دسته: موسیقی

مجموعه تلویزیونی «خانه سبز» یک سریال ایرانی است که در سال ۱۳۷۵ از شبکه دو سیما، هر چهارشنبه پخش می‌شد. موسیقی این مجموعه، همانند خود سریال، بسیار مورد استقبال قرار گرفت و تأثیر چشمگیری در تغییر سبک موسیقی تیتراژ برنامه‌های تلویزیونی داشت. تیتراژ شروع این سریال با صدای خسرو شکیبایی و تیتراژ پایان آن با خوانندگی علی تفرشی، حتی امروز هم برای بسیاری از مردم پر از خاطره و محبوب است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، همراه ما باشید تا با هم نگاهی به موسیقی فیلم خانه سبز بیندازیم.

چه کسی موسیقی فیلم خانه سبز را ساخت؟

موسیقی فیلم «خانه سبز» را بهرام دهقانیار ساخته است. بهرام دهقانیار، یک آهنگساز و نوازنده پیانو اهل ایران است. او از هفت سالگی به یادگیری پیانو پرداخت. در سال ۱۳۶۸ برای ادامه تحصیل به آلمان رفت و تا سال ۱۳۷۳ در کنسرواتوار شهر فرانکفورت، در دو رشته پیانو و آهنگسازی آموزش دید. پس از پایان دوران تحصیل، او با دانش و تجربه زیادی که به دست آورده بود، به ایران بازگشت.

خواننده موسیقی فیلم خانه سبز که بود؟

خواننده تیتراژ پایانی فیلم «خانه سبز»، علی تفرشی بود. او در آن دوران در گروه‌های موسیقی معتبر به عنوان خواننده کر یا نوازنده کمانچه کار می‌کرد، اما هنوز برای عموم مردم شناخته شده نبود. به گفته خودش، در زمان ساخت موسیقی این سریال، مرسوم نبود که تیتراژ با صدای خواننده از تلویزیون پخش شود. حتی پس از پایان ساخت سریال هم در ابتدا از صدای او استفاده نشد. اما در روز نیمه شعبان، بهرام دهقان‌پور با تفرشی تماس گرفت و دوباره تیتراژ را ضبط کردند و پس از مدتی، صدایش از تلویزیون شنیده شد. اگرچه در تیتراژ نامی از علی تفرشی برده نشد، اما پس از این اتفاق، به تدریج استفاده از صدای خواننده در تیتراژها رواج پیدا کرد.

بهرام دهقانیار نیز درباره انتخاب علی تفرشی به عنوان خواننده این قطعه گفته است: وقتی شعر تیتراژ آماده شد، من سعی کردم با نگاهی متفاوت‌تر نسبت به بعضی کارهای قبلی، اثری با ساختار موسیقی پاپ خلق کنم. اما پس از اتمام کار، با چالش بزرگی برای انتخاب خواننده روبرو شدم، چون برای این قطعه بسیار مهم بود که خواننده‌ای مناسب با موسیقی و شعر پیدا کنم. تا اینکه با علی تفرشی، به عنوان یک خواننده جوان که علاوه بر مهارت در نوازندگی کمانچه، در گروه‌های کر هم فعالیت داشت، آشنا شدم. پس از یک تست اولیه، او را به عنوان خواننده نهایی انتخاب کردم و خوشحالم که این انتخاب در نهایت با استقبال خوب مردم مواجه شد.

اگر به سازهای کوبه‌ای ایرانی علاقه دارید و دوست دارید نواختن یکی از آن‌ها را یاد بگیرید، احتمالاً برای شما هم این پرسش پیش آمده که انتخاب درست کدام است: دف یا تنبک؟
هرکس ممکن است نظر متفاوتی در این زمینه داشته باشد، اما در این نوشته از وبلاگ آنبین، پاسخی منطقی و کامل به این پرسش خواهیم داد.

درباره دف و تنبک

قبل از اینکه به شباهت‌ها و تفاوت‌های دف و تنبک بپردازیم، بهتر است ابتدا یک شناخت اولیه از هر کدام از این سازها پیدا کنیم.

دف از یک چارچوب چوبی تشکیل شده که روی آن را با لایه‌ای نازک از جنس پلاستیک یا پوست حیوانات پوشانده‌اند و معمولاً حلقه‌های فلزی کوچکی به دور آن آویزان است.
تنبک هم نوعی ساز کوبه‌ای است که شکلی شبیه به جام دارد. در گذشته، جنس بدنهٔ آن از سفال، فلز یا چوب بود؛ اما امروزه بیشتر تنبک‌ها از چوب ساخته می‌شوند. روی تنبک نیز معمولاً از پوست حیواناتی مثل گوساله، شتر یا بز استفاده می‌شود.
این ساز از دیرباز در فرهنگ و موسیقی ایرانی جایگاه ویژه‌ای داشته و در مناسبت‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

دف بهتر است یا تنبک؟ تفاوت‌ها

برای اینکه بتوانید انتخاب کنید که دف برای شما مناسب‌تر است یا تنبک، بهتر است ابتدا با ویژگی‌ها و تفاوت‌های این دو ساز آشنا شوید. هر کدام از این سازها صدای خاص خود را دارند و در موقعیت‌های مختلفی استفاده می‌شوند. با شناخت این تفاوت‌ها می‌توانید بر اساس سلیقه و نیاز خود، ساز دلخواهتان را انتخاب کنید.

