دنبال یک آموزشگاه پیانو حرفه‌ای و باکیفیت هستید، در این نوشته از وبلاگ آنبین همراه ما باشید تا مناسب‌ترین کلاس پیانو در شرق تهران را به شما معرفی کنیم.

آنبین؛ بهترین کلاس پیانو شرق تهران

آنبین با داشتن شش مربی ماهر و باتجربه در زمینه آموزش پیانو و نیز پذیرش شمار زیادی از علاقه‌مندان به نوازندگی، یکی از برترین آموزشگاه‌های پیانو در شرق تهران به شمار می‌رود. این مریز ویژگی‌های منحصر به فردی در برگزاری دوره‌های آموزشی خود دارد که سبب شده توجه بسیاری از ساکنان شرق تهران را به خود جلب کند.

اساتید حرفه‌ای و متخصص

مدرسه آنبین از شش مربی پیانو بهره می‌برد که هر یک دارای سابقه هنری قابل توجه و پیشینه کاری حرفه‌ای هستند. این مربیان، پیانیست‌های بسیاری را به موفقیت رسانده‌اند و با توجه به سال‌ها تجربه‌ی آموزشی، در تربیت هنرجویان پیانو در تمام سطوح — از تازه‌کار تا حرفه‌ای — بسیار موفق عمل می‌کنند.

کنسرت‌های آموزشگاهی

یکی از توانایی‌های کلیدی برای نوازندگان پیانو، این است که بتوانند قطعات خود را به خوبی برای حضار اجرا کنند. به همین دلیل، آنبین به عنوان یکی از معتبرترین آموزشگاه‌های پیانو، برنامه‌های کنسرت آموزشی برای هنرجویان خود تدارک می‌بیند. این رویدادها فرصتی است تا نوازندگان بتوانند مهارت‌های اجرای خود را در شرایط واقعی بسنجند و همزمان، اعتماد به نفس و تسلط خود را روی صحنه افزایش دهند.

محیط حرفه‌ای و مجهز

یک‌ویژگی مهم بهترین آموزشگاه‌های پیانو، فضای آموزشی تخصصی و باکیفیت است. آنبین با بهره‌گیری از مربیان باتجربه، فضایی صمیمی و درعین‌حال کاملاً حرفه‌ای ایجاد کرده تا هنرجویان بتوانند با آرامش خاطر، تمام توجه خود را بر یادگیری پیانو متمرکز کنند و از مسیر یادگیری لذت ببرند.

روش‌های تخصصی تدریس پیانوی کودک

در کنار هنرجویان بزرگسال، کودکان نیز می‌توانند در این کلاس‌ها ثبت‌نام کنند. آموزش به کودکان توسط مربیان متخصص و باتجربه در زمینه کار با خردسالان انجام می‌شود. همچنین، یک فضای راحت و مناسب برای خانواده‌ها در نظر گرفته شده است تا والدین بتوانند در مدت زمان برگزاری کلاس، دقایقی را در آرامش بگذرانند.

اگر قصد دارید خوانندگی را آغاز کنید، نخستین گام این است که سبک آواز خود را مشخص کنید. انتخاب سبک خوانندگی، علاوه بر سلیقه و علاقه شما، به فاکتورهای دیگری مانند محدوده صدایتان (مثلاً صدای بم، متوسط یا زیر) نیز وابسته است. اگر دوست دارید بدانید کدام سبک با توانایی‌ها و صدای شما سازگار است، در این نوشته از وبلاگ آنبین همراه ما باشید.

۱.موسیقی سنتی ایرانی

اگر به فکر انتخاب سبک موسیقی سنتی ایرانی برای خوانندگی هستید، بهتر است چند نکتهٔ کلیدی را در نظر بگیرید.
این سبک نیاز به صدایی رسا در محدودهٔ متوسط، تارهای صوتی نرم و انعطاف‌پذیر و همچنین توانایی اجرای دقیق ظرافت‌هایی مانند تحریر دارد.
علاوه بر این، علاقه به شعرهای پرمحتوا و فرهنگ غنی ایران و نیز توانایی بیان احساس عمیق در اجراها، از دیگر لازمه‌های این مسیر است.

