استاد حسین گلگلاب از برجستهترین چهرههای هنری ایران است و آشنایی با سرگذشت او میتواند بسیار جالب و آموزنده باشد. در این نوشته از وبلاگ آنبین، شما را بیشتر با زندگی و آثار این استاد بزرگ موسیقی و هنر آشنا میکنیم.
زندگینامه حسین گلگلاب
حسین گل گلاب یک دانشمند گیاهشناس، ادیب، نویسنده، شاعر، مترجم، استاد دانشگاه، نوازنده، موسیقیدان، عکاس و هنرمند ایرانی بود. او در سال ۱۲۷۶ در تهران به دنیا آمد و بر زبانهای فرانسه، انگلیسی، روسی، عربی و لاتین مسلط بود.
پدر او ابوتراب خان، معروف به معدی مصورالملک، از نقاشان و عکاسان سرشناس دوره قاجار به شمار میرفت و در نقاشی روی سنگ استعداد ویژهای داشت.
مصورالملک برای آموزش فرزندش ارزش زیادی قائل بود. از آنجا که با موسیقیدانان زمان خود دوست بود، پسرش را نیز با موسیقی آشنا کرد. به این ترتیب، گلگلاب نواختن تار و سهتار را نزد استادانی چون آقا حسینقلی و درویش خان آموخت. پس از تأسیس مدرسهٔ موسیقی وزیری، او از نخستین شاگردان این مدرسه شد و همراه با کاظم وزیری و علینقی وزیری در زمینه موسیقی فعالیت کرد و بعدها در همانجا به آموزش مشغول شد.
تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه علمیه زیر نظر استادان برجسته آن دوران مانند عبدالعظیم قریب، میرزا ابراهیم قمی مسعودی، غلامحسین رهنما و شمسالعلما قریب گرکانی به پایان رساند.
تحصیل در دارالفنون
برای ادامه تحصیل در مقطع دبیرستان، وارد مدرسه دارالفنون شد و زبان فرانسه را از آموزگاران فرانسوی آنجا فراگرفت.
او علاوه بر انگلیسی و فرانسه، مبانی اولیه زبان روسی را نیز در کلاسهای اسکندرخان ماردیروسیان یاد گرفت. پس از اتمام تحصیلاتش در دارالفنون در سال ۱۲۹۵، از سال ۱۲۹۸ به آموزش علوم طبیعی در همان مدرسه مشغول شد.
حسین گلگلاب نخستین کسی بود که در ایران کتاب درسی برای درس طبیعی نوشت. از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۱۷، دوازده جلد کتاب در زمینه جغرافیا و علوم طبیعی تألیف کرد که در مدارس تدریس میشد. او از سال ۱۳۰۷ مسئول پژوهشهای علمی در زمینه گیاهشناسی شد و از زمان بنیانگذاری دانشگاه تهران تا سال ۱۳۴۵ به تدریس ادامه داد و هرگز به سمت سیاست یا تجارت نرفت. وی عضو فرهنگستان ایران بود و واژههای بسیاری، به ویژه در رشته علوم طبیعی، پیشنهاد داد که مورد پذیرش قرار گرفت و امروزه به طور کامل در زبان فارسی رواج دارد.
موسیقی
دقت و ظرافت گلگلاب که از دانش و تجربهاش در علوم طبیعی سرچشمه میگرفت، در دنیای موسیقی نیز به خوبی دیده میشد و او را در هر دو زمینه در میان استادان بزرگ زمان خود قرار میداد.
گلگلاب در کنار این که در نواختن ساز همپای برترین استادان روزگارش، نوازندهای چیرهدست محسوب میشد، در سرودن شعر و ترانه نیز همتراز با نامهای بزرگی مانند شیدا، عارف قزوینی و ملکالشعرای بهار بود.
او از شاعران توانای دوره خود به شمار میرفت. از آنجا که هم با نتهای موسیقی آشنا بود و هم درک عمیقی از موسیقی داشت، برخلاف بسیاری از شاعران که ساختن شعر بر روی آهنگ برایشان دشوار بود، میتوانست واژهها را به خوبی با نواهای موسیقی هماهنگ کند.
او با تشویق وزیری، چندین سرود و تصنیف ساخت که از میان آنها میتوان به سرودهای میهنی «ای ایران» و «آذر آبادگان» با اجرای بنان و نیز «خاک ایران» و «پایدار ایران» اشاره کرد.
تصنیفهای دیگری مانند «زبان عشق» با صدای عبدالعلی وزیری، «ره عشق» و «بلبل مست» با اجرای بنان و همچنین «وصال دوست» که وزیری آن را در پرده اصفهان ساخته بود، از آثار به یادگار مانده از او هستند.
سرود ای ایران
دکتر حسین گلگلاب، کسی است که شعر سرود میهنی «ای ایران» را سرود. بر اساس روایتی، پس از پایان جنگ جهانی دوم و در زمانی که نیروهای روس، انگلیس و آمریکا ایران را اشغال کرده بودند، در سال ۱۳۲۳ اتفاقی رخ داد. روزی دکتر گلگلاب از خیابان هدایت میگذشت که شاهد رفتار بیادبانهی برخی سربازان خارجی با مردم شد.
او پس از دیدن این صحنه، با ناراحتی به انجمن موسیقی ملی در همان خیابان هدایت (محله ولیآباد) رفت و ماجرا را برای روحالله خالقی تعریف کرد. این داستان، خالقی را بسیار ناراحت و متأثر کرد.
همین اتفاق، انگیزهای شد تا خالقی یک ملودی بسازد و گلگلاب نیز بر روی آن شعر بسراید. نتیجهی این همکاری، سرود «ای ایران» بود. اولین اجرای این سرود در ۲۷ مهرماه ۱۳۲۳، در نخستین کنسرت ارکستر انجمن موسیقی ملی در سالن سینما تهران، واقع در خیابان استانبول انجام شد و برای دو شب پیاپی ادامه یافت.
در همان مراسم، این سرود سه بار تکرار شد و هر بار، شور و احساسات عمیقی در میان شنوندگان برانگیخت. استقبال چشمگیر از این اثر باعث شد وزیر فرهنگ وقت، گروه نوازندگان را به استودیوی رادیو بفرستد تا صفحهای از آن ضبط شود و پس از آن، هر روز از رادیو تهران پخش گردد.
دکتر گلگلاب در سال ۱۳۲۴ به عنوان معاون دانشکده پزشکی انتخاب شد. در آن زمان ریاست دانشگاه بر عهده پروفسور اوبرلین بود. پس از چند سال، ایشان به سمت مدیرکل دبیرخانه دانشگاه و ریاست انجمن زیستشناسی ایران منصوب شدند و برای ادامه پژوهش و مطالعه به کشورهای شوروی، بلژیک و انگلستان سفر کردند.
یکی از سفرهای مهم ایشان، حضور در جشنهای دویست و بیستساله تأسیس فرهنگستان علوم شوروی در خردادماه ۱۳۲۴ بود که با دعوت ویژه از ایشان انجام شد.
درگذشت استاد :
در نهایت، حسین گلگلاب در اسفندماه سال ۱۳۶۳ و در سن ۸۷ سالگی چشم از جهان فروبست.
یادش همواره زنده و روانش شاد باد.
دیدگاهتان را بنویسید