در بسیاری از جشنها و آیینهای سنتی چین، صدای ویژه و آشنا به گوش میرسد. این صدا از ساز قدیمی و اصیلی به نام «شنگ» تولید میشود. این ساز جایگاه مهم و دیرینهای در فرهنگ چینی دارد. برای شناخت بیشتر ساز شنگ، ادامه این نوشته در وبلاگ آنبین را دنبال کنید.
آشنایی با ساز شنگ
شنگ از کهنترین سازهای چینی به شمار میرود که در غرب گاهی آن را «ارگان چینی» مینامند.
این ساز از دسته سازهای دهنی با زبانه آزاد است و از چندین لوله عمودی تشکیل شده است. پیشینه آن به حدود سه هزار سال قبل بازمیگردد و در زمان دودمان یین (بین سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۱۲۲ پیش از میلاد) در میان مردم چین رواج داشته است.
شنگ همچنین از سازهای اصلی در اپراهای چینی مانند کونگو و دیگر گونههای اپرای این کشور محسوب میشود. در چین شمالی، گروههای کوچک موسیقی سنتی، مانند دستههای سازهای بادی و کوبهای، در اجراهای خود از شنگ بهره میبرند.
در ارکسترهای بزرگ و امروزی چین، این ساز هم برای نواختن ملودی و هم به عنوان ساز همراهکننده به کار میرود.
شماری از آهنگسازان غیرچینی نیز در آثار خود از شنگ استفاده کردهاند؛ از جمله آنسوک شین، لو هاریسون، تیم ریشر، دانیل بیارناسون، گوس جانسن و کریستوفر آدلر.
بر پایه برخی دیدگاهها، شنگ برای نخستین بار توسط ژوهان وایلد و پر آمیوت در جریان سفرشان به چین در سالهای ۱۷۴۰ و ۱۷۷۷ میلادی به اروپا معرفی شد. با این حال، نشانههایی وجود دارد که سازهای زبانه آزاد مشابه شنگ، حدود یک سده پیش از آن در اروپا شناخته شده بودند.
تاریخچه ساز شنگ
قدیمیترین سازهای بادی چینی با زبانه آزاد، که «هه» و «یو» نام داشتند، در کتیبههای کهن استخوانی مربوط به ۱۴۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح دیده شدهاند. بعدها در متون تاریخی، این سازها به عنوان گونههایی از ساز «شنگ» شناخته شدند.
همچنین واژه «شنگ» برای نخستین بار در برخی از اشعار کتاب «شیجینگ» متعلق به سده هفتم پیش از میلاد به کار رفته است.
در سده هشتم میلادی، سه ساز «یو» و سه ساز «شنگ» به دربار ژاپن فرستاده شد و سپس در خزانه سلطنتی «شوسوئین» در شهر نارا نگهداری شدند. همه این سازها دارای هفده لوله با یک دهانه خمیده بلند بودند و بسیار شبیه به ساز شنگ سنتی هستند که امروزه نیز نواخته میشود. با این حال، در طول قرنها انواع مختلفی از این ساز با تعداد لولههای متفاوت و همچنین نمونههای کروماتیک آن ثبت و ضبط شده است.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب بیوگرافی استاد لوریس هایکازی را بخوانید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تفاوت سبک موسیقی راک و متال.
طرز تولید صدا در ساز شنگ
برخلاف تیغههای تنها، تیغههای دوتایی و تیغههای آزادِ نوکتیز که با شدت و ضعف جریان هوا به لرزش درمیآیند، این تیغهها در یک فرکانس ثابت میلرزند.
اگر سوراخی روی پایپ شنگ پوشانده شود، تمام طول پایپ با همان فرکانس تیغه به ارتعاش درمیآید. اما اگر سوراخ باز باشد، فرکانس با حالت تشدید یکسان نیست و صدایی تولید نمیشود. شنگ با عمل دمیدن نواخته میشود و نوازنده میتواند صدایی پیوسته و بدون وقفه ایجاد کند.
ارتقای ساز
از سال ۱۹۵۰، استاد سرشناس شنگ، هو تیان کوان، کوشش فراوانی برای بهتر کردن کیفیت صدا و روشهای نواختن شنگ سنتی که دارای هفده نی بود، انجام داد. در سال ۱۹۵۷، او نخستین کسی بود که قطعهای را به صورت تکنوازی با شنگ اجرا کرد. این ساز به هیچ وسیله جانبی دیگری نیاز ندارد. پس از سالها تلاش، استاد هو توانست شنگ سنتی را به سی نی گسترش دهد و نخستین فردی بود که کنسرتو پیانوی «رود زرد» را با این شنگ سی نی به اجرا درآورد.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در معرفی موسیقی نظامی پیدا کنید.
از دهه ۱۹۶۰ به بعد، بسیاری از نوازندگان و سازندگان شنگ، گونههای مدرن دیگری از این ساز را پدید آوردند. یکی از افراد مهم در پیشرفت شنگ و ساخت نوع سیوشش نی آن با صدای زیر (سوپرانو)، سازنده نامدار «سان رو گویی» بود. امروزه سه گونه شنگ سوپرانو، شنگ آلتو و شنگ باس در ارکسترهای مدرن چین مورد استفاده قرار میگیرند.
دیدگاهتان را بنویسید