۲. موسیقی پاپ

موسیقی پاپ بسیار انعطاف‌پذیر است و خوانندگان با محدوده‌های صدایی مختلف — از بم گرفته تا زیر — می‌توانند در این سبک بخوانند. با این حال، برای قطعات آرام و احساسی پاپ، صدایی گرم و عمیق که بتواند نت‌ها را به خوبی نگه دارد مناسب‌تر است. در مقابل، برای ترانه‌های شاد و پرانرژی پاپ، صدای رسا و قدرتمند بهتر جواب می‌دهد.
موسیقی پاپ از شناخته‌شده‌ترین و پرطرفدارترین سبک‌هاست و هنرجویان این رشته معمولاً روی آهنگ‌های معروف و محبوب کار می‌کنند. در این سبک، اگرچه با اصول اولیه موسیقی آشنا می‌شوید، اما تمرکز اصلی بر روی خود خواندن و بهبود مهارت‌های اجرای آواز است.

۳. راک

راک یک سبک پرجنب‌وجوش و هیجانی است که اغلب حال و هوایی متفاوت و گاه معترضانه دارد. برای اجرای این سبک، خواننده باید صدایی رسا و توان بدنی بالایی داشته باشد، چرا که در این نوع آواز، اغلب از فریادهای مهارشده و انرژی صوتی زیادی استفاده می‌شود.

۴. رپ

رپ به عنوان یک سبک موسیقی اعتراضی، جایگاه ویژه‌ای میان نسل جوان پیدا کرده است؛ با این وجود، هنوز به شکل رسمی در جامعه به رسمیت شناخته نشده است. برای اینکه بتوانید در این سبک موفق شوید، باید توانایی خواندن با ریتم مناسب، بیان شفاف و سریع، و همچنین قدرت رساندن درست و تأثیرگذار کلام به شنونده را داشته باشید.

۵. موسیقی محلی یا فولکور

موسیقی هر منطقه از کشور ویژگی‌های خاص خودش را دارد و هر سبک محلی بر روی محدوده‌های صوتی خاصی تمرکز می‌کند. با این حال، چیزی که در بیشتر مواقع اهمیت دارد این است که شما به عنوان خواننده بتوانید احساسات را به خوبی منتقل کنید، با مفهوم شعر ارتباط عمیقی برقرار کنید و تحریرهای مخصوص آن منطقه را به درستی اجرا نمایید.

برای این که یک روز پاییزی قشنگ را حتی زیباتر از قبل تجربه کنید، پیشنهاد می‌کنیم به یک قطعه موسیقی کلاسیک مخصوص پاییز گوش دهید. آهنگ‌هایی که آهنگسازان بزرگ جهان برای توصیف این فصل ساخته‌اند، زیبایی‌های پاییز را به شکلی هنرمندانه و تأثیرگذار نشان می‌دهند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، مجموعه‌ای از این قطعات پاییزی را برای شما گردآوری کرده‌ایم.

۱. کنسرتو برای ویولن- شماره ۳ (پاییز) از مجموعه چهار فصل آنتونیو ویوالدی

آنتونیو ویوالدی یک نوازنده ویولن و آهنگساز در دوران باروک بود. مشهورترین قطعه او، چهار فصل نام دارد. این اثر از چهار کنسرتو برای ویولن تشکیل شده که هر کدام بیانگر یک فصل از سال هستند. کنسرتو سوم که به فصل پاییز اختصاص دارد، به عنوان یک قطعه کلاسیک محبوب برای این فصل شناخته می‌شود.

۲. قطعه «اکتبر» از مجموعه ۱۲ قطعه «ماه‌های سال» از پیوتر ایلیچ چایکوفسکی

پیوتر ایلیچ چایکوفسکی، آهنگساز بزرگ اهل روسیه است که قطعه ی دریاچه قو از مشهورترین ساخته های او به شمار می رود. او مجموعه ای به نام “ماه های سال” دارد که شامل دوازده قطعه ی کوتاه پیانو می‌باشد و هر کدام از این قطعات، حال و هوای یکی از ماه های سال را به تصویر می‌کشد. قطعه ی مربوط به ماه اکتبر در این مجموعه، یک ملودی پاییزی زیبا و به یاد ماندنی است.

