هر فرهنگ نواها و سازهای مخصوص به خود را دارد. شاید همین موضوع یکی از دلایل گوناگونی موسیقی و سازها در جهان باشد. سازهای بادی یا هواصداها (آیروفونها) نیز انواع مختلفی دارند که بستگی به جنس زبانه، تعداد لولههای صوتی و دیگر ویژگیهایشان دارد. یکی از این سازهای بادی، ساز دودوک است که در ادامه در وبلاگ آنبین با آن و خصوصیاتش بیشتر آشنا خواهیم شد.
ساز دودوک
ساز دودوک که با نام تزیراناپوق نیز شناخته میشود، مهمترین و اصیلترین ساز در میان سازهای سنتی مردم ارمنی به حساب میآید.
بر اساس پژوهشهای موسیقیشناسان ارمنی و با توجه به یافتههای تاریخی و باستانشناسی، پیشینه این ساز به ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد و تاریخ موسیقی دودوک ارمنی به دوره پادشاهی تیگران بزرگ در سرزمین کوهستانی ارمنستان مرتبط است. با این حال، پژوهشگران غربی قدمت آن را حدود ۱۵۰۰ سال برآورد میکنند.
سازمان یونسکو نیز در سال ۲۰۰۵ میلادی، دودوک را به عنوان یک شاهکار از میراث معنوی و شفاهی بشریت به رسمیت شناخت.
سازهای بادی یا هواصداها بر پایه ویژگیهایی مانند نوع زبانه، تعداد لولههای صوتی و موارد دیگر، دستهبندی میشوند. دودوک یکی از این سازهای بادی است که در ادامه به معرفی آن و ویژگیهایش میپردازیم.
معرفی ساز دودوک
دودوک در دسته سازهای بادی جای میگیرد. این ساز دارای یک زبانه دو تکه است و تنها یک لوله برای تولید صدا دارد. دودوک سازی با اصالت ارمنی است که بسیار شبیه به ساز بالابان در آذربایجان میباشد. به آن نی سنتی ارمنی هم گفته میشود. مشهورترین نوازنده این ساز در جهان جیوان گاسپاریان است.
برای یادگیری پیشرفته، به مهارت خود را در نوازندگی پیانو بالا ببرید مراجعه کنید.
دودوک و بالابان بسیار به هم شبیه هستند. بالابان متعلق به منطقه آذربایجان شرقی است و در کردستان با نام نرمه نای شناخته میشود. اما دودوک ساز شناخته شده و مخصوص فرهنگ ارمنی است. بعضی افراد این دو ساز را یکسان میدانند، اما با کمی توجه به صدای آنها، به راحتی میتوان تفاوت آهنگ و طنین صوتیشان را تشخیص داد.
دودوک سازی است که آن را “غمگینترین ساز دنیا” میدانند و روز به روز کاربردش گستردهتر میشود. در همین سالهای اخیر، ترانههای زیادی به زبانهای مختلف (مانند انگلیسی و فارسی) منتشر شدهاند که در آنها از صدای دودوک استفاده شده است. همچنین در موسیقی متن بسیاری از فیلمها، از این ساز برای ایجاد حس شرقی و عرفانی بهره بردهاند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله راه های تقویت صدای ساز ویلون ادامه دهید.
نحوهی نواختن ساز دودوک
نواختن و به صدا درآوردن ساز دودوک تا حدی سخت است و نوازنده باید با تمام نیروی خود در آن بدمد تا ساز صدای مورد نظر را ایجاد کند.
بر روی دهانهٔ دودوک یک قمیش نصب میشود. قمیشهای گوناگونی وجود دارند که میتوان از آنها روی این ساز استفاده کرد و هر کدام صدای خاص خود را دارند.
به همین خاطر، حتی نوازندگان با تجربه نیز معمولاً چندین قمیش مختلف را به همراه دارند تا بسته به حس و فضای قطعه، بتوانند قمیش مناسب را انتخاب و صدای دلخواه را تولید کنند. یادگیری ساز دودوک به طور کلی کار آسانی نیست و نیاز به تمرین دارد.
توصیه میکنیم این مطلب میکروفن دینامیک چیست؟ را حتماً بخوانید.
دیدگاهتان را بنویسید