ساز کمانچه یکی از سازهای قدیمی است که دربارهی خاستگاه و تاریخچهی آن نظرات متفاوتی وجود دارد. پس از آن که جمهوری آذربایجان نسبت به ثبت جهانی کمانچه به نام ایران در یونسکو اعتراض کرد، مقرر شد این ساز آرشهای، که هم در موسیقی محلی و هم در موسیقی کلاسیک کاربرد دارد، به صورت مشترک به نام ایران و جمهوری آذربایجان به ثبت برسد. با این حال، میان کمانچهی ایرانی و کمانچهی آذری تفاوتهایی وجود دارد که در ادامه در وبلاگ آنبین میتوانید دربارهی آنها بخوانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً رهبر ارکستر، پدر بیان موسیقی را بخوانید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله نخستین زنی که رهبر ارکستر ایران شد که بود را مطالعه کنید.
کمانچه ایرانی و آذری
با وجود شباهتهای ظاهری، کمانچه آذری از نظر جنس صدا و ساختار درونی با کمانچه ایرانی تفاوتهایی دارد. از نگاه بیرونی، هر دو ساز شبیه به هم به نظر میرسند، اما هر کدام زیبایی و گیرایی خاص خود را دارند. آنچه اهمیت دارد، مهارت نوازنده در نواختن و کیفیت صدایی است که از ساز بیرون میآید.
جنس سیمها، نحوه در دست گرفتن ساز، نوع پوست روی کاسه و کوک این دو کمانچه باعث شده که صدای کمانچه ایرانی با گروههای موسیقی ایرانی هماهنگی بیشتری داشته باشد. به این صورت که کمانچه ایرانی صدایی نرم و تو دماغی دارد که برای قطعات موسیقی ایرانی مناسب است.
در مقابل، ارکسترهای آذربایجانی معمولاً به صدایی رسا و شفاف نیاز دارند. قطعاتی که در موسیقی آذربایجانی نواخته میشوند، علاوه بر نرمی و لطافت، به سرعت و چابکی نیز نیاز دارند؛ در حالی که در موسیقی ایرانی تأکید بیشتر بر روی عمق و آرامش موسیقی است.
تفاوت هایی که کمانچه آذری را از ایرانی متمایز می کند
تفاوت در ساختمان کمانچه که به همراه روش نواختن متفاوت آن، در نهایت باعث میشود صدای کمانچه آذری به طور کلی با کمانچه ایرانی فرق داشته باشد. در اصل، کاسهٔ کمانچههای آذری شکل و ساختاری کاملاً متفاوت از کمانچههای ایرانی دارد. این کاسهها کمی بزرگتر و پهنتر هستند و دهانهٔ آنها نیز گشادتر است.
تفاوت در شیوه ی نوازندگی کمانچه ی آذری با کمانچه ی ایرانی
نوازندگان آذری با کمانچه، صدایی از این ساز بیرون میکشند که با آهنگها و گویش محلی آذربایجان هماهنگ است. گاهی اوقات آرشه را از فاصلهای دورتر روی سیمها میکشند و نوع تحریرها و روش نواختنشان نیز کاملاً منطبق با گویش و فضای موسیقی آذری است.
با این همه، در هر دو سبک نواختن، اصل و هویت کمانچه یکسان باقی میماند و در هر دو نوع موسیقی، حالوهوای خاص و شادابی منحصربهفردی که ریشه در فرهنگشان دارد، بهشکلی زیبا و دلنشین خود را نشان میدهد.
کمانچه ایرانی در دو نوع ساخته میشود: یکی با کاسهای پشتبسته و گرد، و دیگری با کاسهای پشتباز و مخروطیشکل. صدای این ساز و کیفیت طنین آن کاملاً ایرانی است و با موسیقی سرزمین ایران همخوانی دارد؛ هم از نظر تحریرها و تزئینات صوتی و هم از نظر احساسی که در نوازندگی القا میکند.
کمانچه آذری
با آمدن ویولن، تقریباً همه کسانی که کمانچه مینواختند، جذب این ساز تازه و جذاب شدند و کمانچه را کنار گذاشتند. اما آنها نتوانستند ویولن را به شکل درست و اصولی بنوازند. در عوض، همان روش قدیمی نواختن کمانچه را روی ویولن اجرا کردند. تنها فرقش این بود که کمانچه را به صورت عمودی روی زمین میگذاشتند، اما ویولن را به صورت افقی زیر چانه قرار میدادند! نامی که ناصرالدین شاه برای ویولن انتخاب کرد و آن را “کمانچه فرنگی” نامید، به خوبی نشاندهنده شرایط آن دوران بود!
آیا از نظر کوک هم این دو ساز متفاوت هستند؟
یک تفاوت مهم دیگر بین این دو کمانچه، نحوه کوک کردن سیمهای آنهاست. کمانچه ایرانی با تنظیم می، لا، ر، می کوک میشود. در مقابل، کمانچه آذری با کوک سل، دو، سل، دو تنظیم میشود. این تفاوت در کوک باعث میشود صدای کمانچه آذری، حدود یک و نیم پرده از کمانچه ایرانی زیرتر باشد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با سبک آلترنتیو راک.
دیدگاهتان را بنویسید