۳. برگ‌های پاییزی از ژوزف کوزما

آهنگ برگ‌های پاییزی در سراسر جهان شناخته شده است و خوانندگان زیادی از کشورهای مختلف بر اساس این نوا، ترانه اجرا کرده‌اند. نسخه‌های انگلیسی این قطعه از همه مشهورتر هستند. این ملودی را آهنگسازی مجارستانی به نام ژوزف کوزما ساخته است.

۴. آسمان نوامبر از یانی

یانی هنرمندی یونانی است که در زمینه موسیقی فعالیت می‌کند و قطعه‌های زیبایی می‌سازد. او در کارهای خود، عناصر مختلفی از سبک‌هایی مانند جاز، موسیقی کلاسیک، راک ملایم و موسیقی ملل جهان را با هم ترکیب می‌کند. قطعه‌ی معروف او به نام «آسمان نوامبر»، تصویری هنرمندانه و دلنشین از فصل پاییز را به نمایش می‌گذارد.

۵. بازتاب پاییز از لودویکو اناودی

لودویکو اناودی، یک نوازنده پیانو و آهنگساز ایتالیایی امروزی است که فارغ‌التحصیل کنسرواتوار میلان در رشته آهنگسازی می‌باشد. از میان آثار او، قطعه «بازتاپ پاییز» به عنوان یکی از ملودی‌های محبوب فصل پاییز شناخته می‌شود.

وقتی به زندگی هنرمندان موسیقی بزرگ دنیا نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم بسیاری از آن‌ها در مراکزی به نام کنسرواتوار تحصیل کرده‌اند. اما کنسرواتوار دقیقاً چه جایی است و چه فرقی با آموزشگاه‌های معمولی موسیقی یا دانشکده‌های موسیقی دارد؟ در این نوشته از وبلاگ آنبین، به این پرسش پاسخ خواهیم داد.

کنسرواتوار موسیقی چیست؟

کنسرواتوار موسیقی یک مرکز آموزشی تخصصی است که در زمینه موسیقی و هنرهای نمایشی فعالیت می‌کند. در این مراکز، آموزش به صورت حرفه‌ای و با تمرکز زیاد بر اجرای عملی موسیقی انجام می‌شود. علاوه بر این، کنسرواتوارها دانشجویان را برای ورود به بازار کار و فعالیت در صنعت موسیقی آماده می‌کنند و فضایی را در اختیار آنان قرار می‌دهند تا بتوانند در محیطی واقعی، تجربه‌های لازم را در زمینه موسیقی و هنر به دست آورند.

تفاوت کنسرواتوار و دانشگاه موسیقی

در کنسرواتوار موسیقی، هم مبانی نظری و هم مهارت‌های عملی موسیقی تدریس می‌شود؛ اما تأکید اصلی روی بخش عملی و پرورش نوازندگان، رهبران ارکستر، خوانندگان و موارد مشابه است. در دانشگاه‌های موسیقی، تمرکز بیشتری بر آموزش تئوری و پژوهش‌های علمی در زمینه موسیقی وجود دارد. همچنین در دانشگاه، فرصت‌های بیشتری برای مطالعه و تحقیق در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرد؛ در حالی که در کنسرواتوار، اولویت با اجرا و حضور روی صحنه است. اگر قصد دارید دانش نظری خود را گسترش دهید و به یک پژوهشگر موسیقی تبدیل شوید، بهتر است وارد دانشگاه شوید. اما اگر هدف شما تبدیل شدن به یک نوازنده ماهر، تقویت تکنیک‌های اجرایی و آماده شدن برای حضور در صحنه‌های بزرگ جهانی است، کنسرواتوار گزینه مناسب‌تری خواهد بود. شایان ذکر است که در بعضی کشورها، محتوای آموزشی کنسرواتوارها و دانشگاه‌ها بسیار به هم شبیه است.

کنسرواتوارهای مشهور جهان

اولین مرکز آموزش موسیقی در جهان، سال ۱۷۸۴ در شهر پاریس شروع به کار کرد. هدف اصلی آن، تربیت نوازندگان برای اجرا در برنامه‌های عمومی، جشن‌ها و مراسم رسمی دولت بود. دانشجویان از طریق یک آزمون ورودی انتخاب می‌شدند و در صورت قبولی، می‌توانستند به صورت رایگان در این مرکز تحصیل کنند.

