بعضی از سازها آنقدر از نظر شکل، صدا و روش نواختن شبیه به هم هستند که تشخیص آنها از یکدیگر سخت میشود. قیچک و کمانچه هم دو نمونه از این سازها هستند که هر دو در گروه سازهای زهی و با آرشه نواخته میشوند. مهمترین نقطه اشتراک این دو ساز، نحوه نواختن آنهاست. نوازنده در هر دو حالت، در حالت نشسته ساز را روی پا قرار میدهد، با دست راست آرشه را به حرکت درمیآورد و با دست چپ روی دسته ساز انگشتگذاری میکند. برای خیلی از افراد این پرسش پیش میآید که این دو ساز چه تفاوتهایی با هم دارند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، به شش تفاوت اصلی بین قیچک و کمانچه اشاره میکنیم.
تفاوت های قیچک و کمانچه
１. نحوه نواختن
با این که در نگاه اول، شیوه نواختن قیچک و کمانچه شبیه به هم به نظر میرسد، اما یک تفاوت اصلی بین آنها وجود دارد. کمانچه روی یک پای نوازنده قرار میگیرد و نواخته میشود؛ در حالی که قیچک باید در فاصله بین دو پای نوازنده قرار گیرد.
２. کوک سیمها
سیمهای ساز کمانچه معمولاً با فاصلههای چهارم یا پنجم کوک میشوند. اما در مورد ساز قیچک، کوک سیمها به صورت فاصلههای پنجمِ پایینرونده است. همچنین، سیمهای سوم و چهارم قیچک، بسته به دستگاه یا مقامی که نواخته میشود، ممکن است تغییر کوک بدهند.
３. کاسه طنینی
کاسه طنیندار قیچک شکلی شبیه به یک کره توخالی دارد که سطح بالایی آن باز است. این کاسه معمولاً از چوب درختان گردو، افرا و توت ساخته میشود. روی کاسه، دو فرورفتگی وجود دارد: یکی کوچک و دیگری بزرگ. پوست ساز دقیقاً روی فرورفتگی کوچک قرار میگیرد و کشیده میشود. جنس این کاسه هم در بیشتر موارد از چوب گردو است.
４. پوست
یک فرق مهم بین سازهای قیچک و کمانچه، نوع پوستی است که روی آنها کشیده میشود. برای کمانچه معمولاً از پوست حیواناتی مانند آهو، بره یا بز استفاده میکنند. در مقابل، پوست به کار رفته در قیچک اغلب از آهو یا گوسفند تهیه میشود.
برای گسترش دانش خود، به مقاله علت نامگذاری اسامی گوشه های ردیف موسیقی سنتی ایران سر بزنید.
５. کلید نت نویسی
نتنویسی برای کمانچه در خط دوم حامل و با کلید سل انجام میشود و صدای آن یک پرده از سازهای زهی مضرابدار مانند تار و سهتار، بالاتر است. قیچک معمولی و قیچک آلتو نیز با کلید سل روی خط دوم نوشته میشوند. اما برای قیچک باس از کلید فا روی خط چهارم استفاده میگردد.
６. سرپنجه
سر کمانچه به شکل خمیده است؛ در حالی که در انتهای دسته قیچک، بخشی به نام صراحی دیده میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، مفهوم گوشه در موسیقی را از دست ندهید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله موسیقی کرال ایرانی چیست ؟ ادامه دهید.
دیدگاهتان را بنویسید