کنسرتو یک قطعه موسیقی است که برای تکنوازی یک یا چند ساز به همراه ارکستر ساخته میشود. در این سبک، نوازنده اصلی و ارکستر با هم به گفتگوی موسیقایی میپردازند. امروزه بیشتر کنسرتوها برای سازهایی مانند پیانو یا ویولن تصنیف میشوند. در ادامه این نوشته از وبلاگ آنبین، بیشتر با این مفهوم موسیقایی آشنا خواهید شد.
کنسرتو چیست؟
کنسرتو هم مانند قطعه سونات، معمولاً در سه یا چهار بخش جداگانه (موومان) اجرا میشود. آهنگسازان کنسرتوهای زیادی برای سازهای گوناگون مثل فلوت، پیانو، ویولن و کلارینت نوشتهاند. علاوه بر این، برای سازهای کمتر شناختهشدهای مثل ابوا و کلارینت نیز کنسرتو ساخته شده است. در بعضی از سبکهای موسیقی، قطعاتی که برای دو یا سه ساز به صورت تکنواز نوشته میشدند، بسیار محبوب بودند و به این آثار اغلب «سمفونی کنسرتان» گفته میشد.
ازآغاز سه گونه تصنیف کنسرتو مرسوم بوده است :
قطعهای برای تکنواز و ارکستر،
قطعهای برای گروهی از نوازندگان و ارکستر،
قطعهای برای یک ساز تکنواز.
کنسرتو وکال
این گونه از کنسرتو که با نام کنسرت کلیسایی شناخته میشود، مربوط به اواخر سده شانزدهم میلادی است. این قطعات، آثاری آوازی با درونمایه مذهبی هستند که معمولاً با همراهی سازها — اغلب تنها یک ارگ — اجرا میشوند. در مقابل، کنسرت آوازی مجلسی در نیمه نخست سده هفدهم پدید آمد.
کنسرتو گروتسو
در قطعهای به نام کنسرتو گروتسو، یک گروه کوچک از نوازندگانِ تکنواز در مقابل گروه بزرگتری از نوازندگان که به آنها «توتی» میگویند، قرار میگیرند. گروه کوچک را «کنچرتینو» و گروه بزرگ را «ریپینو» یا «گروسو» نامیدهاند.
اگرچه ایده این سبک را یک آهنگساز آلمانی به نام شملتزر در سال ۱۶۷۴ ارائه کرد، اما یک آهنگساز ایتالیایی به نام گرگوری در سال ۱۶۹۸ آن را به کار گرفت. آهنگسازان دیگری مانند استر ادلا، کورلی، موفات و تورلی نیز در این زمینه کار کردند؛ اما کورلی با خلق دوازده کنسرتو گروسو برای سازهای زهی، این سبک را به کمال رساند. این آثار در سال ۱۷۱۲ با عنوان اپوس ۶ منتشر شدند.
معمولاً دو تا چهار نوازنده تکنواز در مقابل هشت تا بیست نوازنده یا بیشتر در گروه توتی مینوازند. گروه توتی معمولاً از سازهای زهی و یک ساز شبیه پیانو به نام کلاوسن تشکیل میشود.
در کنسرتو گروسو، تضاد صوتی بین گروه بزرگ و کوچک بسیار برجسته است. تکنوازان با نواختن ملودیهای درخشان و تزئینشده، مهارت و جذابیت موسیقایی خود را نشان میدهند. آنها در دوران موسیقی باروک، جایگاه بالاتری داشتند و دستمزد بیشتری میگرفتند، چون نواختن قطعاتشان سختتر از دیگران بود. این قطعات اغلب در قصرهای اشرافی و توسط ارکسترهای خصوصی اجرا میشد.
کنسرتو گروسو معمولاً از چند بخش به نام موومان تشکیل میشود که از نظر سرعت و حالوهوا با هم تفاوت دارند. بیشتر این قطعات سه موومان دارند: (۱) تند، (۲) کند، (۳) تند.
موومان اول معمولاً سریع و پرانرژی است و تقابل بین گروه بزرگ و کوچک را به خوبی نشان میدهد. موومان دوم آرامتر، احساسی و درونی است. موومان سوم نیز شاد و سبک است و حالوهوایی رقصگونه دارد.
کنسرتو براى سولیست
در سده هجدهم میلادی، گونهای تازه از قطعه موسیقی به نام “کنسرتو” پدید آمد. برخلاف سبک رایج پیشین که کنسرتو گروسو نام داشت و در آن چند نوازنده به عنوان تکنواز انتخاب میشدند، در این فرم جدید تنها یک نوازنده به نقش تکنواز برگزیده میشد. آهنگسازانی مانند ویوالدی و هندل این قالب موسیقایی را گسترش دادند و باخِ پسر نیز برای نخستین بار کنسرتویی برای سازهای کلاویهای ساخت. این سبک تازه از موسیقی، امروزه به عنوان کنسرتو برای تمام ارکستر شناخته میشود.
تاریخچه :
در آغاز، آهنگسازان در مورد شکل و ساختار کنسرتو گروسو مطمئن نبودند. گاهی آن را به صورت یک سونات کلیسایی با چهار بخش (آهسته – تند – آهسته – تند) میساختند و گاهی هم قالب آن را مانند سوئیتهای رقص فرانسوی، آزاد و در چهار یا شش بخش تنظیم میکردند. اما بعدها با پیروی از سبک ویوالدی، این فرم اولیه و پیش از دوره کلاسیک، در سه بخش (تند – آهسته – تند) تثبیت شد و به همین شکل در سراسر اروپا شناخته و اجرا شد.
یوهان سباستین باخ در سال ۱۷۲۱ با ساخت شش کنسرتوی براندنبورگ (شمارههای ۱۰۵۱ تا ۱۰۶۴) به تجربهای نو در کنسرتو گروسو دست زد. او در انتخاب سازهای تکنواز نوآوری کرد و از انواع سازها استفاده نمود، در حالی که پیش از او این نقش تنها به سازهای زهی محدود بود. گئورگ فریدریک هندل نیز که بیشتر به سنتهای پیشین پایبند بود، مجموعه کنسرتوگروسو اپوس ۶ خود را که در سال ۱۷۳۹ منتشر شد، با الهام از ارکستر زهی کورلی تصنیف کرد؛ اثری که در عین وفاداری به سنت، طرحی آزاد داشت.
برخی از آهنگسازان این سبک
آلساندرو استرادلا
آرکانجلو کورلی
آنتونیو ویوالدی
یوهان سباستیان باخ
جرج فردریک هندل
ایگور استراوینسکی
فیلیپ گلس
رالف وان ویلیامز
دیدگاهتان را بنویسید