در طول قرن نوزدهم، این الگوی فرانسوی با کمی تغییرات در کشورهای اروپایی و همچنین ایالات متحده نیز مورد استفاده قرار گرفت. امروزه برخی از مشهورترین مراکز آموزش موسیقی در جهان عبارت‌اند از:

میلان، ایتالیا: کنسرواتوار موسیقی جوزپه وردی
پاریس، فرانسه: کنسرواتوار موسیقی پاریس
تورنتو، کانادا: کنسرواتوار سلطنتی موسیقی
مونیخ، آلمان: کنسرواتوار ریشارد اشتراوس
لاهه، هلند: کنسرواتوار سلطنتی موسیقی
سن پترزبورگ، روسیه: کنسرواتوار سن پترزبورگ
مسکو، روسیه: کنسرواتوار چایکوفسکی مسکو
لندن، بریتانیا: فرهنگستان سلطنتی موسیقی، بخشی از مجموعه دانشگاه لندن

تار به خاطر جنس حساس پوست و بدنه چوبی‌اش، به راحتی ممکن است بر اثر تغییر دما، رطوبت، ضربه یا حشرات آسیب ببیند. به همین دلیل، مراقبت و نگهداری درست از آن بسیار مهم است. در این نوشته از وبلاگ آنبین با ما همراه باشید تا روش‌های صحیح نگهداری از این ساز را با هم مرور کنیم.

نگهداری از تار با رعایت این نکات:

ساز را در دمای ثابت و متعادل نگه دارید

تغییر ناگهانی دما می‌تواند به کیفیت ساز تار آسیب بزند. به همین دلیل، بهتر است که تار را به صورت ناگهانی از یک منطقه مرطوب به یک منطقه خشک و کم‌رطوبت منتقل نکنید. اگر مجبور به این جابجایی هستید، حتماً آن را در جعبه مخصوص خود قرار دهید و با دقت حمل کنید. در حالت کلی، سعی کنید همیشه دمای محیطی که تار در آن نگهداری می‌شود، ثابت و متعادل باشد. هرگونه گرمای شدید یا سرمای زیاد ممکن است باعث تغییر شکل یا آسیب به بدنه ساز شود. پس تار را در نزدیکی وسایل گرمایشی مانند شومینه و بخاری، زیر نور مستقیم آفتاب یا در مسیر باد کولر قرار ندهید.

رطوبت مناسب را در نظر بگیرید

برای مراقبت از تار، باید به میزان رطوبت هوای اطراف آن توجه کنید. رطوبت زیاد می‌تواند به ساز شما آسیب بزند و باعث خرابی یا فرسودگی آن شود. این مسئله به‌ویژه اگر در منطقه‌ای با آب‌وهوای مرطوب زندگی می‌کنید، اهمیت بیشتری دارد. برای جلوگیری از این مشکل، می‌توانید از بسته‌های جذب‌رطوبت سیلیکاژل استفاده کنید و آن‌ها را در جعبه ساز قرار دهید.

مراقب حشرات باشید

ساز تار که بدنه و کاسه آن از چوب درخت توت و گردو ساخته شده، همیشه در معرض آسیب حشراتی مثل کرم چوب، بید و موریانه است. اگر داخل جعبه ساز یا اطراف آن خاکه چوب دیدید، ممکن است نشانه حمله این آفات باشد. برای جلوگیری از این مشکل، بهتر است به طور منظم روی ساز لاک مخصوص بزنید و همچنین یک قرص برنج یا نفتالین بدون بو را داخل یک نایلون کوچک سوراخ‌دار قرار داده و آن را در جعبه ساز بگذارید.

ترجیحا ساز را همیشه درون کیس نگهداری کنید

برای محافظت از تار، استفاده از جعبه مخصوص بسیار مهم است. بهترین جعبه‌ها، آن‌هایی هستند که از فایبرگلاس ساخته شده‌اند یا جعبه‌های چوبی با عایق داخلی که شکل خود را از دست نمی‌دهند و تغییر شکل نمی‌دهند. برخی افراد ساز خود را به دیوار آویزان می‌کنند که این روش امن نیست. اگر مجبور به آویزان کردن آن هستید، حتماً از یک پایه مخصوص و محکم استفاده کنید که به دیوار پیچ شده باشد.

