آشنایی با انواع نخ های بافتنی
اولین قدم برای یادگیری بافتنی، این است که با انواع نخ ها آشنا شوید.
نخ هایی که برای بافتنی استفاده می شوند، به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند: نخ های طبیعی (مانند پشم و موی حیوانات)، نخ های گیاهی (مانند کتان)، ابریشم و نخ های مصنوعی. در ادامه، هر کدام از این گروه ها را به طور جداگانه بررسی میکنیم.
**نخ های طبیعی**
نخ های طبیعی معمولاً بر اساس حیوانی که پشم یا مو از آن به دست میآید، دستهبندی میشوند.
**پشم گوسفند:** پشم گوسفند یکی از بهترین گزینه ها برای بافتنی است. این نوع پشم، عایق بسیار خوبی است و برای درست کردن انواع لباس ها قابل استفاده میباشد. پارچه بافته شده از پشم، مقاوم، محکم و راحت است. این نوع پارچه میتواند حدود ۸۰ درصد هوا را در خود نگه دارد و به همین دلیل بدن را گرم نگه میدارد. در ادامه به برخی از مزایای پشم اشاره میکنیم:
1. ساختار خاص پشم باعث میشود تغییرات آب و هوایی تاثیر کمتری روی بدن بگذارد. این الیاف با جذب رطوبت بدن، حالت متعادلی ایجاد میکنند.
2. پشم حدود ۶۰ درصد بیشتر از سایر الیاف، هوا را در خود نگه میدارد. این ویژگی باعث میشود بدن در برابر تغییرات آب و هوایی مقاومت بیشتری داشته باشد.
3. تارهای پشم در مقایسه با الیاف دیگر با همان قطر و حجم، سبکتر هستند. به همین دلیل لباس های پشمی بسیار سبک میشوند.
4. پشم در برابر عوامل خارجی بسیار مقاوم است و استحکام آن از الیاف گیاهی بیشتر میباشد.
5. پشم قابلیت رنگپذیری بسیار خوبی دارد که این موضوع در صنعت نساجی بسیار مهم است.
6. پشم در برابر صدا عایق خوبی است و این ویژگی به خصوص برای فرش های پشمی بسیار با اهمیت میباشد.
7. پشم به خودی خود آتش نمیگیرد، مگر اینکه مستقیم در تماس با شعله آتش قرار بگیرد.
8. پرتوهای مضر فرابنفش خورشید از پشم عبور نمیکنند و این موضوع برای سلامتی مفید است.
9. پشم به راحتی قابل بافتن یا تبدیل به نمد است.
10. پشم قابلیت کشسانی بالایی دارد. میتواند تا ۳۰ درصد بیش از اندازه معمول خود کش بیاید و همچنان شکل اولیه خود را حفظ کند.
آلپاکا نوعی از لاماها است که در آمریکای جنوبی به زندگی خود ادامه میدهد. این حیوان نیز مانند لامای معمولی اهلی شده است، اما برخلاف لاما که گوشهایی خمیده و شبیه به موز دارد، گوشهای آلپاکا صاف و کشیده است. پشم این حیوان بسیار لطیفتر از پشم لاما است و باکیفیتترین نوع آن، قیمتی نزدیک به کرک کشمیر معمولی دارد.
آلپاکاها معمولاً در ارتفاعات بالای ۳۵۰۰ متری در کوهستان آند زندگی میکنند و در کشورهایی مانند اکوادور، جنوب پرو، شمال بولیوی و شمال شیلی از آنها نگهداری میشود. این حیوانات جثهای کوچکتر از لاما دارند و از آنها برای حمل بار استفاده نمیشود، بلکه هدف اصلی پرورش آنها، استفاده از الیاف باارزش پشمشان است.
از پشم آلپاکا برای تولید انواع محصولات بافتنی مانند پتو، جوراب، کلاه، دستکش، روسری و پانچو استفاده میشود. جالب است بدانید که در پرو پشم آلپاکا در ۵۲ رنگ طبیعی وجود دارد، در استرالیا در ۱۲ رنگ و در آمریکا در ۱۶ رنگ طبیعی طبقهبندی شده است.
در صنعت پارچه و پوشاک، کلمه آلپاکا معمولاً به یک شیوه خاص بافت پارچه اشاره دارد. در گذشته در این روش از پشم آلپاکا استفاده میشد، اما امروزه بیشتر از پشم بزهای نژاد مَرغُز که به آن موهر گفته میشود، برای این نوع بافت استفاده میکنند.
