ساز چنگ که با نام هارپ نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین سازهای جهان است و صدایی رویایی و ظاهری چشمگیر دارد. شاید برایتان جالب باشد که ریشه این ساز به سرزمین ایران و اجداد ما میرسد. این ساز تاریخی در گذر سالها، دگرگونیهای بسیاری را پشت سر گذاشته تا به شکل امروزی خود رسیده است. در ادامه این نوشته در وبلاگ آنبین، بیشتر با گذشته و داستان ساز چنگ آشنا خواهید شد.
ساز چنگ
در ابتدا، چنگ شبیه یک ساز مثلثی چوبی دیده میشود. این ساز در ابعاد گوناگونی ساخته میشود و بسته به اندازهاش، تعداد سیمهای آن از ۱۹ تا ۴۷ عدد متغیر است. به چنگهایی که دارای پدال هستند و معمولاً بین ۴۰ تا ۴۷ سیم دارند، چنگ پدالی (Pedal Harp) گفته میشود.
توصیه میکنیم حتماً مقاله موزه موسیقی اصفهان، نمونه ای زیبا از یک موزه موسیقی را مطالعه کنید.
تاریخچه ساز چنگ
اگر بخواهیم پیشینه چنگ را در نوشتههای کهن دنبال کنیم، متوجه میشویم که در ادبیات فارسی بسیار از این ساز یاد شده است. حتی سیاره زهره را با عنوان چنگزن میشناختند.
مهری گلی که در سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۶ میلادی توسط دو باستانشناس دانشگاه شیکاگو به نامهای پیناس دلوگاز و هلن کانتور در تپه چغامیش خوزستان کشف شد، به دوران ایلامیان و هزاره چهارم پیش از میلاد تعلق دارد. روی این مهر، تصویر یک نوازنده در حال نواختن چنگ منحنی دیده میشود. این چنگ دارای شش رشته است.
برای گسترش دانش خود، مقاله همه چیز در مورد بالشتک ویولن را مطالعه کنید.
به نظر میرسد چنگ کهنترین ساز ایرانی دارای تار باشد. نام این ساز بیش از هر ساز دیگری در کتابها ذکر شده و نقش و تصویر آن نیز در آثار باستانی برجای مانده، بسیار دیده میشود.
بررسی ساز در حجاریهای بابل و آشور و نواحی مجاور
بر اساس آثار باستانی بهجایمانده از تمدنهای بابل و آشور و مناطق اطراف آن، میتوان فهمید که بیش از هشت قرن قبل از میلاد مسیح، انواع سازهای مختلف در این مناطق ساخته میشد و نوازندگان از آنها استفاده میکردند.
نگارهها و نقشهای تاریخی که از آن دوران باقی مانده، نشان میدهد که سازهایی مانند چنگ، سنتور و قانون، از قدیمیترین سازهای جهان هستند و از حدود دو هزار سال قبل از میلاد، در این نواحی رواج داشتهاند.
قدمت چنگ
بر اساس نوشتهها و مدارکی که از روزگاران قدیم باقی مانده، ساز چنگ همواره از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و تا دوره صفویه از آن استفاده میشده است. سلطان محمد چنگی، آخرین کسی است که در آن عصر، این ساز را مینواخته است.
چنگ نیز مانند بسیاری از سازهای دیگر، به تدریج کاملتر و پیشرفتهتر شده و در طول زمان، انواع گوناگونی پیدا کرده است. به طور کلی، انواع چنگهایی که در تاریخ موسیقی ایران و جهان از آنها استفاده شده، به این صورت دستهبندی میشوند: چنگ ارکستری، چنگ سنتی، چنگ باستانی و چنگ تزیینی.
مقاله تفاوت ساز ویولن و ویولا حاوی اطلاعات جامعی است.
این سازها از نظر شکل ظاهری به ۱۷ مدل و قالب گوناگون تقسیم میشوند که چنگ زاویهدار، چنگ منحنی، چنگ ون و چنگ کندوگ، نمونههایی از آنها هستند.
دیدگاهتان را بنویسید