تار یحیی، ارزشمندترین و شناخته‌شده‌ترین تار در سراسر جهان است که کار ساخت آن را هوهانس آبکاریان، یک سازنده چیرهدست ایرانی‌ارمنی، بر عهده داشته است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، به بررسی مشخصات و داستان پشت این ساز بی‌نظیر می‌پردازیم.

هوهانس آبکاریان؛ سازنده تار یحیی

هوهانس آبکاریان که به یحیی تارساز معروف است، پسر خاچیک نجارباشی بود. او در سال ۱۸۷۵ در جلفای اصفهان، در محله‌ای قدیمی به نام سنگتراش‌ها و در کوچه گازاندران به دنیا آمد. پدر و عموی او در ساختن ساز مهارت داشتند. یحیی ساخت ساز را نزد پدرش آموخت و حتی در ساختن تار به او کمک می‌کرد. او در آغاز کار، از مدل و اندازه‌های تار استاد فرج‌الله پیروی می‌کرد.

ویژگی‌های تار یحیی

یحیی کسی بود که توانست تارهایی با کیفیت یکنواخت و پایدار بسازد. تفاوت بین سازهای او آنقدر کم بود که تقریباً هیچ فرقی با هم نداشتند. این سطح از یکنواختی و کیفیت، بیشتر شبیه به محصولات یک کارخانه پیشرفته بود؛ در حالی که او در یک کارگاه کوچک و ساده کار می‌کرد.

یکی از روش‌های مخصوص یحیی برای ساختن تار، نحوه آماده‌سازی چوب توت بود. می‌گویند او تنه‌های درخت توت را در کنار رودخانه زاینده‌رود می‌بست تا جریان آب، به آرامی شیره و مواد زائد داخل چوب را خارج کند. بعد از یک سال، این چوب‌ها را به نانوایی می‌برد و برای یک سال دیگر در کنار تنور نانوایی قرار می‌داد تا کاملاً خشک شوند. سپس چوب‌ها یک سال دیگر را در دمای عادی کارگاه می‌ماندند و پس از آن، آماده می‌شدند تا توسط استاد به شکل تار درآیند.

همچنین، وقتی یحیی برای اولین بار خرک را روی تار نصب می‌کرد و صدای آن را می‌شنید، اگر از کیفیت صدا راضی بود، دیگر آن خرک را عوض نمی‌کرد.

روش ساخت کاسه تار، نحوه وصل کردن دسته به کاسه، پرداخت دسته، اندازه‌های دقیق کاسه و دسته، تناسب بین کاسه بزرگ و کوچک، فضای داخلی کاسه‌ها، تراش داخل کاسه و تعادل حجم داخلی دو کاسه، از دیگر ویژگی‌های منحصر به فرد تارهای ساخت یحیی بودند.

تشخیص تار یحیی

یحیی که سازنده تار بود، برای اینکه دیگران نتوانند از کارش سوءاستفاده کنند و از روی سازهایش تقلید نمایند، در ابتدا یک مهر کوچک و بیضی‌شکل درست کرد. روی این مهر، نام «یحیی» را حک کرد و آن را داخل کاسه بزرگ تار قرار داد. اما پس از مدتی، دیگر سازندگان از روی همین مهر نیز تقلید کردند و تشخیص تارهای اصل یحیی از تارهای تقلبی سخت شد.

به همین خاطر، یحیی این بار مهری گرد و حلقه‌وار ساخت و نام خود را به همراه تاریخ ۱۳۲۵، با فشار زیاد روی قسمت پایینی دسته تار حک کرد. باز هم پس از چندی، از این مهر جدید هم تقلید شد.