کشمیر
پارچه کشمیر که معمولاً به سادگی “کشمیر” نامیده میشود، نوعی پارچه بسیار نازک و لطیف است که از موی بزهای کشمیری و نژادهای مشابه بز تولید میشود. این پارچه به دلیل نرمی، استحکام، سبکی و ظرافت فوقالعادهاش معروف است و لباسهایی که از آن دوخته میشوند، از کیفیت بسیار بالایی برخوردارند.
کشمیر به خاطر الیاف نرم و لطیفش شناخته میشود که به طور طبیعی یک پوشش سبک و بدون کرک ایجاد میکند. این الیاف به راحتی برای انواع استفادهها آماده میشوند و به شکل نخهای نازک یا ضخیم درمیآیند. رنگ طبیعی کشمیر (بدون رنگرزی) شامل سفید، خاکستری و سایههای مختلف قهوهای است. علاوه بر این، پشم به دست آمده از بز آنگورا نیز با نام کشمیر شناخته میشود.
کشمیر یک پارچه کاملاً طبیعی است. برای شستشوی آن میتوان از ماشین لباسشویی با استفاده از شوینده ملایم و آب سرد استفاده کرد. پس از شستشو، بهتر است آن را روی یک سطح صاف پهن کنید تا در هوای آزاد خشک شود. ممکن است پس از مدتی پوشیدن و بر اثر اصطکاک، روی سطح پارچه گلولههای کوچکی از الیاف تشکیل شود که میتوان آنها را با یک شانه مخصوص از بین برد.
موهر نوعی پارچه است که از موی بزهای مخصوص و خرگوشهای آنگورا به دست میآید. این الیاف با پشم معمولی گوسفند تفاوت دارند. روی سطح پشم گوسفند برجستگیهای ریزی وجود دارد، اما موهر چنین برجستگیهایی ندارد و سطح آن صاف است. پولکهای ریز روی تارهای موهر، کاملاً یکدست و مرتب به رشتهی اصلی چسبیدهاند. این آرایش منظم و صاف پولکها باعث میشود نور به خوبی از سطح آن بازتاب یابد و در نتیجه، موهر جلای زیبا و درخشندگی خاصی پیدا کند.
امروزه کشورهای آفریقای جنوبی، آمریکا، ترکیه، آرژانتین، استرالیا و نیوزیلند از بزرگترین تولیدکنندگان موهر در جهان به شمار میروند.
موهر از استحکام زیادی برخوردار است و آتش نمیگیرد. رطوبت را به سرعت به خود جذب میکند و مدت زیادی آن را نگه میدارد، کمتر چروک میشود، دوام بالایی دارد و رنگش ثابت میماند. به همین دلایل، افراد زیادی طرفدار این پارچه هستند.
قیمت لباسهای موهری در مقایسه با لباسهای کشمیری کمتر است و به همین خاطر، استفاده از آن نیز رایجتر است.
۶- آنقوره
معروفترین نوع خرگوش در جهان برای تولید پشم، نژاد آنقوره است. خرگوش آنقوره حیوانی بسیار آرام است که معمولاً برای استفاده از پشمش پرورش داده میشود. این نژاد به خاطر موهای بسیار بلند و لطیفش شهرت جهانی دارد. در گذشته، این خرگوش بیشتر به عنوان حیوان خانگی نگهداری میشد، اما به مرور زمان، کیفیت بالا و طول مناسب پشم آن باعث شد تا در صنعت پوشاک مورد توجه قرار گیرد. همین ویژگی باعث شد پرورش آن در بسیاری از کشورهای جهان گسترش پیدا کند.
از پشم خرگوش آنقوره برای تولید پارچههای بسیار لوکس استفاده میشود. لباسهایی که از این پشم ساخته میشوند، قیمت بسیار بالایی دارند و در سراسر جهان به فروش میرسند. امروزه کشور چین با پرورش نزدیک به ۸ میلیون خرگوش آنقوره، سالانه حدود ۸ تن پشم آنقوره تولید میکند که تقریباً ۹۰ درصد از تولید جهانی را تشکیل میدهد. علاوه بر چین، کشورهایی مانند فرانسه، ترکیه، استرالیا، آلمان و زلاندنو نیز از تولیدکنندگان این نوع پشم هستند.