تفاوت دف و تنبک از نظر میزان سختی

خیلی از هنرجوها می‌پرسند که یادگیری دف سخت‌تر است یا تنبک؟ در پاسخ باید گفت که راه و روش یادگیری هر ساز برای افراد مختلف، فرق می‌کند. ممکن است شما با توجه به استعداد، زمانی که برای تمرین می‌گذارید و علاقه‌ای که دارید، یکی از این سازها را زودتر از دیگری یاد بگیرید. اما به طور کلی، اگر بخواهیم یک قاعده کلی بگوییم، تنبک جزئیات و نکات فنی بیشتری برای یادگیری دارد؛ چون برای نواختن آن باید از تمام ده انگشت دست‌هایتان استفاده کنید. در پایان این را فراموش نکنید که هم دف و هم تنبک از سازهایی هستند که می‌توان در مدت زمان نسبتاً کوتاهی اصول اولیه آن‌ها را فراگرفت و خیلی زود نتایج اولیه را دید؛ البته برای اینکه در نواختن هرکدام متخصص شوید، مسلماً به سال‌ها زمان و تمرین نیاز خواهید داشت.

سبک‌های متفاوت دف و تنبک

ساز دف معمولاً در مراسم مذهبی، عرفانی و در اجراهای گروهی در ایران و مناطق اطراف کاربرد دارد. در مقابل، تنبک بیشتر در موسیقی سنتی ایرانی و قطعات کلاسیک و امروزی، چه به صورت تکنوازی و چه برای همراهی با سازهای دیگر، نواخته می‌شود. بنابراین با توجه به علاقه‌ی شما به موسیقی عرفانی یا موسیقی سنتی، می‌توانید یکی از این دو ساز کوبه‌ای را برای نواختن انتخاب کنید.

نیاز به مهارت‌های جسمی گوناگون

یک تفاوت مهم بین دف و تنبک در نحوه نواختن و توانایی‌های بدنی مورد نیاز برای هر کدام است. برای نواختن دف، فرد باید قدرت بیشتری در بازوها و مچ دست‌هایش داشته باشد. اما برای نواختن تنبک، دقت و هماهنگی بین انگشتان دست از اهمیت بیشتری برخوردار است.

نگهداری

دف معمولاً اندازه بزرگی دارد و وزن آن بیشتر است؛ به همین خاطر، حمل و جابه‌جایی آن باید با احتیاط انجام شود. در مقابل، تنبک سبک‌تر است و از این نظر، نگهداری و حمل آن آسان‌تر است. برای حفظ و مراقبت از دف، باید به پوست آن دقت کنید، چون در صورت قرار گرفتن در دمای نامناسب یا نور زیاد، به سرعت ممکن است صدمه ببیند. در مورد تنبک هم باید هم پوست و هم بدنه چوبی آن را در نظر داشته باشید، چون هر دو در برابر رطوبت و دمای نامتعادل آسیب‌پذیر هستند.

سازهای زهی، گروهی از سازهای موسیقی هستند که صدای آن‌ها از ارتعاش سیم یا تار تولید می‌شود. این سازها انواع بسیار مختلفی دارند و برخی از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ویولن، ویولن‌سل، ویولا، چنگ، گیتار، تار و سه‌تار.
در این نوشته از وبلاگ آنبین، به سراغ حقایق خواندنی و کمترشنیده‌ای درباره سازهای زهی رفته‌ایم که مطمئناً برایتان جذاب خواهد بود.

۱. ویولن ابعاد خیلی مختلفی دارد

یک نکته جالب درباره سازهای زهی مانند ویولن این است که این ساز در هفت اندازه استاندارد و گوناگون تولید می‌شود. دلیل این تنوع در سایزها، شروع فراگیری ویولن در سنین کم است. بسیاری از کودکان از سه سالگی به یادگیری ویولن روی می‌آورند که برای نمونه می‌توان به روش آموزشی سوزوکی اشاره کرد. به همین خاطر، ساخت ویولن‌های بسیار کوچک برای استفاده این نوآموزان خردسال ضروری است.

۲. سازهای زهی نسبت به رطوبت حساس هستند

مراقبت از سازهای زهی زمانی که دما به طور ناگهانی تغییر می‌کند یا رطوبت هوا زیاد می‌شود، کار سختی است. این سازها به رطوبت حساس هستند و رطوبت زیاد می‌تواند به آن‌ها آسیب بزند. وقتی رطوبت بالا باشد، ممکن است چسب بین قطعات ساز کم‌کم باز شود یا حتی ترک‌های ریزی روی چوب آن ایجاد گردد. تعمیر این آسیب‌ها معمولاً هزینه زیادی دارد. به همین دلیل، برای محافظت از سازهای زهی در برابر رطوبت، داشتن یک دستگاه اندازه‌گیری رطوبت هوا ضروری است.

۳. صداهای زهی به صدای انسان شبیه هستند

بسیاری از سازهای زهی با این هدف ساخته شده‌اند که بتوانند صدای انسان را شبیه‌سازی کنند و در این زمینه، جزو نزدیک‌ترین سازها به صدای آواز انسان محسوب می‌شوند. همچنین کمان و تیرکمان شکارچیان در روزگار قدیم، ایده‌ی اولیه و الهام‌بخش ساخت این دسته از سازها بوده است.

۴. برای ساخت ساز زهی به چوب زیادی نیاز است

یک نکته جالب درباره سازهای زهی این است که برای درست کردن بیشتر آنها، مقدار زیادی چوب لازم است. به عنوان نمونه، برای ساختن سازهایی مانند ویولن، ویولن‌سل، ویولا و کنترباس، از بیش از ۷۰ تکه چوب گوناگون استفاده می‌شود. هر قسمت از این سازها با چوب‌های مختلفی مانند افرا، صنوبر و آبنوس ساخته می‌شود.