آیا تا به حال در خانه، محل کار یا کارگاه خود نیاز داشتهاید که روی چوب، پلاستیک یا فلز برشهای دندهدار ایجاد کنید؟ شاید اصطلاح قلاویزکاری به گوشتان خورده باشد. اما قلاویزکاری دقیقاً چیست؟ چه نوع قلاویزهایی وجود دارند و از ابزار قلاویز چگونه استفاده میشود؟ در این مطلب از مجله رونیکس، پس از آشنایی اولیه با قلاویز، به سراغ معرفی انواع آن و کارهایی که میتوان با آن انجام داد میرویم.
رونیکس را بخوانید.
قلاویز چیست؟
پیش از آن که به طور کامل با ابزار قلاویز آشنا شویم، ابتدا بهتر است فرآیند قلاویزکاری را توضیح دهیم. در این روش، از قطعهای به نام قلاویز برای ایجاد رزوههای درونی روی قطعات استفاده میشود. قلاویزکاری راهی رایج برای ساخت شیارهای مارپیچی در داخل سوراخهای قطعات یا برای تولید مهره است. این رزوهها کمک میکنند تا پیچ به خوبی در قطعه جای بگیرد و محکم چفت شود. در نهایت، اتصالی استوار و پایدار شکل میگیرد.
قلاویز معمولاً شبیه به متهای با سر چهارگوش و لبههای تیز و دندانهدار ساخته میشود. این ابزار به کمک دست یا با ماشین، داخل سوراخ قطعه کار فرستاده میشود و با برادهبرداری از دیوارههای سوراخ، شیارهای رزوه را در آن ایجاد میکند.
با استفاده از قلاویز میتوان روی قطعات مختلف، دندانه و رزوه ایجاد کرد. به طور نمونه، اگر بخواهید مهرههایی با رزوه چپگرد و اندازه اینچی بسازید، میتوانید از قلاویزهای مخصوص اینچی بهره ببرید.
برای سوراخ کردن استیل، چه نوع متهای مناسب است؟
پس از آشنایی با قلاویز و کاربرد آن، خوب است بدانید قطعهای به نام حدیده نیز وجود دارد که در فرآیند حدیدهکاری برای ایجاد رزوه روی سطح بیرونی قطعات به کار میرود.
کاربرد ابزار قلاویز
اصلیترین استفاده از قلاویز در خانه و صنعت، برای تراشیدن و ایجاد شیار روی قطعات گوناگون است. از این وسیله برای درست کردن دندهها و مارپیچهای پیچ روی چیزهایی مثل چوب، فلزات و پلاستیک استفاده میشود.
شیوه قلاویزکاری برای ایجاد رزوه در داخل سوراخها و حدیدهکاری برای ایجاد رزوه روی سطح بیرونی قطعات، در صنعت و کارگاههای مختلف مانند لولهکشی، خطوط تولید لولههای آب و گاز و همچنین در کارخانههای تولید پیچ و مهره کاربرد فراوان دارد.
با انواع قلاویز آشنا شوید
برای ایجاد سوراخ در قطعات گوناگون، باید از متههای مناسب هر کار بهره برد. این نکته در مورد قلاویزها هم صدق میکند. قلاویزها در اندازهها و انواع مختلف، تعداد و شکل تیغههای برنده متفاوتی دارند. به طور نمونه، برای پیچهای ریز مثل M3 یا M4، معمولاً از قلاویزهای دستهکوچک استفاده میکنند.
قلاویزها عموماً از مواد مختلفی مانند فولاد سریعبرش HSS و HSS-E، تیتانیوم ساده یا آلیاژ کبالت و نیز چدن ساخته میشوند. علاوه بر این، اغلب برای افزایش مقاومت، پوششهایی مانند اکسید سیاه، اکسید طلایی تیتانیوم یا ترکیب تیتانیوم و آلومینیوم روی سطح آنها قرار میگیرد.
در بازار، قلاویزهای متناسب با گامهای مختلف هر سایز پیچ موجود است. همچنین شما میتوانید بسته به نیاز خود، انواع قلاویز مانند دستی، ماشینی و دیگر انواع را انتخاب نمایید. در ادامه، رایجترین گونههای قلاویز معرفی میشوند.
قلاویز دستی
قلاویز دستی، همانطور که از اسمش مشخص است، با چرخاندن دست به داخل قطعه کار فرستاده میشود. این نوع قلاویزها در حالت معمول و پایه، به صورت دستههای سهتایی و در سه گونه متفاوت ساخته میشوند.
یک دست سه تایی از قلاویزهای دستی وجود دارد که شامل قلاویز پیشرو، قلاویز میانرو و قلاویز پسرو است. این سه نوع را میتوان از روی نشانههای روی بدنه آنها تشخیص داد. قلاویز پسرو هیچ خطی روی بدنه ندارد. قلاویز پیشرو یک خط و قلاویز میانرو دو خط روی بدنه خود دارند.
توجه داشته باشید که برای ایجاد رزوه در سوراخهای کور (ته بسته) باید از هر سه قلاویز استفاده کنید. اما برای سوراخهای راهدار (ته باز) فقط به قلاویزهای پیشرو و میانرو نیاز دارید.
