ساز جیمبی که با نام جمبه هم شناخته میشود، یک نوع طبل با بدنهای شبیه به جام است که ریشه در موسیقی غرب آفریقا دارد. گفته میشود این ساز بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ سال قدمت دارد و داستانهای زیادی درباره تاریخچه و پیدایش آن نقل شده است. امروزه جیمبی در عین سادگی، جایگاه ویژهای در موسیقی جهان پیدا کرده است. اگر به شناخت سازهای مختلف علاقهمند هستید، جیمبی یکی از سازهایی است که ارزش آشنایی دارد. در ادامه این مطلب، شما را بیشتر با این ساز آشنا میکنیم.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله آشنایی با ساز شنگ ،ساز سنتی چینی مراجعه کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه موسیقی کانتری چیست ؟.
لغتشناسی
مردم قبیله بامبارا در کشور مالی اعتقاد دارند که نام ساز جیمبی از یک عبارت قدیمی در زبان آنها گرفته شده است: «آنکه دجِه، آنکه بِه» که مفهومش این است: «همه با هم در صلح گرد هم میآییم». در زبان بامبارا، «دجِه» به معنای جمع شدن و «بِه» به معنای صلح یا همه افراد است. بنابراین، نام این ساز دقیقاً نشاندهنده کاربرد و هدف اصلی آن است. هدف از ساختن ساز جیمبی این بود که مردم را در کنار هم جمع کند و میان آنها صلح و آرامش برقرار کند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله کاخن از کجا می آید؟ ادامه دهید.
ساختار ساز جیمبی
بدنه
بدنه ساز جیمبی از چوبهای محکم و سنگین ساخته میشود. بهترین و گرانبهاترین نوع چوب برای این ساز، چوب لنکه است. این چوب علاوه بر اینکه کیفیت صدای ساز را بالا میبرد، از اهمیت و ارزش معنوی نیز برخوردار است. به جز لنکه، از چوبهای دیگری مانند دجالا، دوگورا و گونی هم برای ساخت آن استفاده میکنند.
درون بدنه جیمبی، طرحی مارپیچ و ظریف کندهکاری شده است. در واقع، داخل یک جیمبی مرغوب و خوب نباید صاف و هموار باشد؛ بلکه باید خطوط و فرورفتگیهای ملایمی در آن وجود داشته باشد که روی کیفیت و طنین صدا اثر مستقیم میگذارد.
پوست
پوست ساز جیمبی معمولاً از پوست خام حیوانات و بیشتر از پوست بز تهیه میشود. البته از پوست سایر حیوانات مانند گاو، اسب و کانگورو نیز میتوان برای این کار استفاده کرد. پوستهای کلفتتر، مانند پوست گاو، صدایی عمیقتر و غنیتر ایجاد میکنند؛ اما در عوض، نواختن ریتمهای تند و تیز را سختتر میکنند و ممکن است به دست نوازنده آسیب بزنند.
برای درست کردن پوست جیمبی، معمولاً از پوست بزهایی که در مناطق گرم و خشک زندگی میکنند استفاده میشود؛ چون این بزها غذای کمکیفیتتری میخورند و در نتیجه چربی کمتری در پوستشان دارند. همچنین، پوست بز ماده نسبت به بز نر ارجحیت دارد. با وجود اینکه پوست بز ماده چربی بیشتری دارد، اما به دلیل نرمی و بوی کمتر، بیشتر مورد پسند است. امروزه بسیاری از جیمبیهایی که به صورت صنعتی تولید میشوند، از پوستهای مصنوعی ساخته میشوند.
ابعاد جیمبی
ساز جیمبی معمولاً اندازهای بین ۵۸ تا ۶۳ سانتیمتر دارد. البته نوع کوچکتر آن، که برای کودکان ساخته شده، فقط حدود ۳۰ تا ۳۸ سانتیمتر ارتفاع دارد. پهنای این ساز نیز معمولاً بین ۳۳ تا ۳۵ سانتیمتر است و وزن آن بین ۵ تا ۱۳ کیلوگرم میباشد.
تاریخچه ساز جیمبی
داستانهای گوناگونی درباره تاریخچه ساز جیمبی وجود دارد. به نظر میرسد خاستگاه اصلی این ساز به امپراتوری مالی بازمیگردد. برخی باور دارند که نخستین بار، آهنگران بودند که این ساز را ساختند. ساختن این طبل یک کار مقدس به شمار میرفت و آنها برای درختی که از آن استفاده میکردند، مراسم قربانی برگزار مینمودند. آفریقاییها معتقدند که هر طبل دارای سه روح است: روح درختی که چوب طبل از آن گرفته شده، روح حیوانی که پوستش روی طبل کشیده شده، و روح سازندهای که درخت را بریده و جیمبی را ساخته است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بیوگرافی جیمزمارشال هندریکس.
برای گسترش دانش خود، به مقاله آشنایی با استاد محمد نوری، خالق ترانه های ماندگار ایرانی سر بزنید.
سفارشدهندگان جیمبی معمولاً از میان اعضای طبقهی جِلی (jeli) انتخاب میشدند. جلیها نوازندگانی بودند که وظیفه داشتند تاریخ شفاهی قوم خود را حفظ و نقل کنند. این گروه هنوز هم در غرب آفریقا با همان نقش سنتی فعال هستند. همچنین کسانی که در خانوادههای مرتبط با جیمبی به دنیا میآمدند و این کلمه در نام خانوادگی آنها وجود داشت، موظف بودند نواختن این ساز را بیاموزند. بر اساس سنتها، فقط مردان اجازه داشتند جیمبی بنوازند. حتی امروز هم اگر زنی در آفریقا جیمبی بنوازد، مردم شگفتزده میشوند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله نکات مهمی که باید در مورد کاخن بدانید سر بزنید.
دیدگاهتان را بنویسید