در دنیای موسیقی و میان کسانی که به آن علاقه دارند، واژهی ارکستر معنایی باشکوه و ویژه دارد. احتمالاً با شنیدن این کلمه، سالنی بزرگ پر از نوازندگان مختلف در ذهن شما نقش میبندد. اما دقیقاً ارکستر به چه معناست و چه نوع اجرایی را شامل میشود؟ در ادامه با هم بیشتر با این مفهوم زیبا و باشکوه در موسیقی آشنا میشویم.
اصطلاح ارکستر (Orchestra) به چه معناست؟
ارکستر به گروهی از نوازندگان و سازهای مختلف گفته میشود که با همکاری یکدیگر قطعات موسیقی را اجرا میکنند. نام هر ارکستر معمولاً بر اساس نوع سازهای به کار رفته در آن و تعداد نوازندگانش انتخاب میشود.
به عنوان مثال، ارکستر سمفونی بزرگترین نوع ارکستر محسوب میشود. در این ارکستر تقریباً همهی سازهای موسیقی کلاسیک غربی حضور دارند و از تمام گروههای سازی استفاده شده است.
در مقابل، ارکسترهای کوچکتری هم وجود دارند که فقط برخی از سازهای موسیقی کلاسیک در آنها به کار میروند. به این نوع ارکسترها، نامهای دیگری مثل ارکستر مجلسی گفته میشود. ارکستر مجلسی معمولاً شامل سازهای زهیِ آرشهای، سازهای بادی چوبی، سازهای کوبهای و سازهای کلیدی مانند پیانو است.
گاهی اوقات برای نامیدن ارکسترها از عنوانهای خاصی استفاده میشود. این نامها نشاندهنده نوع سازهای آن ارکستر یا وظیفه هر ساز نیستند، بلکه فقط برای شناسایی ارکسترهای مختلف در یک شهر یا ناحیه به کار میروند.
معمولاً در هر شهر، انجمن دوستداران موسیقی (که به آن انجمن فیلارمونیک میگویند) از یک ارکستر فیلارمونیک حمایت مالی میکند. در این ارکسترها عموماً از نوازندگان ماهر و با تجربه همان شهر استفاده میشود. البته از نظر نوع و تعداد سازها، ساختار یک ارکستر فیلارمونیک مانند یک ارکستر سمفونیک یا ارکستر بزرگ است؛ مثل ارکستر فیلارمونیک برلین و ارکستر فیلارمونیک لندن. در هر ارکستر، رهبر نقش بسیار مهمی دارد و در واقع میتوان گفت قلب تپنده گروه است.
رهبر ارکستر (Conductor)
قلب یک ارکستر مانند رهبر آن است. رهبر همیشه دفترچهای به نام پارتیتور همراه خود دارد. در این دفترچه، جزئیات دقیق نحوه نواختن هر ساز نوشته شده است. هر آهنگسازی که قطعهای میسازد، باید برای آن یک پارتیتور هم بنویسد.
معمولاً ارکسترهای سمفونیک، گروههای کر، ارکسترهای مجلسی و مانند آن، رهبر دارند. رهبر با تکان دادن چوب مخصوصی به نام باتون، ضربآهنگ و سرعت اجرا را در هر لحظه به نوازندگان نشان میدهد.
مهمترین انواع ارکستر
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله ژانر موسیقی به چه معناست ؟ مراجعه کنید.
۱. ارکستر سینفونی
در دنیای موسیقی غرب، معمولاً وقتی از واژه ارکستر استفاده میکنند، منظور همان ارکستر سمفونیک است. این نوع ارکستر معمولاً از هشتاد تا نود و گاهی حتی صد نوازنده با سازهای گوناگون تشکیل میشود. نوازندگان در چهار گروه اصلی دستهبندی میشوند که همه با هم همکاری میکنند تا یک هدف مشترک موسیقایی را به شنونده منتقل کنند و با یک زبان هنری واحد صحبت کنند. در ارکستر سمفونیک تلاش بر این است که از گستردهترین و کاملترین تواناییهای صوتی و سازها استفاده شود. این سبک و ساختار از گذشته تا قرن بیستم، شکل اصلی خود را حفظ کرده است.
۲. ارکستر مجلسی (Chamber Orchestra)
این گروه موسیقی، نسخه کوچکتری از ارکسترهای بزرگ سمفونیک است. تعداد نوازندگان در آن کمتر است و برای اجرا به سالنهای بسیار بزرگ یا مجلل نیازی ندارد. سازهای اصلی مورد استفاده در آن معمولاً شامل سازهای زهی، سازهای بادی چوبی و سازهای کوبهای میشود. سابقه و تاریخچه این گونه ارکسترها به سده هفدهم میلادی بازمیگردد.
۳. ارکسترهای زهی
در ارکسترهای زهی معمولاً نزدیک به بیست نوازنده فعالیت میکنند. همه سازهای به کار رفته در این گروه، از خانواده سازهای زهی هستند. این ارکسترها قادرند هم قطعات کلاسیک و هم آثار موسیقی معاصر را اجرا کنند.
۴. ارکستر فلارمونیک (Philharmonic Orchestra)
به گروهی از بهترین و کارآزمودهترین موزیسینهای یک شهر، ارکستر فیلارمونیک آن شهر گفته میشود. اندازه ارکسترهای فیلارمونیک میتواند متفاوت باشد و این نام، خود یک دستهبندی جداگانه در میان انواع ارکسترها به شمار نمیرود.
برای یادگیری پیشرفته، به سبک موسیقی مینیمال به چه سبکی گفته می شود؟ مراجعه کنید.
مقاله بیوگرافی منوچهر چشم آذر منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
دیدگاهتان را بنویسید