جومبوش که با نام ساز جنبش هم شناخته میشود، یکی از سازهای زهی اهل ترکیه است. در زمانهای گذشته، این ساز بیشتر در میان افراد کمبضاعت و گروههای قومی ساکن ترکیه مانند روم، ارمنی، یهودی، کرد و رومی رواج داشت. در این نوشته از وبلاگ آنبین، میخواهیم نگاهی به ویژگیها و پیشینه این ساز بیندازیم؛ امیدواریم تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
ساختار ساز جنبش چگونه است؟
ساز جنبش، تلفیقی از صدای عود خاورمیانه و بانجوی آمریکایی است. کاسهٔ این ساز معمولاً از جنس آلومینیوم ساخته میشود؛ البته در گذشته نمونههای چوبی هم وجود داشت که صدای آرامتر و ملایمتری تولید میکردند. ساز جنبش معمولاً بدون فرت (پرده) است و دستهٔ آن قابلیت تنظیم دارد و با توجه به نوع و کشش سیمها تغییر میکند. در کل، این ساز به دلیل قیمت مقرونبهصرفه و صدای پرحجمتر، در برنامههای بزرگ موسیقی جای عود کلاسیک را گرفت.
سازنده ساز جنبش که بود؟
جنبش در اواخر قرن بیستم به دست علی زینالعابدین ساخته شد. معنای نام این ساز در زبان ترکی، شادی و سرود است.
زینالعابدین در شهر اسکوپیه، پایتخت مقدونیه به دنیا آمد و بعدها به منطقهی بیازیت در استانبول کوچ کرد. در ترکیه معمولاً نام او را زینالعابدین بِی مینویسند؛ زیرا کلمهی «بِی» در زبان ترکی نوعی لقب محترمانه است.
برخلاف بیشتر کسانی که ساز جدیدی میسازند و نام خود را روی آن میگذارند، زینالعابدین برعکس عمل کرد و نام خانوادگی خود را از روی سازش انتخاب کرد. در سال ۱۹۳۴ که مصطفی کمال آتاتورک دستور داد همه خانوادهها باید نام خانوادگی انتخاب کنند، او نام ساز ابداعی خود، یعنی «جنبش» را به عنوان نام خانوادگی برگزید.
امروزه چه کسانی جومبوش را میسازند؟
در ترکیه، شرکت Cümbüş Music همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد و انواع مختلفی از سازهای سنتی ترکی را تولید میکند. این سازها در کارگاهی در استانبول و زیر نظر خانوادهی جنبش ساخته میشوند. سه نفر از اعضای این خانواده — ناچی ابیدین جومبوش و دو پسرش، فتحی و علیزینل — مسئول ساخت این سازها هستند. آنها در طول هر سال نزدیک به ۳۰۰۰ ساز تولید میکنند و حدود نیمی از این تعداد را به کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه و یونان صادر میکنند.
آیا این ساز به ایران نیز راه یافت؟
در پنجم تیرماه سال ۱۳۱۳، رضاشاه به کشور ترکیه سفر کرد. در طی این سفر، در یکی از مهمانیها و در حضور آتاتورک، علیزینالعابدین سازی با تزئینات صدف به رضاشاه هدیه داد. روی پشت این ساز، یادداشتی خطاب به رضاشاه از سوی علیزینالعابدین نوشته شده بود. این ساز امروزه در کوشک احمدشاهی نگهداری میشود و بازدیدکنندگان میتوانند آن را از نزدیک مشاهده کنند.
دیدگاهتان را بنویسید