به طور معمول، برای رزوهکاری یک سوراخ، هر سه نوع قلاویز به کار میروند. قلاویز پیشرو حدود ۵۰ درصد از عمق سوراخ را رزوه میکند. سپس قلاویز میانرو ۳۰ درصد بعدی را انجام میدهد و در نهایت، قلاویز پسرو ۲۰ درصد باقیمانده را کامل میکند. برای دقت بیشتر در کار، بهتر است به جدول استاندارد قطر سوراخها که بر اساس سایز قلاویز تهیه شده است، مراجعه کنید.
قلاویز ماشینی
برای ایجاد رزوه (قلاویزکاری) در کارهای صنعتی با سرعت زیاد، بهتر است از روش قلاویزکاری با ماشین استفاده کنید. این کار معمولاً با دستگاهی به نام دریل قلاویززن انجام میشود. قلاویزهای ماشینی اغلب به صورت تکی فروخته میشوند و جنس آنها از فولاد تندبر (HSS) است.
درست مانند وقتی که یک مته را به سهنظام دریل وصل میکنید، اگر دریل شما امکان رزوهزنی خودکار را داشته باشد، میتوانید یک قلاویز ماشینی را هم به جای مته، روی دستگاه سوار کنید. با توجه به کاری که میخواهید انجام دهید، انواع مختلفی از قلاویزهای ماشینی وجود دارد؛ مثل نوع ساده، نوع مارپیچ و نوع نوکتیز که هر کدام طراحی و کاربرد خاص خود را دارند.
به طور مثال، قلاویز ماشینی ساده، نوکی صاف دارد و بیشتر برای ایجاد رزوه در سوراخهای کور (تهباز) مناسب است. قلاویز ماشینی نوکتیز، از نوع ساده تیزتر است ولی دقت آن کمتر میباشد. قلاویز ماشینی مارپیچی هم که از نامش پیداست، روی بدنهاش شیارهای پیچمانندی دارد و معمولاً برای رزوهکاری سوراخهای تهبسته (کور) استفاده میشود.
آشنایی با مجموعههای مته رونیکس.
ست مته رونیکس
قلاویز فرم، نوع جدیدی از قلاویزهای ماشینی است که به جای برش و تراش فلز، رزوهها را با شکلدهی و فشار در درون قطعه ایجاد میکند. از این قلاویز بیشتر برای رزوهکاری مواد نرم مانند فولادهای کمکربن، آلومینیوم، مس و دیگر فلزات غیرآهنی استفاده میشود.
قلاویز لوله
آجهای قلاویز لوله برخلاف دیگر قلاویزها، به شکل صاف و مستقیم هستند و مارپیچی نمیباشند. همچنین، هنگام ایجاد دنده روی لوله با این قلاویز، برادهای از کار جدا نمیشود. از این ابزار معمولاً برای دندهزنی لولههایی که گاز یا مایعات را جابهجا میکنند، استفاده میگردد.
قلاویز لوله به دو نوع اصلیِ صاف و مخروطی تقسیم میشود که هر کدام ویژگیها و کاربردهای متفاوتی دارند. قلاویز صاف هم با دست و هم با ماشین قابل استفاده است؛ اما قلاویز مخروطی لوله تنها به روش دستی به کار میرود.
متهای که نوک آن از الماس ساخته شده است چه نام دارد و چه استفادههایی دارد؟ همچنین تفاوت آن با متههای رایج چگونه است؟
مته خزینه چه نوع ابزاری است و در چه کارهایی مورد استفاده قرار میگیرد؟ در ادامه به کاربردهای این مته میپردازیم.
سخن آخر
در این نوشته از مجله رونیکس، با ابزار قلاویز، گونههای مختلف و موارد استفاده آن آشنا شدیم. برای انجام صحیح فرآیند قلاویزکاری، علاوه بر ایجاد سوراخهایی دقیق و اصولی و بهکارگیری مایع خنککننده و روانساز مناسب، باید از قلاویز درست و متناسب با کاری که دارید انجام میدهید استفاده کنید. امیدواریم این اطلاعات برای شما سودمند بوده باشد.
اگر پرسش یا نظری دارید، میتوانید از بخش دیدگاههای همین صفحه با ما در تماس باشید.
سوالات متداول
**دسته قلاویز چه کاربردی دارد؟**
برای این که بتوان قلاویزها و حدیدههای دستی را هنگام کار به راحتی نگه داشت، از یک وسیله مخصوص به نام «دسته قلاویز» استفاده میکنند.
**برای قلاویزکاری روی چدن از چه روانکنندهای باید استفاده کرد؟**
در کار روی چدن معمولاً نیازی به روانکننده نیست. در عوض، بهتر است با فشار هوای ملایم و کنترلشده، برادهها را از محل کار پاکسازی کرد.
**چرا گاهی قلاویز میشکند؟**
مهمترین دلایل شکستن قلاویز عبارتند از:
– اندازه قلاویز با سوراخ کار همخوانی ندارد.
– نوع قلاویز برای کاری که انجام میدهیم مناسب نیست.
– از قلاویزهای غیراستاندارد یا بیکیفیت استفاده شده است.
دیدگاهتان را بنویسید