در نهایت، او راه دیگری انتخاب کرد: یک مهر بیضی کوچک دیگر درست کرد و آن را روی کاغذ زد. سپس تاریخ و محل ساخت تار را روی آن نوشت و کاغذ را زیر سیم‌گیر تار چسباند. علاوه بر این، یک مهر مخفی دیگر نیز روی کاغذ دیگری زد و آن را زیر استخوان سرپنجه تار قرار داد. مهر زیر استخوان سرپنجه، مهم‌ترین مهر او محسوب می‌شود؛ اگر این مهر روی تاری باشد، مطمئناً ساز دست یحیی است.

بهمن رجبی، نوازنده چیره‌دست تنبک، از چهره‌های تأثیرگذار موسیقی ایران به شمار می‌رود. او با ابداعات و آثار ارزشمندش، نقش مهمی در پیشرفت هنر نوازندگی این ساز ایفا کرد. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، با زندگی‌نامه این هنرمند بزرگ آشنا خواهید شد.

کارنامه هنری بهمن رجبی

بهمن رجبی، نوازنده و آموزگار تنبک، در هفتم اسفندماه سال ۱۳۱۸ در شهر رشت به دنیا آمد. او همیشه خود را شاگرد امیرناصر افتتاح معرفی می‌کرد و به خاطر شیوه تدریس تازه و نوآورانه‌اش، بسیار مورد توجه جوانان زمان خود قرار گرفت. رجبی در نواختن تنبک نیز ابداعاتی داشت که از میان آن‌ها، افزودن یازده نوع ریز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

او با چهره‌های سرشناسی مانند پرویز مشکاتیان، رضا شفیعیان و محمد موسوی همکاری کرد. همچنین، همکاری او در قطعهٔ «سواران دشت امید» که ساختهٔ حسین علیزاده است، از آثار شناخته‌شده‌ی او محسوب می‌شود.

رجبی در سال ۱۳۸۴ با ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی نیز همکاری داشت. علاوه بر این، او شعرهای طنزآمیزی نیز سروده است؛ برای نمونه می‌توان به کتاب «صدای پای دمبک» اشاره کرد که اشاره‌ای به شعر «صدای پای آب» سرودهٔ سهراب سپهری دارد.

آثار بهمن رجبی در زمینه تنبک

بهمن رجبی کتاب‌های آموزشی بسیاری دربارهٔ یادگیری و نواختن تنبک تألیف کرده است. از میان آثار او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:
«آموزش تنبک جلد اول» که مباحث مقدماتی و متوسطه را در برمی‌گیرد،
«آموزش تنبک جلد دوم» برای سطح پیشرفته و فوق‌پیشرفته،
و نیز کتاب «تنبک و نگرشی به ریتم از زوایای مختلف».

آثار تک‌نوازی و هم‌نوازی

نوازندگی تمبک در قطعه‌ای به نام «سواران دشت امید» ساخته‌ی حسین علیزاده. انتشارات: ماهور.

گفت‌وگوی بین دست چپ و راست در نوازندگی، با همراهی فربد یداللهی. انتشارات: ماهور.

نوازندگی تمبک در آلبوم «در مکتب عشق» با آهنگسازی مازیار شاهی. انتشارات: آوای چکاد.

اثر «نظم وزن»، یک تکنوازی تمبک توسط بهمن رجبی. انتشارات: آوای باربد.

آوای چکاد، مجموعه‌ای برای پاسداشت و گرامیداشت پنجاه سال کوشش پیگیر بهمن رجبی، استاد بزرگ تمبک، با همراهی علیرضا جواهری. انتشارات: آوای چکاد.

مجموعه‌های «گلچین یک» و «گلچین دو»، شامل کارهایی از استاد رضا شفیعیان برای سنتور، با اجرای بهمن رجبی و همراهی علیرضا جواهری. انتشارات: آوای چکاد.

درگذشت

بهمن رجبی در نوزدهم شهریور ۱۴۰۴ و در ۸۵ سالگی، بر اثر بیماری قلبی دار فانی را وداع گفت. مراسم چهلم این استاد هنرمند، روز جمعه، دوم آبان ماه، از ساعت هفت و نیم بعدازظهر در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. در این مراسم، چهره‌های باسابقه و پیشکسوت عرصه فرهنگ و موسیقی حضور یافتند و سخنرانی کردند. همچنین بخش‌هایی از فیلم مستند «تمبک» به نمایش درآمد و برنامه‌ای با اجرای موسیقی همراه بود.