در کنسرتهای موسیقی کلاسیک، اولین کسی که در صحنه به چشم میآید، رهبر ارکستر است. او با حرکت دستانش، تمام نوازندگان را هدایت میکند تا نوایی که به گوش ما میرسد، کاملاً هماهنگ و زیبا باشد. حتماً دیدهاید که رهبر ارکستر معمولاً یک چوب کوچک و نازک در دست دارد. آیا تا به حال فکر کردهاید که نام این چوب چیست، چه کاربردی دارد و داستان پیدایش چه بوده؟ اگر کنجکاو شدهاید و دوست دارید پاسخ این سوالات را بدانید، در ادامه این نوشته با ما همراه باشید تا با رازهای این چوب کوچک ولی مهم در دنیای موسیقی آشنا شوید.
چوب رهبر ارکستر چه نام دارد وکاربردش چیست؟
در زبان انگلیسی به چوبی که رهبر ارکستر استفاده میکند، باتُن (baton) میگویند. رهبر ارکستر این چوب را معمولاً بین انگشت شست و دو انگشت اول دستش نگه میدارد. همچنین در بیشتر موارد، رهبران باتُن را با دست راست خود در دست میگیرند و حتی رهبرانی که چپدست هستند هم معمولاً تشویق میشوند تا رهبری با دست راست را یاد بگیرند.
هدف اصلی استفاده از چوب رهبری، واضحتر کردن حرکات دست رهبر است. با کمک باتُن، حرکات برای نوازندگان بهتر دیده و درک میشوند. برای مثال، انتقال اطلاعات مربوط به ضربها و سرعت اجرا به کمک این چوب، دقیقتر و آسانتر انجام میشود.
با وجود این که چوب رهبری میتواند دقت حرکات را افزایش دهد، برخی از رهبران مشهور جهان مانند لئوپولد استوکوفسکی، کورت ماسور و پیر بولز ترجیح میدهند بدون چوب و تنها با دستان خود ارکستر را رهبری کنند. بنابراین میتوان گفت استفاده از باتُن بیشتر یک ترجیح شخصی است تا یک الزام.
ساختار و جنس این چوب چگونه است؟
چوبهای رهبری که امروزه استفاده میشوند، معمولاً از مواد سبکی مانند فایبرگلاس یا فیبر کربن ساخته میشوند. این چوب سبک، به یک دسته متصل است که شکل آن شبیه به یک لامپ کوچک است و ممکن است از چوب پنبه، چوب درختانی مثل بلوط یا گردو، چوب گل سرخ و یا حتی فلز آلومینیوم ساخته شده باشد.
رهبران حرفهای ارکستر گاهی اوقات چوبی مخصوص به خود سفارش میدهند که ویژگیهای فیزیکی آن دقیقاً مطابق سلیقه و نیازشان باشد. در حالت معمول و استاندارد، طول این چوب بین ۲۵ تا ۶۶ سانتیمتر است.
تاریخچه استفاده از چوب رهبری ارکستر
پیش از آنکه چوب مخصوص رهبری ارکستر اختراع شود، هدایت گروه موسیقی معمولاً بر عهده نوازنده هارپسیکورد یا نوازنده نخست ویولن بود. این رهبران اغلب از آرشه ویولن یا یک کاغذ لوله شده برای نشان دادن ریض و هماهنگی به نوازندگان استفاده میکردند.
در هشتم ژانویه سال ۱۶۸۷، ژان باپتیست لولی در حال هدایت یک اجرای موسیقی بود. در آن دوران معمول بود که رهبران با یک عصای بلند، ضربها را با کوبیدن آن به زمین مشخص کنند. طی این اجرا، لولی به طور تصادفی با عصا به انگشت پای خود ضربه زد. این ضربه باعث ایجاد آبسه و سپس منجر به بیماری قانقاریا شد.
او راضی نشد که انگشت آسیبدیدهاش را قطع کند، در نتیجه عفونت به تدریج در بدنش گسترش یافت و سرانجام در روز ۲۲ مارس همان سال جان خود را از دست داد.
بر اساس روایتها، جوزف هایدن در سال ۱۷۹۸ در یکی از اجراهایش از یک چوب برای هماهنگ کردن حرکات دستانش بهره برد. پس از آن، به تدریج استفاده از این چوب رهبری در فاصله سالهای ۱۸۲۰ تا ۱۸۴۰ رواج پیدا کرد.
دیدگاهتان را بنویسید