کتان
الیاف کتان از ساقهی گیاهی به نام فلکس گرفته میشود. این گیاه هر سال کاشته میشود و قد آن تا نزدیک ۱۲۰ سانتیمتر هم میرسد. ضخامت ساقهی آن نیز بین ۸/۱ تا ۱۶/۱ اینچ است. بالای ساقه، شاخههای زیادی دارد و روی آنها گلهایی با رنگهای سفید، قرمز، بنفش، لاجوردی و آبی میروید. کیفیت الیاف کتان به خوبی خاک و شرایط آبوهوایی بستگی دارد. این گیاه در هوای خنک و مرطوب و مناطقی که باران به اندازه میبارد، بهتر رشد میکند. بذر کتان در اردیبهشت و خرداد کاشته میشود و سه ماه طول میکشد تا کامل برسد. کشورهای اصلی پرورشدهندهی کتان عبارتاند از: کانادا، چین، روسیه، هند، انگلیس و آمریکا. از نظر ساختار شیمیایی، الیاف کتان مانند پنبه، سلولزی است؛ اما با وجود این شباهت، ساختار مولکولی آن در سه بخش با پنبه تفاوت دارد: ۱- ساختار درونی ۲- خود الیاف ۳- ساختار فیزیکی الیاف. یکی از کاربردهای اصلی الیاف کتان، تولید پارچهی کتانی است.
ابریشم
ابریشم (که در زبان هندی رِشم نامیده میشود) یک نوع نخ طبیعی است. این نخ از پیلهی کرم ابریشم به دست میآید و مادهی اصلی تشکیلدهندهی آن پروتئین است.
از این نخ، پارچههای ابریشمی تولید میشوند که از نرمترین و مرغوبترین پارچههای جهان محسوب میشوند. به خاطر درخشندگی خاص نخ ابریشم، وقتی به پارچههای ساختهشده از آن نگاه میکنید، بسته به زاویهی نگاهتان، رنگهای گوناگونی را مشاهده خواهید کرد؛ درست مانند یک منشور که نور را به رنگهای مختلف تجزیه میکند.
نخهای ابریشمی از دو نوع طبیعی و مصنوعی ساخته میشوند. این نخها همانند پشم، گرم هستند اما قابلیت کشسانی و برگشت به حالت اول را ندارند.
الیاف مصنوعی
با پیشرفت دانش شیمی و ساخت مواد مصنوعی توسط انسان، پژوهشگران به این فکر افتادند که برای پارچهبافی هم الیاف دستساخته تولید کنند و از آنها نخ مناسب برای بافندگی به دست آورند. پس از کوششهای بسیار، موفق شدند این الیاف مصنوعی را تولید کنند و با ترکیب آنها همراه برخی الیاف طبیعی، نخهای تازهای بسازند. معمولترین نخهای مصنوعی شامل نایلون، پولیستر و اکریلیک میشوند. این نخها در مقایسه با الیاف طبیعی قیمت کمتری دارند و در مقابل شستوشو با ماشین لباسشویی نیز مقاوم هستند.
۱۲- نخهای ترکیبی
نخهای ترکیبی از مخلوط کردن دو یا چند نوع الیاف مختلف بهوجود میآیند. این کار باعث میشود ساختاری تازه با ویژگیهای جدید و بهتر ایجاد شود.
در تولید این نوع نخ، الیاف گوناگون از نظر جنس، اندازه، ضخامت یا رنگ با هم ترکیب میشوند. این فرآیند معمولاً قبل از مرحلهٔ ریسندگی انجام میگیرد. نخهای ترکیبی معمولاً استحکام و عمر بیشتری دارند و از طرفی، با این روش میتوان هزینهٔ تولید نخهای گرانقیمت را کاهش داد.
برای نمونه، میتوان الیاف طبیعی و مصنوعی مانند پنبه و پلیاستر را با هم مخلوط کرد، یا حتی الیاف طبیعی مختلف مثل پشم و کتان را ترکیب نمود تا خواص بهتری در نخ نهایی بهدست آید.
نخهای امروزی انواع مختلفی دارند؛ مانند نخهای فلزی، نخی با پوشش خزی، نخهای اسپیرال و موارد دیگر. این نخها در رنگها و بافتهای گوناگونی تولید میشوند. با این حال، به دلیل اینکه گرههای این نوع نخها معمولاً به خوبی دیده نمیشوند، برای افراد تازهکار گزینهی مناسبی محسوب نمیشوند.
برای یادگیری بافتنی و قلاب بافی، میتوانید وسایل و ابزارهای لازم را با کلیک روی عکسهای زیر تهیه کنید.
۱۴- ضخامت نخ
علاوه بر نوع نخ که از جنس آن مشخص میشود، هنگام خرید کاموا باید به وزن یا ضخامت نخ هم توجه کنید. نخها در اندازههای مختلفی وجود دارند؛ از نخهای بسیار نازک تا نخهای بسیار کلفت.
۱۵- راهنمای اطلاعات روی کاموا
روی نخ و کامواها معمولاً یک برچسب وجود دارد که اطلاعات مفیدی به شما میدهد. این برچسب مانند یک راهنمای کوچک عمل میکند.
