توبا که در زبانهای فرانسوی و انگلیسی با همین نام (tuba) شناخته میشود، یکی از سازهای بادی از جنس برنج است. این ساز قدمت زیادی ندارد و در سده نوزدهم میلادی به جمع سازهای ارکستر اضافه شد. اگر میخواهید بیشتر با ساز توبا آشنا شوید، ادامه این نوشته را در وبلاگ آنبین بخوانید.
برای یادگیری پیشرفته، به بیوگرافی استاد حسن کسایی مراجعه کنید.
آشنایی با ساز توبا
مهمترین کاربرد این ساز در موسیقی ارکستری، در سمفونی فانتاستیک ساخته هکتور برلیوز دیده میشود. نوع دیگری از این ساز با نام توبای تنور یا یوفونیوم وجود دارد که به خاطر داشتن سه تا شش پیستون، میتواند همه نیمپردههای یک گام موسیقی را اجرا کند. این ساز معمولاً توانایی تولید صدا در محدودهای به وسعت چهار اکتاو را دارد.
سازهای بادی برنجی
سازهای بادی برنجی، نقش مرکزی و حیاتی در بسیاری از سبکهای موسیقی ایفا میکنند. صدای این سازها بر اثر لرزش لبهای نوازنده در دهانی ساز به وجود میآید و این لرزش درون لولهی ساز تقویت میشود. در واقع، این گروه از سازها نه بر اساس جنس مواد سازنده، بلکه بر پایهی شیوهی تولید صدا دستهبندی میشوند.
توبا، عمیقترین و بمترین صدا را در بین سازهای بادی برنجی ایجاد میکند. اگرچه از نظر داشتن دریچههای قابل کنترل شبیه دیگر اعضای این خانواده است، اما برای به صدا درآوردن آن به نفس بیشتر و قدرت بالاتری از ششها نیاز است. تسلط بر نواختن توبا اهمیت زیادی دارد. همچنین، بخش باریتون این سازها، هستهی اصلی و پایهی بسیاری از ارکسترها را تشکیل میدهد.
ابعاد بزرگ ساز توبا میتواند برای بعضی از نوازندگان، به ویژه در گروههای موسیقیِ در حال حرکت، چالشبرانگیز باشد.
در میان سازهای بادی برنجی، گاهی نام «توبا» به طور کلی به سازهای بسیار بم (بمتر از ترومبون) اطلاق میشود.
لولهی این ساز در طول مسیر خود به تدریج گشاد میشود (به شکل مخروطی). قسمت دهانی آن در مقایسه با دیگر سازهای بادی، کمی بزرگتر و عمق آن نسبت به سازهای بمتر، کمتر است. این دهانی به لولهای متصل میشود که در ابتدا بسیار باریک است و در انتها به قطر قابل توجهی میرسد.
مقاله کاربرد پدال در پیانو چیست ؟ حاوی اطلاعات جامعی است.
ظاهر ساز توبا
توبا از نظر ظاهری در دو شکل چهارگوش و تخممرغی ساخته میشود. این ساز معمولاً چهار کلید و دریچه دارد. کلید چهارم به درستشدن و زیبایی صدای نتهای خیلی بم کمک میکند و نواختن آنها را آسانتر میسازد.
گونه دیگر این ساز، توبای تنور یا یوفونیوم نام دارد. یوفونیوم بیشتر در ارکسترهای بادی نواخته میشود و جایگاه آن در چنین ارکستری، مشابه نقش ویولنسل در ارکستر سمفونیک است.
به عنوان مثال، بخش تکنوازی ویولنسل در موومان دوم سمفونی شماره ۵ بتهوون، در تنظیم مخصوص ارکسترهای بادی برای ساز یوفونیوم نوشته شده است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، چه سازهایی در سبک راک مورد استفاده قرار می گیرد؟ را از دست ندهید.
در صورت علاقهمندی، مطلب آشنایی با دستگاه نوا در موسیقی را از دست ندهید.
برای گسترش دانش خود، مقاله آشنایی با دستگاه راستپنجگاه را مطالعه کنید.
ساختار ساز توبا (tuba)
توبا در اندازههای گوناگون و معمولاً با کوکهای فا، میبمل، دو و سیبمل ساخته میشود. طول لوله اصلی در توبای سیبمل نزدیک به ۵.۵ متر است. این اندازه در توبای دو حدود ۴.۹ متر، در توبای میبمل ۴ متر و در توبای فا حدود ۳.۷ متر است. شکل درونی ساز به صورت مخروطی است، یعنی هر چه از دهانه به طرف انتهای ساز (قسمت گشاد) پیش میرویم، قطر داخلی لوله بیشتر میشود. این طراحی مخروطی باعث میشود تا هارمونیکهای زوج (نتهای فرعی با فواصل مشخص) در صدای ساز قویتر باشند.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب بیوگرافی استاد فرهنگ شریف را بخوانید.
توباهایی که زنگ (قسمت گشاد انتهایی) آنها به سمت جلو چرخانده شده است، اغلب «توبای ضبط» نامیده میشوند. دلیل این نامگذاری محبوبیت این نوع در روزهای اولیه ضبط موسیقی بود، زیرا قرارگیری زنگ رو به جلو، ضبط صدای آنها را آسانتر میکرد. همچنین، وقتی از این ساز در گروههای موسیقی نظامی یا مارشها استفاده میشود، به طور سنتی به آن «هلیکون» میگویند.
نوازنده ایرانی
تنوازندهی حرفهای و فعال ساز توبا در ایران، افشار حشمتیان است. او در هنرستان و دانشگاه موسیقی تدریس میکند و همچنین رهبری ارکستر بادی ایرانیان را بر عهده دارد. بسیاری از قطعات مشهور جهانی که توسط ارکستر بادی تهران اجرا شده، تنظیمهای او هستند. ساز توبا در سه اندازهی گوناگون ساخته میشود: توبای تنور (باریتون)، توبای باس و توبای کنترباس.
دیدگاهتان را بنویسید