دمام یک ساز کوبهای و به شکل استوانه است که تقریباً همه ما ایرانیان آن را در مراسم عزاداری محرم دیدهایم. اما شاید برایتان این پرسش پیش آمده باشد که این ساز از کجا آمده و تاریخچه آن چیست؟ در این نوشته، با هم مروری میکنیم بر اینکه دمام نخستین بار در کجا پدید آمد و امروزه در چه مکانهایی استفاده میشود. همچنین، چگونگی ساخت و اجزای تشکیلدهنده این ساز را به زبان ساده بیان میکنیم. خلاصه آنکه هر آنچه دوست دارید درباره ساز دمام بدانید، در ادامه خواهید خواند. اگر به شناخت سازهای مختلف علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنیم نگاهی هم به دیگر نوشتههای وبلاگ آنبین بیندازید.
برای گسترش دانش خود، مقاله با گام دیاتونیک آشنا شوید را مطالعه کنید.
مقاله مجید انتظامی آهنگساز فیلم های به یاد ماندنی حاوی اطلاعات جامعی است.
ساز دمام چیست؟
دمام یک ساز کوبهای است که به شکل استوانه ساخته میشود و هر دو سر آن با پوست پوشیده شده است. برای نواختن این ساز، از یک چوب مخصوص که سر آن خمیده است برای ضربه زدن به پوست سمت راست استفاده میکنند و با دست هم پوست سمت چپ را مینوازند.
معمولاً دمام را همراه با سازهایی مانند سنج، نیانبان و بوق نی به صدا درمیآورند. این ساز بیشتر در مناطق جنوبی ایران مانند بوشهر، بندر ریگ، آبادان، برازجان، بندر دیر، بردستان و بندرعباس رواج دارد.
توصیه میکنیم حتماً مقاله گام فا مینور چیست؟ را مطالعه کنید.
همانطور که پیشتر اشاره شد، از دمام در مراسم مذهبی مانند محرم استفاده میشود و همچنین در آیینهای محلی جنوب ایران نیز حضوری پررنگ دارد. مردم جنوب در مناسبتهای مختلف مانند سنج و دمام، مراسم دمدم سحری، زار و نیمههای دریایی به نواختن دمام میپردازند.
قدمت دمام به سالهای بسیار دور بازمیگردد. این ساز در واقع نوعی طبل است و طبق اسناد تاریخی، طبلها نزدیک به ۴۰۰۰ سال است که در جهان وجود دارند. اگر بخواهیم به طور ویژه به پیشینه دمام بپردازیم، باید از سازهای کوبهای آفریقایی و هندی نام ببریم. گفته میشود این ساز برای نخستین بار از راه دریا به بنادر جنوب ایران وارد شده است.
ساختار ساز دمام
بدنه
بدنه ساز دمام از یک کندهی درخت توخالی و صاف شده درست میشود که به آن “پیپ” میگویند. در برخی موارد خاص، برای ساختن این بدنه از فلز نیز استفاده میکنند.
چمبره
چمبره یک حلقه است که معمولاً از فلز یا چوب درختان ساخته میشود. هر دمام چهار تا از این حلقهها دارد که اندازهشان کمی از دهانهٔ دمام بزرگتر است و روی پوست ساز قرار میگیرد. کار چمبره دو جنبه دارد: اول این که از پوست دمام محافظت میکند و آن را نگه میدارد، و دوم این که با کمک آن و با کشیدن چمبرهها، میتوان صدای دمام را کوک کرد.
پوست
در قدیم برای درست کردن دمام از پوست آهو استفاده میشد؛ ولی امروزه به جای آن، معمولاً از پوست بز استفاده میکنند.
بند
طناب دمام از رشتههای درخت نارگیل یا درخت خرما درست میشود و بیشتر از کشورهای قاره آفریقا به ایران وارد میشود.
دیدگاهتان را بنویسید