**وزن و طول نخ:** وقتی میخواهید کاموا بخرید، حتماً به طول آن دقت کنید. بعضی کامواها با اینکه کلفت و حجیم به نظر میرسند، اما طول کمی دارند. در این صورت ممکن است مجبور شوید چندین کلاف بخرید تا کارتان به پایان برسد.
**شماره میل یا قلاب پیشنهادی:** روی هر برچسب، معمولاً شمارهای نوشته شده که نشان میدهد چه اندازه میل بافتنی یا قلابی برای آن کاموا مناسب است. اگر آن شماره دقیق را ندارید، میتوانید از میل یا قلابی با شماره نزدیک به آن استفاده کنید.
**کدهای رنگ (Col.No و Lot.No):** این کدها مشخص میکنند که رنگ کاموا دقیقاً چه کدی دارد. اگر در وسط کار نخ شما تمام شد و خواستید کاموای همرنگ دوباره بخرید، با نشان دادن این کدها میتوانید مطمئن شوید رنگ جدید کاملاً با رنگ قبلی یکی است.
**جدول راهنمای بافت (Gauge):** روی بعضی برچسبها یک جدول کوچک میبینید که به شما میگوید در هر ردیف چند دونه ببافید یا چند گره بزنید. این اعداد بر اساس جنس نخ و میزان کشسانی آن محاسیه شدهاند. اگر طبق این جدول پیش بروید، کار بافت شما مرتبتر، محکمتر و بادوامتر خواهد شد. این نکته مخصوصاً برای وقتی که لباس میبافید خیلی مهم است.
راهنمای شستشو
روی برچسب نخ و کاموا، نشانههایی وجود دارد که روش صحیح شستشو و نگهداری آن را توضیح میدهد.
علامت تشت، مربوط به شستشو با ماشین لباسشویی است. اگر روی این علامت ضربدر باشد، یعنی این کاموا قابل شستشو نیست.
نشانه مثلث، مربوط به استفاده از مواد سفیدکننده است.
علامت اتو، دمای مناسب برای اتوکشی را نشان میدهد و اگر روی آن ضربدر باشد، یعنی نباید آن را اتو کنید.
علامت دایره هم مربوط به خشکشویی است و مشخص میکند که آیا میتوان از مواد شیمیایی برای خشکشویی استفاده کرد یا خیر.
ویژگیهای نخ
وقت خرید نخ، باید به چند ویژگی مهم آن توجه کنیم. این ویژگیها شامل موارد زیر هستند:
**حافظه نخ:**
منظور از حافظه، توانایی نخ برای بازگشت به شکل اولیه بعد از کشیده شدن است. نخ پشمی بهترین حافظه را دارد، اما نخهای پنبهای و کتانی معمولاً حافظه ندارند. مثلاً اگر یک لباس پشمی را بعد از پوشیدن بشویید و در هوای آزاد خشک کنید، دوباره به شکل اول برمیگردد و میتوانید با آن لباس جدیدی ببافید.
**لختی نخ:**
لختی نخ برعکس حافظه عمل میکند. نخهایی که حافظه کمی دارند، لختی بیشتری دارند. ابریشم، کتان و پنبه جزو نخهای لخت محسوب میشوند.
**گرمی و سردی نخ:**
بعضی نخها میتوانند گرما را نگه دارند و مثل عایق عمل کنند؛ به این ویژگی گرمی میگویند. در مقابل، نخهای سرد این خاصیت را ندارند. نخهایی مثل مرینو، آلپاکا، کشمیر و موهر گرم هستند، اما پنبه و کتان سرد به حساب میآیند. ابریشم هم همزمان هم گرم است و هم سرد.
**هاله نخ:**
بعضی نخها به دلیل جنس و روش تولیدشان، کرکهای ریزی دارند که به آن هاله میگویند. مثلاً نخ موهر کودک، آلپاکا و کشمیر هاله زیادی دارند.
**خشکی و شکنندگی:**
اگر نخ خاصیت ارتجاعی نداشته باشد و به راحتی تغییر شکل ندهد، به آن شکننده میگویند. کتان نمونهای از نخهای شکننده است.
**نرمی نخ:**
نرمی نخ به ضخامت رشتههای آن بستگی دارد. هرچه رشتهها نازکتر باشند، نخ نرمتر خواهد بود. کشمیر و آلپاکای کودک از نرمترین نخها هستند.
در جدول زیر میتوانید مشخصات انواع نخ را ببینید.
وزن نخ
یکی از نکات مهم هنگام خرید کاموا، وزن آن است. کارخانههای سازنده، اصطلاحات مختلفی برای نشان دادن وزن کاموای خود به کار میبرند. بعضی از این موارد در جدول زیر آورده شده است.
